1- تاريخ بيهقي نقلهاي فراواني از بيماريهاي فراگير در ايران و منطقه تعريف ميکند که عمدتا با حوالهدادن به فراماده و بيتوجهي به اصول درمانگري در مقياسهاي بزرگ، منتهي به قتلعام مردمان شده است. چنانکه در کوران اپيدمي طاعون، آن را ناشي از فساد هوا دانسته يا طعنه جنيان عليه آدميان قلمداد ميکردند. هم او نقل کرده که علت حادثکننده بيماريهاي فراگير را بايد اثر وضعي کمفروشي و دروغ و اعمال خلاف اخلاق دانست. باري، به تعبير زمخشري اسباب وضعي عملهاي قبيح و خصوصا ظلم تلقي ميشده که «اذا کثر الطاغوت کثر الطاعون» نهايتا هم اعتقاد بر اين بوده که فقط بر خدا توکل کنيم و اين نوع امراض فراگير درماني ندارد چنانکه حماقت و پيري هم درماني ندارد.
2- نگاه علمي جهان امروز اما نميتواند به سرنوشت جان شيرين انساني بيتفاوت باشد با پيشينه تجارب گذشته علتومعلولها را تحليل و تعليل ميکند تا به راهحل دست يابد. همه در اين دنياي کرونازده در طول توکل و توسل به حضرت حق، تابع اصول علمي، بهویژه توصيههاي پيشگيرانه و کنترلي پزشکان و ستاد بحران هستيم. قدرت سيستماتيک کشور بهمثابه پدري حامي حيات خانواده خود بايد از همه ظرفيتهاي علمي و عملي بهره ببرده تا با جلب اعتماد و مشارکت عمومي کرونا شکستخورده از ايران پاک رخت بربندد.
3- اين روزها انسجام مردم و دولت براي عبور از بحران بسيار ارزشمند است.
در اين ايستگاه بيش از همهجا به اثر مناسبات اعتمادمدار دولت- ملت ميتوان پي برد. مفهوم و کارکرد ملت در اين موعد بيش از قبل هويدا ميشود. همه با هم در يک انسجام براي يک هدف واحد که عبور به سر سلامت و با کمترين هزينه از بحران است، ميثاق وفاق داريم و هر نوع دوست ميهنمداري سعي دارد سهمي در رفع اين بحران فراگير همگاني داشته باشد. در کنار اخبار منفي خوبيها هم نمايان است.
4- ابنبطوطه در سفرنامه خويش آنجا که از ايراني و ايراني در چهار سفر خود سخن میگوید صفت همنوعدوستي و همياري در شرايط سخت را خصلت تبار ايراني ميشناساند. تحکيم روابط انساني و پيوستگي ارتباطي ايرانيان در طول تاريخ باوجود همه شدايد و گرفتاريهاي اين چارگوشه پر فراز و فرود جغرافيايي مثالزدني است. مباد که اجازه دهيم اين خصلتهای ايراني دستکم گرفته شده يا تحقير شوند.
5. کم نبودند اين روزها خدمتگزاراني که در نظام سلامت کشور خطر را به جان خريده و گاهي خودانگيخته به ياري ملك و ميهن شتافته و حماسههايي خلق كرده كه شگفتي همگان را برانگيختهاند. وجود الگوهاي ايثار و روح جمعي پرانسجام ايراني را ناديدهانگاشتن خطاست.
6- هر کشوري کنار شاديها، غمهاي دورهمي و دستهجمعي هم دارد. از زلزله بوئينزهرا و طبس و رودبار و منجيل و بم و كرمانشاه تا جنگ تحميلي و فاجعه پلاسکو و سيلاب ويرانگر نوروز 98 و هواپيماي اوکرایني ساقطشده و... بخشي از زيست جمعي و حافظه تاريخي معاصر و خاطرههاي انبان ذهن ايراني قبل از 1400 است. کارنامه ما در مواجهه با اين رخدادها ديدني است و تاريخساز همچنان که براي پيشينيان چنين بوده است.
7- در اين بحران بيشتر به الفت عمومي توجه کنيم. همبستگي مردم در گرو زيست اخلاقي شهروندان-حکمروايي دائر بر مدار تکريم حقوق متقابل مردم و دولت است. در بستر احترام به حقوق يکديگر و تقيد به عدالت و ارزشهاي نوعدوستانه و روادارانه باور به الفت اجتماعي و همنوعخواهي شکل ميگيرد. قوام و دوام علقه ملي در وضعيت بحرانزده کرونايي در گرو عدالت توزيعي و حمايتهاي تأميني برابر نسبت به آحاد شهروندان است. جامعه انحصارگرا و تبعيضآميز با فاصلههاي طبقاتي فاحش بيمبنا و ناشايستهسالار نميتواند در هنگامه نياز بستر مهر و مدارا باشد. بلکه آبشخور خشونت و خودخواهي به جاي مروت و ديگرخواهي است. وطن پرمهر ديرين کهن ما در عين تعدد و تراکم شدايد برخوردار از ريشهداري و اصالت است و اين مميزه زمينهساز چسبندگي ملي و الفت عمومي در مواقف پرمخاطره است.
8. پيامد تضييقات کرونايي، نارسايي مضاعف اقتصادي است. اقدامات تمهيدي، کمککننده و تأميني به بخشهاي آسيبپذير ضرورت دارد. شايد مهمترين بحران حين و پساکرونا، مصائب اقتصادي باشد که ناخواسته به دولت و ملت تحميل شد. اين وضعيت آشفتگي اقتصادي، هم محتاج تدابير تأميني حکمروايي است و هم نيازمند مساعدتها و مودتهاي نوعدوستانه مردم. عقل نقاد جامعه عملکرد مسئولان را به دقت زير نظر دارد و وجدان بيدار شهروندان خدمتگزار پرکار، خدوم و دلسوز را از افراد بيمسئوليت يا درمانده در حل معضلات تمييز ميدهد. در وضعيت فعلي که التهابات و نگراني شهروندان کم نيست، همه بايد با مهر و بدون گلهگزاريهاي مرسوم يا خشمهاي دشمنشادکن، به فکر جان تکتک شهروندان باشيم و ايرانيان با همه توان، قلم و قدم پشت و پناه هم در روزهاي سخت باشند. همچنان که دوران جنگ تحميلي هم دولت و هم يکيک مردم در سراسر کشور از فقير و قوي چنين بودند و خوي ايثار، فداکاري و مهرورزي ايران چشم جهان را خيره کرده بود، ما نيز در اين برهه چنين کنيم. دوستي امروز تماس گرفت و نذر ماسک و وسايل ضدعفوني براي کودکان کار محله دروازهغار تهران داشت. اين نذرهاي هدفمند و
انساندوستانه در کنار پرکاري و فداکاري کادرهاي درماني و مسئولان بهداشتي ميتواند وضعيت ايران را بهتر کند.
حال همه ما خوب است آنگاه که همه شهروندان و دولت در کنار هم با صدق، ميهندوستي و تکريم انساني باشيم. 9. از منظر حقوقي شهروندان از حق دسترسي به مراقبتهاي پزشکي و درماني برخوردارند. دولت مکلف به تأمين کليه ملزومات حفظ حقوق بنيادين حيات سلامت و بهداشت شهروندان است و بايد همه تدابیر حصول اين حق را فراهم کند. دولت بايد با مقرراتگذاري مناسب و پيشگيري از شيوع عوامل بيماريزا، از اين حق صيانت کند. مراکز درماني و متصديان درمان بايد دسترسي به اين حق را با عنوان اولويت حفظ سلامت شهروندان تدارک دیده و ضمن مراعات استانداردهاي مقبول، زمينه تحصيل حق بهداشت را از شهروندان دريغ نکنند. خدمات بهداشتي و درماني يک خدمت عمومي است و بايد به شيوهاي سزاوار مردم به آنها ارائه شود. هيچ نهادي اجازه ندارد به دليل سوداگري، موجبات کالاييشدن و مناسبات سوداگرانه به بخش درمان را فراهم کند. هيچکس حق ندارد با استفاده از روشهاي نادرست يا قديمي و ناکارآمد بيفايده، بر شهروندان دردهای غيرضروري و هزينههاي ناروا و زحمت تحميل کند. شهروندان حق دارند در راستاي حق دسترسي به اطلاعات، همه امور لازم براي سلامت و بهداشت خود و جامعه را دريافت
نمايند. کتمان يا ارائه ديرهنگام اين اطلاعات، موجب ضرر و باعث تاوان شهروندان است و از اين حيث مرجع منعکننده اطلاعات مستحق تعقيب جزايي خواهد بود. دولت مکلف به تمهيدات افزايش سلامت شهروندان و ارائه اطلاعات بهنگام پيشگيرانه است. 10. شهروندان حق دارند از تصميماتي که نهادهاي عمومي در ارتباط با منافع عمومي اتخاذ ميکنند، مطلع شوند. انتشار اطلاعات کليدي و مهم و گزارشدهي مستمر به مردم در مواردي نظير کرونا، حق شهروندان است. اين حقوق بايد با ضمانتهاي قانوني تضمين شود. مردم بايد در جريان واقعيتها بهموقع قرار گيرند و هرگونه ممانعت از انتشار خبرهاي مبتني بر خير عمومي و سلامت همگاني، مصداق بارز جرم عليه حقوق اساسي شهروندان بوده و قانونگذار در قانون مجازات اسلامي ذيل ماده 570 قانون مجازات اسلامي جرمانگاري کرده است. اميد که با همدلي و صفاي ايراني و تدبير و کارآمدي حکمروايي، کشور ما از اين بحران به سلامت عبور کند و شاهد محنت مستمر شهروندان خصوصا ضعفا و اقشار آسيبپذير بيش از اينها نباشيم. مجراي انجام تعهدات اخلاقي و اجتماعي در کوران بحران است که به تعبير امام رضا، نيکوکاري پسانداز جاودان آدمي است. گفت آري گر
توکل رهبرست، اين سبب هم سنت پيغمبرست.