در عصر بربریت
گروه اندیشه: چندین دهه از پایان جنگهای جهانی میگذرد و ذرهای از میزان خشونت جاری در جهان کم نشده. فقط در حد فاصل سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۹ شمار کودکانی که در سراسر جهان بر اثر گرسنگی و جنگ و بیماری جان دادند، بیش از تمام آدمهایی بوده که در شش سال جنگ جهانی دوم کشته شدند. این آمار هر سال بد و بدتر میشود. در هر سه ثانیه که یک انسان تازه متولدشده میمیرد، ۱۲۰هزار دلار در جهان صرف خرید سلاحهای نظامی میشود. این آمار مربوط به قبل از جنگهای سوریه و لیبی است. زنجیرهای از فجایع انسانی از لحظه اعلام جهانی حقوق بشر در سال ۱۹۴۸ تاکنون ادامه داشته: از کشتار در جنگها گرفته تا خشونت علیه زنان، پناهجویان، کارگران، معدنچیان و سیاهان و مرگومیر بر اثر بیماریهای واگیردار. امروزه در جهان تریلیونها دلار برای تولید و خرید اسلحه هزینه میشود که از کل هزینههای جنگ سرد هم بیشتر است. تصور کنید اگر این هزینهها صرف بهداشت و پیشگیری و درمان و معیشت مردم میشد. اکنون با شیوع گسترده یک ویروس جدید دولتهای جهان نه از پس مهار و درمان آن برمیآیند و نه میتوانند با تأمین شرایط اولیه زندگی مردم مانع از گسترش این بیماری شوند. رزا لوکزامبورگ در سال ۱۹۱۶ جامعه سرمایهداری را در دوراهی سوسیالیسم یا بربریت توصیف کرد و پرسید اگر بنا بر انتخاب بربریت باشد، این بازگشت به بربریت در مرحله فعلی تمدن اروپایی به چه معناست؟ شواهد معنادار این بازگشت را امروز میتوان بهوضوح دید. اکنون سخت بتوان انکار کرد در عصری غیر از عصر بربریت به سر میبریم. چهلوپنجمین مجلد دفترهای سوسیالیستی که در سال ۲۰۰۹ با ویرایش لئو پانیچ و کالین لیز منتشر شد، تلاشی است در فهم این واقعیت. کتاب «بربریت واقعا موجود» ترسیم چشمانداز روشنی از گستره و درجههای مختلف خشونت جدی در جهان امروز است. شکلهای معاصر خشونت، آنچنان متنوع و پیچیده و در لایههای مختلف و زمینههای گسترده ظاهر میشوند که شناخت پیوند خاص آن با سرمایهداری و امپریالیسم نیاز به درکی تازهتر دارد. کتاب حاضر با بررسی خشونتهای جاری قرن معاصر مدعی است امپریالیسم جهانی در همه آنها نقش مستقیم و غیرمستقیم داشته است. سیر کلی محتوای کتاب تلاش برای فهم این موضوع است که چرا امروز خشونت این همه گسترده است و ایدئولوژی و واقعیت خشونت چیست؟ این کتاب با ترجمه فریبرز رئیسدانا در فارسی موجود است. رئیسدانا «بربریت واقعا موجود» را به این دلیل ترجمه کرد که باب بحث و گفتوگو را درباره یکی از عرصههای مهم پیشروی سوسیالیستها باز کند. او معتقد بود: «سوسیالیستها در دنیایی پیچیده و پرشتاب امروز، جایی که سرمایهداری جهانی، نولیبرالیسم و امپریالیسم با تمهیدهای گوناگون به زور و نیرنگ و خشونت متوسل میشوند و این خشونت برای آنها ذاتی و حیاتی است، باید بتوانند به مقابله با این مسائل بپردازند و ازاینرو ضروری است آن را خوب بشناسند».پانیچ و لیز در مقاله اول به سرآغازهای سرمایهداری و آغاز انباشت اولیه در قرون پانزدهم و هجدهم میپردازند و نشان میدهند چگونه همه چیز با خشونتی اولیه آغاز شد؛ خلع ید از دهقانان، انهدام صنعتگران خرد و شرایط هولناک کار و زندگی کارگران اولیه در کارخانهها. بعدها این فرایند اولیه، به شکلها و اندازههای مختلف خشونتآمیزش در سایر نقاط جهان نیز از طریق نظام جهانی سرمایهداری تکرار شد. اما سرمایهداری امروزی با دورههای قبل چه تفاوتی دارد؟ دولتهای سرمایهداری کنونی نه به جنگ هم میروند و نه حتی یکدیگر را تهدید میکنند. پس نتیجه منطقی پرهیز از جنگ متقابل چه بود؟ دولتها بهجای جنگ رودررو با همدستی یکدیگر تمام مردم جهان را به موضوع رقابت در بازار سرمایهداری جهانی تبدیل کردند. در پی تغییر شرایط زندگی روزمره موجود و همزمان با بیثباتی نظامهای سیاسی در کشورهای موسوم به جهان سوم، جنبهای دیگر از خشونت میان مردم رواج یافت که خودشان قربانی سرمایهداری جهانی و امپریالیسم و مأموران بومی بیعدالتی و نابرابریاند. برخی از مقالات کتاب با دلیل نشان میدهند که بهرغم وجود گرایشهایی به خشونت و بیرحمی در میان ابنای بشر، این گرایشها محصول فرایندهای تاریخی و تضادهای آن هستند. بنابراین اگر مردم علیه مردم دست به خشونت میزنند، این امر نه بهدلیل معضلات روانی و شخصی آنها بلکه به این دلیل است که این خشونت خود از اثرات ساختاری است که وضع موجود را بهبار آورده. کتاب حاضر این جهان را «بربریت واقعا موجود» مینامد. پانیچ و لیز بر این باورند که رشد بربریت چه کم باشد چه زیاد، باید در متن دستاوردهای ضعیف برنامههای سوسیالیستی در پایان قرن بیستم درک شود. فرق چندانی ندارد این وقایع ناشی از شکستهای واردآمده از سوی امپریالیسم و عکسالعملهای داخلی باشد یا بهدلیل شکستهای پیدرپی و عملیات سرکوب سوسیالیسم یا ناسیونالیسم مابعداستعماری یا درنتیجه تعارض اصلاحگرایی سوسیالدموکراسی و استقرار آن همراه با نولیبرالیسم. اکثر مقالات کتاب، خشونتی را که اکنون جهان مالامال از آن است، حاصل شکست جنبشهای مردمی و سوسیالیستی در قرن بیستم میدانند. فارغ از تمام آنچه بر مردم جهان گذشته، یک واقعیت مسلم است که مردم در رنج زندگی میکنند. کتاب حاضر، این امر را نتیجه بیاعتباری گسترده نولیبرالیسم در مقام یک ایدئولوژی و سیاست روز میداند که ماحصلش استفاده روزافزون از زور و خشونت بوده است. در چنین وضعیتی فارغ از بازسازی جنبشهای مردمی و سوسیالیستی، کتاب از وظیفه مهم دیگری میگوید که هیچ کم از وظایف سازماندهی و بهراهانداختن جنبشهایی برای آزادی مدنی ندارد: اکنون باید دموکراسی لیبرال را پاسخگوی ادعاهای خود در مورد قانونگرایی، انسانیت، عقلانیت و صلحآمیزبودنش کرد. عیانکردن تعارضهای این نظام در این جریان میتواند به حرکت در راه توسعه سیاستهای استوار و سازگار مردمی و سوسیالیستی کمک کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.