گفتوگو با حسن رویوران، کارشناس مسائل عراق
احتمال درگیری نظامی محدود در عراق وجود دارد
شرق: در شرایطی که تقریبا تمام کشورهای دنیا با بحران شیوع کووید ۱۹ و تبعات آن درگیر هستند، عراق گرفتاریهای دیگری مضاف بر کرونا هم دارد. در روزهای اخیر اخباری از تحرکات نیروهای نظامی در عراق منتشر و اعلام شده است که آمریکا در حال آمادهسازی برای حمله به نیروهای حشدالشعبی و گروههایی است که آنها را «نیروهای نیابتی» ایران میخواند. مقامات آمریکایی مدعیاند ایران قصد دارد با استفاده از این نیروها در این شرایط درگیری ایجاد کند و آمریکا قصد مقابله با این طرح را دارد. اینها البته همه در شرایطی رقم میخورد که عراق همچنان گرفتار بحران تشکیل دولت است و عدنان الزرفی، تازهترین گزینه مطرحشده برای تشکیل کابینه هم هنوز نتوانسته شرایطی متفاوت با نفرات قبلی ایجاد کند. برای بررسی وضعیت عراق و احتمالات پیشروی این کشور، با حسن رویوران، کارشناس مسائل منطقه و عراق، گفتوگویی داشتیم. رویوران برخلاف برخی رسانهها اقدامات آمریکا را در جهت آمادگی برای دفاع ارزیابی میکند و احتمال شکلگیری درگیری نظامی جدی را پایین میداند، درعینحال چشمانداز خوبی هم در صحنه سیاسی عراق نمیبیند.
تحرکات آمریکا در عراق را چطور ارزیابی میکنید؟ با توجه به اینکه برخی رسانهها مدعی شدهاند اساسا لورفتن خبر این تحرکات کار فرمانده نیروهای نظامی آمریکا در عراق بوده و البته با واکنشهای منفی که به این اخبار نشان داده شده و نیز وجود مسئله کرونا، آیا فکر میکنید ممکن است آمریکا واقعا اقدامی کند یا این تحرکات برای آمادگی در صورت حمله از سوی نیروهای حشد الشعبی و گروههای دیگر است؟ ببینید ما باید اول ببینیم جابهجایی نیرویی که آمریکا انجام داده است، یک جابهجایی تهاجمی است یا دفاعی. آمریکا از ۱۲ پایگاه ۱۰ پایگاه را تخلیه و به دو پایگاه عقبنشینی کرده و نیروها را تجمیع کرده است. این رفتار کاملا دفاعی است و نمیتواند تهاجمی باشد. شاخصهایی مانند ارسال سامانههای پاتریوت از کویت به عراق و بحث نیروهای ویژه هم من تصور میکنم دفاعی هستند، چرا؟ چون تا الان هیچکدام از عملیاتهایی که نیروهای عراقی انجام دادهاند، درگیری مستقیم نبوده بلکه موشکباران بوده و آوردن سامانههای مختلف عمدتا در ارتباط با کاهش آسیبپذیری نیروهای آمریکا در عراق است. عبارت خود آقای ترامپ که گفت اگر مورد حمله قرار بگیریم، پاسخ میدهیم هم نشاندهنده این است که این یک شاخص تدافعی است. اما آیا در مقابل این جابهجایی نیرو و تقویت آنها با سامانه پاتریوت نیروهای نخبه، مردم و جریانهای سیاسی عراق باید نگران باشند؟ بله این بجاست. تصور میکنم هر عاقلی چنین نگاهی به ماجرا پیدا میکند و تا الان آنچه از طرف حشد الشعبی و گردانهای حزبالله در کاهش تمرکز نیروها و آمادهباش برای مقابله با هرگونه تهدید اتفاق افتاده، رفتاری کاملا عقلانی است. اینکه این اخبار چرا لو رفته، من تصور میکنم آمریکا با رساندن عمدی اخبار تلاش دارد این اقدامات را بهگونهای از موضع بالا انجام دهد نه از موضع انفعال و نگرانی. به همین دلیل این موج شدید تهدید از طرف مسئولان آمریکا مطرح شده تا اینکه این رفتار تدافعی را تحت شعاع قرار دهد. درباره این ادعای ایالات متحده که نیروهای حشد الشعبی قصد اقدام علیه آمریکا را دارند، چه نظری دارید؟ وضعیت قانونی نیروهای آمریکایی در عراق وضعیت قابل قبولی نیست. بههرحال اکثریت نمایندگان پارلمان عراق به خروج نیروهای آمریکایی از این کشور رأی دادند و این مصوبه پارلمان عراق برای آمریکا لازمالاجراست. بر اساس این، بخشی از نیروهای مسلح عراق و حشد الشعبی به آمریکا اولتیماتوم دادهاند که باید خاک عراق را ترک کند. آیا این اولتیماتوم قانونی است؟ بله، اما بهجای اینکه از طرف دولت اعلام شود، از طرف یکی از گروههای مسلح و نیروهای نظامی کشور اعلام شده. بنابراین این رفتار یعنی رفتار نیروهای مسلح برای دفاع از حاکمیت عراق و اجرای مصوبات پارلمان کاملا قانونی و قابل درک است و آنچه آمریکا انجام میدهد، غیرقانونی است. بنابراین در چنین شرایطی احتمال اینکه یکسری از عراقیها یا گروههای مسلح رسمی و دولتی اقدامی علیه آمریکا بهعنوان اشغالگر انجام دهند، چنانکه خودشان هم اعلام کردهاند، مطرح است و آمریکا میداند الان در شرایط قانونی در عراق به سر نمیبرد و به همین دلیل باید هزینههای اشغالگری و تجاوز را بپردازد. با این تحلیل آیا فکر میکنید دو طرف در موضع آمادگی دفاعی میمانند یا ممکن است یکی پیشقدم شود و درگیری بزرگ نظامی اتفاق بیفتد؟ من تصور میکنم درگیری محدود و کنترل شده ممکن است اتفاق بیفتد. اما جنگ گسترده و ادامهدار بعید به نظر میرسد. دلیلش این است که آمریکا در آستانه انتخابات است. در پاییز انتخابات ریاستی و پارلمانی برگزار میکند. رفتن به سمت جنگ یا تصمیم به جنگ قطعا به سقوط ترامپ میانجامد. ترامپ درحالحاضر به دلیل عملکرد بدش در بحران کرونا به اندازه کافی آسیب دیده است. اگر تصمیم به جنگ بگیرد، قطعا سقوط خواهد کرد. آقای بوش پدر در سال ۱۹۹۱ وارد جنگ شد و کویت را از اشغال صدام آزاد کرد اما انتخابات را از دست داد. بوش با یک جنگ پیروزی در انتخابات را از دست داد؛ چه برسد به ترامپ که ممکن است در صورت ورود به چنین جنگی، شروعش را خودش اعلام کند اما اعلام پایانش با دیگران باشد. وضعیت بحران تشکیل دولت در عراق را چطور ارزیابی میکنید؟ آیا عدنان الزرفی سرانجام عراق را از این مرحله خواهد گذراند یا او نیز در نتیجه مخالفتهایی که ابراز شده به صف ناکامان اضافه میشود؟ واقعیت این است که در عراق نوعی انسداد سیاسی به وجود آمده است. نخستوزیر طبق عرف سیاسی عراق باید شیعه باشد و احزاب شیعی باید معرفیاش کنند. تا الان احزاب شیعه به یک نامزد واحد نرسیدند و این نشان میدهد که مشکلی در عراق وجود دارد. اینکه برهم صالح میآید و خودش یک شیعه را مأمور تشکیل کابینه میکند، تخلف از قانون اساسی و عرف سیاسی رایج عراق است. بههرحال احزاب شیعه باید کاندیدای شیعه نخستوزیری را معرفی کنند، نه اینکه رئیسجمهور کرد سنی خود بیاید و فردی را مأمور کند؛ آنهم فردی که تابعیت آمریکا را دارد و منصوب [پل] برمر حاکم غیرنظامی آمریکایی عراق بوده است. خیلیها الان میگویند که آقای الزرفی مأمور سرویسهای اطلاعاتی آمریکا است. حالا چه این درست باشد چه نباشد، احزاب شیعی اعلام کردهاند که الزرفی را بهعنوان نخستوزیر نمیپذیرند و با توجه به اینکه ۶۰ درصد نمایندگان از احزاب شیعی هستند، امکان رأیگرفتن الزرفی وجود ندارد. مگر اینکه اجماع شیعی شکسته شود و برخی از احزاب شیعه به عدنان الزرفی رأی اعتماد بدهند که این مسئله به نظرم تا الان مطرح نیست. مسئله شیوع کرونا در برخی جاها توانسته منجر به عبور از برخی بحرانها و موانع سیاسی شود، برای مثال در اسرائیل بعد از ماهها بحران و رقابت سیاسی بین بنی گانتز و بنیامین نتانیاهو، نوعی مصالحه شکل گرفت تا نتانیاهو بتواند بحران کرونا را اداره کند و در آمریکا دموکراتها و جمهوریخواهان بر سر برخی از خواستههای اساسی خود مصالحه کردند تا روند تصویب بودجههای لازم پیش برود. ممکن است در عراق هم کرونا به این شکل منجر به عبور از این انسداد شود؟ متأسفانه باید گفت نه. در عراق چنین شاخصی درحالحاضر دیده نمیشود. ببینید اگر در رژیم صهیونیستی یا آمریکا یا دیگر کشورها توافقی بین گروههای رقیب اتفاق افتاده، برمیگردد به وجود مفهومی به نام منافع ملی یا امنیت ملی که اینها را در کنار هم قرار داده است. متأسفانه در عراق چنین اجماعی دیده نمیشود؛ یعنی کردها تعریفی از منافع دارند که با سنیهای عرب متفاوت است و تعریف هر دو با تعریف احزاب شیعه کاملا متفاوت است و این مانع از حل بحران بر اساس یک تفاهم ملی در عراق است. بهطورکلی چشمانداز مدیریت بحران کرونا در عراق را چطور میبینید؟ آیا ممکن است شدتگرفتن بحران کرونا باعث تشدید بحرانهای سیاسی هم بشود؟ مسلما شرایط بهداشت اجتماعی در عراق وضعیت خوبی ندارد. زیرساختهای بهداشتی، یعنی بیمارستانها، درمانگاهها و بهطورکلی مراکز بهداشتی از توان قابلقبولی برخوردار نیستند. بنابراین آسیبپذیری عراق در مقابل کرونا بهشدت بالاست و اگر تاکنون نمودی از شدت این بحران دیده نشده، این یا به پنهانکاری مسئولان بهداشت و درمان عراق برمیگردد یا به اینکه اساسا مردم به مراکز بهداشتی مراجعه نمیکنند تا آماری شکل بگیرد. عراق در مقابل کرونا متأسفانه بهشدت آسیبپذیر است و رعایت پروتکلهای تعریف شده سازمان بهداشت جهانی در عراق ضعیف است. به همین دلیل امکان گسترش این بحران سلامتی در عراق در آینده وجود دارد. اما آیا این میتواند تبعات سیاسی داشته باشد یا تغییراتی در رفتار سیاسی ایجاد کند؟ فکر میکنم پاسخ به این مسئله را باید به آینده موکول کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.