کیومرث درمبخش بر اثر ابتلا به کرونا درگذشت
در رثای مستندساز شاعر
همایون امامی . مستندساز و پژوهشگر
خبر تلخ بود و ناگوار. کرونا کیومرث درمبخش را از ما گرفت. او که در فاصله سالهای 1353 تا 1361 با خلق مستندهای شاعرانهای مانند جرس (۱۳۵۳)، سفر بهاری (۱۳۵۵)، دنیا خانه من است (۱۳۵۶)، کسوف (۱۳۶۱) و شب (۱۳۶۱) به مستندسازی در تلویزیون ملی ایران روی آورده بود، گنجینه سینمای مستند ما را با مستندهای شاعرانهاش پربار کرد. چند سال بعد و در همان سالهای نخستین پیروزی انقلاب، درمبخش، با ناملایمات و بیمهریهایی که به خاطر پرداختن به مسائل کارگری (با دو فیلم «کسوف» و «شب» که رنج و مشقت کارگران دو معدن زغالسنگ و فیروزه را در پرتو نگاهی شاعرانه به تصویر کشیده بود) روبهرو شد و ناگزیر از جلای وطن بود، در پاریس اقامت گزید. ناگفته نماند که در این فاصله او دو فیلم بلند سینمایی «بوف کور» (۱۳۵۴) و فیلم داستانی کوتاه و شاعرانه «مهاجرت» (۱۳۵۳) را نیز در تلویزیون ملی ایران ساخت، با حضور زندهیاد پرویز فنیزاده در نقش راوی اصلی رمان و چه بازی چشمگیری که انزوا و پریشانحالی شخصیت آن نقاش روی قلمدان را بهخوبی مجسم میکرد. در سالهایی که در فرانسه اقامت داشت، مستندسازی را برای تلویزیون فرانسه و با همان رویکرد شاعرانهاش دور از وطن ادامه داد. فیلم «هشدار» (۱۹۹۲/ ۱۳۷۱) یادگار این دوران است؛ فیلمی محیطزیستی با حضور برادرش کامبیز درمبخش که به واسطه کارتنهایش در مطبوعات قبل و بعد از انقلاب شهرت دارد. درمبخش در این فیلم همچنان شاعرانه و مؤثر به طبیعت مینگرد؛ طبیعتی که با سرعتی فزاینده از روح و طراوت تهی شده و به بیابان بدل میشود. در آغاز فیلم «هشدار» و در نمایی درشت دستی را میبینیم که با یک کلت به درختی شلیک میکند. درخت بر زمین میافتد و موسیقی که رکوئیم مشهوری از آثار موتزارت است، بر جنازه درخت که حالا هویتی انسانی یافته، مترنم میشود؛ نوایی محزون و منقدانه که روی تصویر کره زمین در نمای بعد نیز شنیده شده و به همین نحو تا پایان فیلم ادامه مییابد. درمبخش 10 سال بعد به ایران بازگشته و مستندسازی را با فیلم «باغ ملکوت» (۱۳۷۶) اگرچه به شیوهای متفاوت؛ ولی همچنان ادامه میدهد. با کارنامهای پرشمار و در موضوعهای مختلفی مانند زلزله بم (با فیلم قلبم بم، رؤیای جزیره (۱۳۷۷)، سفر به ایران (۱۳۷۷)، بنکو پستچی ایل (۱۳۸۱)، خاک و ابریشم (۱۳۸۱) و شمار فراوانی از دیگر فیلمهای مستند. درمبخش با دوری از مستندهای تلویزیونی رایجش و بازگشت گاهوبیگاه به همان سنت شاعرانه، آثار درخورتوجه دیگری خلق میکند که از آن میان میتوان به «نفسهای مریم» اشاره کرد مستند شاعرانه را که در سری دوم فعالیتهای مستندسازیاش (از نیمه دوم دهه 70 و در بازگشت به ایران) گهگاه به ساخت آن میپرداخت، باید زنگ تنفسی برای او به حساب آورد تا نگاه شاعرانه و سبک مستندسازی خود را برای همیشه رها نکند. آنچنان که گویی از شعر گریزی نداشت؛ آنچنان که گویی شاعرانگی در تفکرش نهادینه شده بود. روانش شاد و یاد و خاطرهاش گرامی که شاعر سینمای مستند ما بود. عکس زیر را از پشت صحنه فیلم «هشدار» برایتان برگزیدهام که در آن میان، نشسته کیومرث است و ایستاده کامبیز. میماند آرزوی آرامش و شادی برای کیومرث عزیز و شکیبایی روزافزون برای کامبیز، برادرش، همسر و پسرش و دیگر بازماندگان محترم خاندان درمبخش. *برگرفته از صفحه شخصی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.