|

پس‌لرزه‌های غذايي کرونا

ساره عدالتی. دانشجوی دکترای سیاست غذا و تغذیه دانشگاه علوم‌ پزشکی شهید بهشتی

ظهور آغازین ویروس مرگبار کووید-19، اگرچه به یک بازار غذایی در شهر ووهان چین برمی‌گردد و به نوعی ریشه در بحث ایمنی غذایی در نظام غذا و تغذیه دارد، اما دومینووار، مرزهای جغرافیایی را درنوردید و اکنون با صعود به تیتر اول گزارش‌هاي خبري جهان، در حال آزمون نظام‌های سیاسی، وضعیت حکمرانی و تاب‌آوری کشورهاست. با گسترش انتشار آن، آثار نامطلوب آن بر نظام سلامت، غذا و تغذیه، بیشتر نمایان خواهد شد و سیاست‌‌مداران، ملت‌ها و مردم را که قلب این نظام‌ها هستند نشانه خواهد رفت. پیش از این، کشورهای جهان با درجات مختلف، از بار سه‌گانه چاقی و اضافه‌وزن، ناامنی غذایی و سوءتغذیه و تغییرات آب‌و‌هوایی رنج برده‌اند و با توجه به اثرات اجتماعی و اقتصادی کرونا، به نظر می‌رسد اگرچه این ویروس، تا حدودی با تبعات مثبت زیست‌محیطی در برخی بخش‌ها همراه است، اما با ادامه شیوع آن، می‌تواند با تبعات افزایش شیوع چاقی و اضافه‌وزن و ناامنی غذایی در خانوارها همراه باشد و نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی در این دو حوزه را بالا ببرد و خود منجر به بازتولید چرخه فقر شود. گزارش سازمان‌های بین‌المللی مانند فائو نشان می‌دهد که به دنبال تداوم شیوع آلودگی جوامع شهری و روستایی به ویروس کرونا، نظام غذا و تغذیه در بخش‌های مختلف تولید، توزیع، عرضه و مصرف، تکانه‌های متعددی را تجربه خواهد کرد که سلامت افراد جامعه را که طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت، به معنی «زیستن/ رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی و نه فقط فقدان بیماری» است تحت‌تأثیر می‌گذارد و به نظر می‌رسد این اثرات برای افراد با وضعیت اقتصادی‌- اجتماعی پایین‌تر بیشتر خواهد بود. تبعات اقتصادی ویروس کووید-19 برای طبقات ضعیف جامعه، کارگران فصلی و روزمزد، در این دوران بیشتر خواهد بود. پایین‌آمدن قدرت خرید در گروه‌های آسیب‌پذیر، احتمال روآوردن افراد به مواد غذایی با کالری ارزان‌قیمت را افزایش خواهد داد که خود احتمال ابتلا به بار دوگانه سوءتغذیه از دو نوع کم‌دریافتی و بیش‌دریافتی را بالا می‌برد. از طرف دیگر، خانه‌نشینی و تداوم ماندن در خانه، منجر به کاهش فعالیت فیزیکی می‌‌شود که این کاهش، به دلیل برخورداری پایین‌تر از سواد سلامت، امکانات خانگی و نابرابری‌های آموزشی، در خانوارهای با وضعیت اقتصادی و اجتماعی پایین، احتمالا بالاتر خواهد بود که خود شانس خطر ابتلا به چاقی و اضافه‌وزن را بیشتر می‌کند. استرس ناشی از فشارهای اقتصادی خود از مسیرهای فیزیولوژیک شانس ابتلا به چاقی را افزایش می‌دهد. همچنین به دلیل اثرات مخرب سوءتغذیه بر سطح ایمنی بدن، احتمال ابتلا به بیماری‌های واگیردار مانند کووید-19 در خانوارهایی که دچار ناامنی غذایی هستند نیز بالا خواهد رفت. یادمان نرود که اقشار ضعیف جامعه، حتی اگر از ویروس کرونا هم در امان بمانند، قربانیان خاموش این معضل جهانی خواهند بود و از تبعات مخرب سلامتی، اقتصادی و اجتماعی بیشتری رنج خواهند برد و این پس‌لرزه‌ها، دامان جوامع را خواهد گرفت. همچنین این اقشار، به دلیل سطح اقتصادی پایین، وضعیت سلامت و تغذیه نامناسب و سیستم ایمنی آسیب‌پذیرتر، به ابتلا و عواقب ناشی از ویروس‌های نوظهور سال‌های آتی نیز، حساس‌تر خواهند بود. این مهم، توجه به تداوم و جدیت بیش از پیش به سرمایه‌گذاری و سیاست‌گذاری‌های حمایتی و اجتماعی مبتنی‌بر شواهد و درس‌آموخته‌های بین‌المللی و ملی پیشین در حوزه تغذیه، خصوصا در اقشار کم‌درآمد و گروه‌های آسیب‌پذیر مانند کودکان، زنان، مادران باردار و شیرده و همچنین سیاست‌های بهبود و تقویت نظام غذا و تغذیه را دوچندان می‌کند؛ هزینه‌ای که در درازمدت، اثرات فرانسلی مفیدی برای جامعه و توسعه پایدار کشورها به ارمغان خواهد آورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.