آمار، سپردن کشور به دست بیگانه
محسن هوشمند.هیئتعلمی دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان
در پی شیوع کووید۱۹ در ایران و قطعیشدن چند نمونه اولیه، وزارت بهداشت روزانه مشغول گزارش وضعیت آماری بیماری حاصل از این ویروس در ایران است. در این راستا، سخنگوی وزارت بهداشت و درمان روزانه تعداد مبتلایان جدید، فوتیهای جدید، تجمیع مبتلایان و مرگها و بهبودیافتگان و همچنین بیماران با وضعیت حاد و در نهایت کل تعداد آزمایشهای انجامگرفته را اعلام میکند. همه این موارد بر اساس آمار قطعی اعلام میشود. برای مثال، تا تاریخ ۱۷ فروردین ۱۳۹۸ حدود ۱۸۹هزارو ۷۹۰ آزمایش تشخیصی کووید۱۹ در کشور انجام شده است. نیاز به توضیح نیست که این آمار نسبت به جمعیت ایران بسیار کم است و لزوما میزان شیوع را نشان نمیدهد.
از طرف دیگر، گمانهزنیهایی درباره تعداد مبتلایان و بیماران چه کشوری و چه محلی وجود دارد؛ این گمانهزنیها یا کار شایعههاست یا کار رسانههای خارج از ایران. برای مثال، بر اساس گزارشهای خبری، چند ایرانی یا افرادی که از ایران سفر کردهاند، در فرودگاههای خارج از کشور آلوده به ویروس معرفی شدند. این خبرها خود موجب شد گزارشهایی مبنی بر تعداد واقعی مبتلایان و فوتیها تولید شود. رادیو و تلویزیونهای خارج از ایران نیز اقدام به تولید گزارشهایی درباره ارقام واقعی مرگومیر و مبتلایان کردهاند؛ روشن است که این آمار نسبت به آمار قطعی اعلامی، بالاتر است. همانطور که بسیاری از مدیران مملکت و عموم مردم میدانند، این آمارها موجب سردرگمی و ایجاد نااطمینانی بین آحاد جامعه خواهد شد. مدیر سازمان بهداشت جهانی، در ابتدای همهگیری کووید۱۹ اعلام کرده بود نهتنها باید با بیماری مبارزه کرد، بلکه به دلیل اینکه کووید۱۹ نخستین همهگیری جهانی در دوران استفاده از شبکههای اجتماعی است، باید با اخبار جعلی نیز مبارزه کرد. این امر یعنی زیان ملی در ایران به دلیل شبکههای اجتماعی و رسانههای خارج از مملکت، دوچندان میشود که نیاز به مبارزه و دوراندیشی جدی و گسترده بیشتری دارد؛ این میسر نمیشود مگر با گزارش دقیقتر آمار. همانطور که در ابتدای این نوشته آمد، تعداد آزمایشهای قطعی در قیاس با جمعیت ایران بسیار پایین است. طرح غربالگری نیز با وجود ابتکار بسیار مناسب آن، برای روشنشدن ابعاد بیماری در ایران کافی نیست. تا دیر نشده بهتر است تصمیمگیرنده اصلی گزارش، حال چه شورای امنیت ملی است چه ستاد مبارزه با کرونا یا اوليای وزارت بهداشت، هرچه زودتر تصمیم اعلام تفکیکی تمام مرگها یا حداقل مرگهای مشکوک را به وزارت بهداشت ابلاغ کنند. در صورت انجامندادن این اقدام ضروری، به مبارزه با اخبار جعلی کمتوجهی شده است. بعضی از شبکههای خارج از ایران روزانه یا چند روز یک بار، آماری را تحت عنوان آمار واقعی اعلام میکنند. این گمانهزنیها را میتوان با توجه بیشتر و دقیقتر به قدرت رسانهها و گزارشها و تحلیلهای داخلی، کمتر کرد. میتوان کنترل و هدایت افکار عمومی را به دست رسانههای غیرایرانی و شایعهها و بیگانگان سپرد یا اینکه با گزارشهای دقیقتر از آمار مشکوک و همچنین تصمیمگیریها و اطلاعرسانیهای مناسب حاصل از این آمارهای دقیقتر، خود را از سپردن به بیگانگان محفوظ داریم. از طرف دیگر، همانطور که در اخبار آمده است، این چند روزه افراد فراوانی فاصلهگذاری اجتماعی را به هر دلیلی رعایت نکردهاند. اگر آمار مرگهای مشکوک اعلام شود، به احتمال زیاد موجب دقت نظر بیشتر جامعه نسبت به ابعاد خطر این ویروس خواهد شد. مهمتر از همه، آمار درست بیشتر از همه برای تصمیمگیران و دفاع آنها از تصمیماتشان نقش اساسی دارد. این امر موجب میشود محققان کشور در راستای پیشبینی بهتر گسترش بیماری در جامعه، تخمینها و پیشنهادهای نزدیکتر به واقعیتی تولید کنند. تحقیقات درستتر و مدلهای نزدیکتر به واقعیت، منجر به کمک فراوان به درک اوضاع و متعاقبا تصمیمگیریهای مناسبتر برای مهار بیماری خواهد انجامید. در واقع با این کار تحقیق به رسمیت شناخته خواهد شد که منافع فراوانی برای کشور و مردم و به تبع تصمیمگیران و حکومت دارد. گزارش فوری آمارهای مرگهای مشکوک به بیماری کرونا، تأثیر فراوانی در توجه بیشتر به گزارشهای وزارت بهداشت و مجموعه حکومت، دفاع از تصمیماتی که گرفته شده است و همچنین اطمینان خاطر و دقت بیشتر آحاد شهروندان ایران خواهد داشت. مشابه این کار را چین در برههای و فرانسه نیز در چند روز گذشته انجام داده است. این گزارش شامل موارد مشکوک قبلی و گزارش روزانه موارد مشکوک است. هرچه زودتر بهتر؛ امروز بهتر از فردا.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.