کرونا و داروخانه حلقههايي ناديده از مقابله با يك همهگيري
حسن فتاحي. عضو هيئتتحريريه فصلنامه نقد كتاب علوم محض و كاربردي
بیماری کرونا به شکل غیررسمی بیش از 70 روز و بهطور رسمی، اگر سوم اسفند را مبدأ بگیریم، بیش از 50 روز است که وارد کشورمان شده است. امروز که در حال نوشتن این یادداشت هستم، مطابق داده سازمان بهداشت جهانی 213 کشور درگیر ویروس همهگیر کرونا شدهاند. آمارهای سازمان بهداشت جهانی حاکی از صد هزار کشته است و نزدیک به دومیلیون نفر مبتلای ثبتشده است. در این مدت مراکز درمانی در ایران و کشورهای دیگر در خط اول مقابله با کرونا هستند و چشمان بیماران به دستان کادر درمانی است؛ از پژوهشگران مراکز پژوهشی گرفته تا پرستاران بخش عفونی. در این میان اما داروسازان و داروخانهها کمتر دیده شدهاند. این در حالی است که از همان ابتدای علنیشدن بحران کرونا داروخانهها در معرض مستقیم و در خط اول مقابله با کرونا بودند و شوربختانه گاهی مورد بیمهری هم واقع شدند. این در حالی است که داروخانهها همزمان با دیگر بخشهای درمانی کشور با چند بحران روبهرو بودند كه به يك مورد آن اشاره ميكنم: بحران ماسک، دستکش و الکل. بهطور سنتی مردم کالاهایی نظیر ماسک، دستکش و الکل طبی با مصرف ضدعفونی را از داروخانهها تهیه میکنند. همهگیری کرونا که شروع شد مردم با ترس و وحشت به داروخانهها هجوم آورند تا ماسک، دستکش و الکل تهیه کنند. عرضه کاهش یافت و تقاضا زیاد شد. این وضعیت که در مدلهای اقتصادی شناختهشده است، منجر به افزایش قیمت کالاها شد. در این میان داروخانهها با سه مشکل روبهرو شدند. نخست اینکه قیمتها افزایش یافته بود و شرکتهای توزیعکننده با حجم بالای سفارش روبهرو بودند. دوم اینکه قیمتها علاوه بر افزایشی بودن، متغیر هم بودند. سومین مشکل هم تقاضای بالای مردم برای خرید سبد کالای کرونا بود. مردمی که به داروخانه مراجعه میکنند فقط داروخانه را میبینند و بود و نبود را بهحساب داروخانه میگذارند. از سویی به خاطر فسادهای اقتصادی که در یک دهه اخیر علنی شده، نوعی بیاعتمادی در مردم شکل گرفته و برخی از مراجعهکنندگان به داروخانه بر این باور بودند که داروخانه سبد کالای کرونا را دارد و از عرضه آن خودداری میکند. غافل از اینکه داروخانه در این میان نه تولیدکننده است، نه اختیاری در قیمتگذاری دلبخواهی دارد و نه مصرفکننده است. داروخانهها با همکاری ویزیتورهای شرکتهای دولتی و خصوصی تولید و توزیع دارو، هر آنچه را نیاز دارند، سفارش میدهند. مراکز توزیع سفارش دارو و دیگر کالاها، اعم از سبد کالای کرونا را مطابق برگ خرید تحویل میگیرند که در آن قیمت فروش و قیمت مصرفکننده و دیگر مشخصات قید شده است؛ بنابراین داروخانهها صرفا محل انتقال کالا از مراکز تولید و توزیع به مصرفکنندهاند و این فرایند با ضوابط صورت میگیرد و نظارت بر آنهم وجود دارد. حال در این میان توزیع ماسک و دستکش و الکل از داروخانهها سلب شد و مردم عادی که انتظار چنین تصمیمی را نداشتند، داروخانهها را مقصر میدانستند. غافل از اینکه حتی بسیاری از داروخانهها دستکش و ماسک مصرفی خودشان در محل کار را هم از بازار آزاد تهیه میکردند. کما اینکه در شهر تهران بقالیها دستکش و ماسک داشتند اما داروخانهها نداشتند. الکل هم در این میان تبدیل به معضلی شده بود. در فضای مجازی انواع شیوههای تشخیص اتانول از متانول رایج شده بود و داروخانهها هرروز با مشتریانی مواجه بودند که الکل اتانولی را که شرکتهای معتبر توزیع کرده بودند و داروخانهها فروخته بودند، بهعنوان الکل تقلبی که رنگ شعله آن منطبق با آن چیزی نیست که در فضای مجازی دیدهاند، پس میدادند.
نوشته بالا به این معنا نیست که هیچ داروخانهای هیچگونه خطایی مرتکب نشده است؛ کما اینکه در تمام مشاغل در زمان بحران کجروی رخ میدهد. برخلاف تصور عموم داروخانهها از معدود مراکز ارائه خدمات تخصصی حوزه درمان هستند که نظارت همیشگی دارند و ساعات خدمترسانیشان زیاد است و کمترین تمایل و امکان کارهای غیرقانونی را دارند. اگر کسی آماری دقیق از آن تعداد داروخانهها که به هر نحوی مرتکب خلاف شدهاند به دست بیاورد، نکتهای که مشهود است آن تعداد داروخانه که به هر نوعی خلاف کردهاند، غالبا برخلاف قانون، اجارهای هستند و مالکان حقیقی پشت پرده آن افرادی غیرداروساز و حتی بنگاهدار هستند. بخش قابلتوجهی از چنین داروخانههایی که در چنگال افراد غیرمتخصص افتادهاند و نگاهشان به داروخانه محل کسب درآمد است، در دادگاه و دادسراهای ویژه جرائم پزشکی پرونده شکایت دارند. اندک داروخانههای معلومالحالی که نه در شهرهای دوردست ایران بلکه در همین تهران و خیابانهای اصلی شهر هستند. اما نباید به خاطر چند داروخانه که بقایشان ناشی از بیتوجهی برخی نهادها نیز هست، عاملی باشد برای نادیدهگرفتن زحمات تعداد قابلتوجهی داروخانه و داروساز و کادر فنی داروخانههای کشور که در این روزهای کرونا سخت به داد مردم رسیدهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.