در جستوجوی فضای ازدسترفته
سامان موحدیراد: روز سهشنبه گذشته برای علاقهمندان به سینما روز عجیبی بود. خیلیها وقتی خسته از درخانهماندن مداوم این چندروزه سعی میکردند خودشان را با شبکههای اجتماعی سرگرم کنند، با صحنه غیرمنتظرهای مواجه شدند. یکی از هزاران پخش زنده اینستاگرامی که در روزهای قرنطینه بازارش حسابی داغ بود، به گفتوگوی زنده ژان لوک گدار ۹۰ساله با هوادارانش اختصاص داشت. گدار با آن سیگار برگی که در دست داشت، ساعتی در گفتوگوی زنده اینستاگرامی درباره سینما حرف زد و خیلی زود تصویر گفتوگوی زندهاش در شبکههای اجتماعی داغ شد. گدار در این گفتوگوی یکساعته علاوه بر صحبت درباره سینما از کرونا و تأثیرش بر زندگی و روابط اجتماعی هم گفت. او گفت که این ویروس هم نوعی از ارتباط است. مثل همین کاری که ما الان داریم انجام میدهیم. از کرونا نمیمیریم ولی شاید دیگر قادر نباشیم که خوب زندگی کنیم. شیوع کرونا در بسیاری از نقاط دنیا مردم را در خانههایشان زندانی کرد. حالا یا این قرنطینه به اجبار دولت بود یا اینکه مانند ایران برخی شهروندان به خواست خودشان در خانه ماندند تا سهمی در قطع زنجیره کرونا داشته باشند. طرح فاصلهگذاری اجتماعی و تعطیلات سال نو هم مزید بر علت شد تا درخانهماندن ایرانیها حداقل نزدیک به 20 روزی به طول بینجامد. همین درخانهماندن و فاصلهگذاری اجتماعی موجب شد تا گرایش مردم برای به اشتراک گذاشتن تجربیات یا حتی روزمره گفتنهایشان افزایش پیدا کند. از همینرو بازار پخش زنده اینستاگرامی در این روزها حسابی داغ بود. تقریبا در هر حوزهای از چهرههای شناختهشده تا آدمهای جنجالی در پخش زنده چندساعتهای با مخاطبانشان صحبت کردند. حضور پرتعداد مردم در گفتوگوهای زنده شبکههای اجتماعی شاید واکنش آنها به ازدستدادن فضاهای عمومی شهری بود؛ جاهایی که آنها هرروز با اشغال کردنشان بخشی از بودن خودشان را به نمایش میگذاشتند و اثری از خود باقی میگذاشتند و حالا با گرفتهشدن این فضاهای عمومی آنها سعی کردند بیشتر از گذشته به شبکههای اجتماعی پناه ببرند. یکی از موضوعاتی که در روزهای نخست درخانهماندن در میان کاربران شبکههای اجتماعی داغ شده بود، کمپین «تخصص من رایگان» بود. این کمپین خودش دستمایه بسیاری از گفتوگوهای زنده اینستاگرامی شد. هم مخاطبان زیادی در سرتاسر دنیا بودند که برای سرگرمشدن در روزهای کرونایی احتیاج به سرگرمیهای جدیدی داشتند و چه چیز بهتر از آموزشهای جالب اینستاگرامی که آنها را با دنیای آشپزی و فنگشویی و هزار چیز دیگر آشنا کند و هم برای برگزارکنندگان این برنامهها آن نیاز برآوردهنشده آموزشدادن و درارتباطبودن را برطرف میکرد. در واقع بیشتر آن چیزهایی که در حوزه سرگرمی بهواسطه کرونا از ما گرفته شده بود، قرار بود در بستر پخشزندههای اینستاگرامی برآورده شود. یکی دیگر از موضوعات رایج در میان پخشزندههای اینستاگرامی پرداختن به اخبار زرد بود. بالاخره با تعطیلشدن فضاهای اجتماعات عمومی خوانندهها، بازیگران و سلبریتیهای زیادی فضای بروز و ظهور عمومیشان را از دست داده بودند و نیاز داشتند این کمبود را از طریقی برطرف کنند. این احساس نیاز البته که دوطرفه بود و از سوی دیگر این مخاطبان اخبار زرد، اخبار پرحاشیه و جنجالی هم در این روزهای قرنطینه و درخانهماندن و کوتاهی دستشان از کنسرت و نمایش و چیزهای دیگر به خوراکی برای بحث و حرفزدن احتیاج داشتند. به همین دلیل پخش زنده چهرهای مانند تتلو در بامداد یکی از روزهای تعطیلات عید، رکورد میزان بازدیدکننده تاریخ یک پخش زنده اینستاگرامی را میشکند. علاوه بر اینها عدم دسترسی مردم به اخبار و محدودشدنشان به رسانههای رسمی مانند صداوسیما موجب شد تا آنها در شرایط بحرانی مانند درگیری با کرونا بیشتر از قبل به شبکههای اجتماعی روی بیاورند. از این جهت در این مدت بازار پخشزندههایی با موضوعات پزشکی، هشدارهایی درباره کرونا و راستیآزمایی گفتههای مسئولان هم سهم زیادی در سبد سلیقه مخاطبان داشت. یک بعد دیگر ماجرا هم استفاده از فرصت تعاملی این ابزار اجتماعی بود. بههرحال مخاطبان در استفاده از شبکههای اجتماعی هم احساس میکنند ارتباط نزدیکتری با چهرههای محبوب و مشهور دارند و هم میتوانند از آنها سؤالاتشان را بپرسند و هم اینکه از آنها تأثیر بگیرند و در برنامههای مشارکتی آنها شرکت کنند. در واقع آنها اینجا احساس میکنند بیشتر در جریان بازی شریک هستند و در آن مشارکت دارند. شبکههای اجتماعی البته با توسعه تکنولوژی، فراگیرشدن گوشیهای موبایل هوشمند و همچنین اینترنت پرسرعت جای خودش را بهخوبی در زندگی بشر باز کرده بود ولی شاید بحران کرونا موجب شد تا نوع تعامل انسانها باهم در این شبکه گامی فراتر گذاشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.