رانیتیدین از داروخانههای جهان جمعآوری شد
شهرزاد همتی: پنج ماه است که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) و اروپا (EMA) خبر از وجود ناخالصی در داروی زانتاک یا همان رانیتیدین دادهاند و سپس آزمایشهای ایمنی را روی این دارو آغاز کردهاند. مطابق اعلام آنها، ناخالصی پیداشده در زانتاک، همان ناخالصی موجود در داروهای فشار خون بوده است و پس از بررسیهای ایمنی بود که FDA اعلام کرد مقادیر غیرقابل قبولی از ناخالصی احتمالا سرطانزای NDMA را در داروی زانتاک (رانیتیدین) و فرمهای ژنریک آن کشف کرده است. این اطلاعیه، ریکال جهانی داروی رانیتیدین و سپس هشدار سازمان غذا و داروی آمریکا را در پی داشت. مسئلهای که در ایران نیز از مهر 98 بررسی شد و مدیرکل امور دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو در هفتم مهر ۱۳۹۸ نامهای به شرکتهای داروسازی تولیدکننده رانیتیدین ابلاغ کرد که بر اساس آن، شرکتها باید نمونهای از داروی خود را به سازمان غذا و دارو ارسال کنند.در این نامه آمده بود: «با توجه به گزارشات ارائهشده از سوی سازمان غذا و دارو ایالات متحده آمریکا (FDA) مبنی بر شناسایی ناخالصی نیتروزامین از نوع NDMA در فراوردههای رانیتیدین، لازم است آزمایشات لازم جهت بررسی میزان ناخالصی فوق در فراوردههای رانیتیدین ساخت آن شرکت صورت گیرد». همان زمان کیانوش جهانپور گفته بود بر اساس ریکال جهانی و گزارش سازمان غذا و داروی ایالات متحده آمریکا (FDA) مبنی بر شناسایی ناخالصی سرطانزا نیتروزامین از نوع NDMA در فراوردههای رانیتیدین، سازمان غذا و داروی ایران به شرکتهای تولیدکننده داروی رانیتیدین اعلام کرده است نمونههایی از دارویی تولیدی خود را به سازمان غذا و دارو برای بررسی ارسال کنند. تاکنون وجود ناخالصی سرطانزا در رانیتیدینهای ایرانی گزارش نشده است؛ از طرفی باید توجه داشت که موضوع ریکال دارو در همه دنیا وجود دارد و پیشتر نیز مسئله ریکال لوزارتان و والسارتان مطرح شده بود و برخی شرکتها داروی خود را ریکال کردند و اکنون نیز شرکتهای داروسازی تولیدکننده رانیتیدین خود داوطلبانه اقدام به نمونهبرداری و بررسی دارو کردهاند.حدود 10 روز است که آزمایشهای سازمان غذا و داروی آمریکا به این نتیجه رسیده که رانیتیدین سرطانزاست و این سازمان با انتشار اطلاعیهای خواستار جمعآوری فوری انواع فراوردههای دارویی مرتبط با رانیتیدین از بازار شد. این سازمان همچنین از مصرفکنندگان داروی رانیتیدین خواست از مصرف بیشتر این دارو در هر شکلی که در اختیار دارند (شربت یا قرص) خودداری کرده و بهجای آن با مشورت دکتر از داروهای تأییدشده دیگر مانند «فاموتیدین» که خاصیت درمانی مشابه دارند، استفاده کنند. این اقدام سازمان غذا و داروی آمریکا در راستای تحقیقی است که درباره یک ماده آلاینده به نام نیتروزو-دی-متیل-آمین (NDMA) در حال انجام است. نیتروزو-دی-متیل-آمین یک ماده سرطانزای احتمالی به شمار میرود و سازمان غذا و داروی آمریکا میگوید داروی رانیتیدین ممکن است به این ماده آلوده باشد. در ایران همه چیز فرق میکند پس از گذشت پنج ماه از این واقعه، سخنگوی وزارت بهداشت با تأیید تلویحی مسئلهداربودن رانیتیدین، از جمعآوری موارد مشکلدار این دارو خبر میدهد؛ اما میگوید آزمایشهای نمونههای ایرانی نشان میدهد این دارو در کشور ما با حداقل مشکل روبهرو است! جهانپور روز شنبه در میان خبرنگاران درباره ریکال اشکال دارویی رانیتیدین توضیح داد: چند ماه قبل سازمان غذا و دارو انجام آزمایش روی مواد اولیه و محصولات رانیتیدین شرکتهای مختلف را آغاز کرد. اغلب مواردی که برای آزمایش ناخالصی ارسال شده بودند، از نظر ماده ناخالصی در حد مجاز یا بدون مشکل بودند. البته موارد مشکلداری هم شناسایی شده که اداره کل دارو بهزودی ریکال آن را اعلام خواهد کرد؛ بنابراین در کشور ما اغلب موارد تولیدی رانیتیدین از نظر ناخالصی مشکلی نداشته است.سؤالی که به ذهن متبادر میشود، این است که مگر ماده اولیه رانیتیدین از کشورهای دیگر وارد نمیشود که کمترین مشکل را نسبت به دیگر کشورها دارد؟ چطور ممکن است این دارو در کل جهان ریکال میشود، ولی جواب آزمایشها در ایران خبر از سالمبودن دارو میدهد؟ از طرف دیگر، اتفاقی که افتاده، این است که چگونه میشود آزمایش این دارو را به کارخانه شرکتهای تولیدکننده سپرد؟ در شرایطی که ترنول مالی میلیاردی این دارو در دست شرکتهای داروساز است، آیا میتوان به صحت ادعای آنها مطمئن بود؟ و درست در شرایطی که تمام نسخههای موجود رانیتیدین در آمریکا از 13 فروردین جمعآوری شده، چگونه در ایران تنها چند مورد از این دارو، آنهم احتمالا، آلوده تشخیص داده شده است؟ در همین رابطه مدیرکل دفتر نظارت و پایش مصرف فراوردههای سلامت سازمان غذا و دارو در گفتوگویی عنوان کرده است: همزمان با طرح موضوع وجود ناخالصی در فراوردههای رانیتیدین، سازمان غذا و دارو در ماههای گذشته، اقدامات لازم برای آزمایش تمامی نمونههای این داروی موجود در بازار دارویی کشور را انجام داده است و نتایج حاصلشده بهزودی اعلام میشود. دکتر مهرناز خیراندیش اظهار کرد: تمامی نمونههای فراورده رانیتیدین در کشور بهمنظور آزمایش میزان ناخالصی، فراخوان و آزمایشهای لازم روی این داروها انجام شده است.پس از اعلام نتیجه آزمایشها، داروهایی که میزان ناخالصی نیتروزامین موجود در آنها بیشتر از حد مجاز باشد، ریکال خواهند شد. مدیرکل دفتر نظارت و پایش مصرف فراوردههای سلامت سازمان غذا و دارو، با اشاره به اینکه آزمایشهای لازم روی نمونههای ارسالی همه شرکتها دو بار آزمایش شده و نتایج آن در اسرع وقت اعلام میشود، گفت: بر اساس نتیجه آزمایشها، ریکال تمام فراوردههای رانیتیدین دارای ناخالصی به سرعت انجام میشود. مسئله مواد جانبی داروهاست سما شاهپوری، داروساز، در گفتوگو با «شرق» درباره این دارو میگوید: این ترکیب سرطانزا موسوم به N-Nitrosodimethylamine ماده سمی زیستمحیطی است که در غذا و آب یافت میشود و طبق بررسیهای سازمان جهانی بهداشت (WHO)، در فهرست مواد سرطانزا قرار دارد. وجود این ترکیب به میزان ناچیزی در داروهای کاهش فشار خون از قبیل والزارتان، موجب ریکال شماری از این داروها از داروخانهها شده است. مطابق تحقیقات، احتمال وجود ترکیب N-Nitrosodimethylamine در داروی معده موسوم به زانتاک و انواع عمومی این داروی تولید شرکتهای دارویی آمریکایی برای اولینبار در ماه سپتامبر مطرح شد. همچنین ریکال جدید داروی معده روز پنجشنبه از سوی سازمان غذا و داروی آمریکا اعلام شد که شامل کپسولهای رانیتیدین هیدروکلراید تولیدشده در شرکت Appco Pharma در دوزهای ۱۵۰ و ۳۰۰ میلیگرم با تاریخ انقضای آوریل/می ۲۰۲۱ میلادی است. قرصهای رانیتیدین تولیدی شرکت Northwind Pharmaceuticals نیز شامل این جمعآوری میشود.این داروساز در پاسخ به این پرسش که چگونه ممکن است یک دارو در جهان جمعآوری شود، اما در ایران برخی از موارد آن دارو مسئلهدار معرفی شوند، گفت: فرمولاسیون داروها بر اساس دستورالعملی است که بر اساس فرمولاسیون آمریکایی یا اروپایی ساخته میشود. ماده مؤثر اصلی این داروها که مثلا ما در ایران به آن رانیتیدین میگوییم، یکی است و آن ماده ژنریک سرطانزا نیست و مسئله بر سر مواد جانبی موجود در داروهاست. مواد جانبی اضافهشونده به داروها اگر بر اساس راهنمای اروپایی باشد، متفاوت است و اگر هم آمریکایی باشد، نتیجه متفاوتی دارد. این مواد جانبی هستند که به دارو اضافه میشوند و مثلا در نتیجه آن قرص، ماده نرم دارد و سفید خطدار میشود، یا غیرخطدار یا لایه محافظتی روی آن قرار میگیرد؛ برای همین است که مواد جانبی استفادهشونده در کارخانهها باعث میشود این دارو سرطانزا تشخیص شود. من دقیقا نمیدانم که صحت اطلاعات وزارت بهداشت چگونه است، اما میدانم در آمریکا برند خاصی از این دارو به خاطر همان مواد افزودنی جمعآوری میشود و الزاما تولیدات بقیه شرکتها را ریکال نمیکنند. مسئله اصلی این است که حالا به خاطر بحران کرونا، کسی خطر داروی رانیتیدین را جدی نمیگیرد. نوزادان زیادی به دلیل ریفلاکس معده از شربت رانیتیدین استفاده میکنند. تلاشهای خبرنگار «شرق» برای گفتوگو با معاونان سازمان غذا و دارو به نتیجه نرسیده و آنها قول دادهاند پس از جلسه امروزشان با «شرق» گفتوگو کنند. نتیجه این گفتوگوها به نظر خوانندگان خواهد رسید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.