غرقشدن در نقشهایی به یاد
علی خدایی
در داستان «سین اصفهان» از مجموعهداستان «کتاب آذر»، کتابهایی را که دوست داشتم در ایام نوروز ببینم و بخوانم، نوشته بودم.
«شب سری به منزل دوست میزنیم. مهمان دارند. نیمهشب برمیگردیم. خیابانهای شهر را چراغانی کردهاند و مردم هنوز توی مغازهها هستند. هنوز کتابی را که میخواهم پیدا نکردهام و بین کتابها میگردم. «طوق طلا» را پیدا میکنم. «عزیز» را پیدا میکنم و میگذارم کنار «یک مهمانی یک رقص». آن را میگذارم کنار «خاطرات آلیس بیتکلاس». آنها را کنار «کلیسای جامع» و از بیمارستان جیم میشوم. آنجا همه جمعاند. میرعلائی میگوید: «فنجون اونجاست». قهوه و شکر را میریزد و میگوید: «خودت هم بزن». بعد کتاب چهارجلدی «خانواده تیبو» را به حسام میدهد...». اینها کتابهای محبوب انتخابی من در آن سال برای نوروز بود که دوست داشتم کنار هم بگذارمشان: نگاهشان کنم و با لذت بخوانمشان. هرچند طوق طلا و تکههایی از خاطرات آلیس بیتکلاس را بارها خواندهام. درباره کتابهایی که امسال از خواندنشان کیف کردم و میتوانم ببرمشان کنار آن کتابها که بعد از آن سالها کتابهای بسیاری کنارشان چیده شده، اول از «نقشهایی به یاد» گذری بر ادبیات خاطرهنویسی از احمد اخوت یاد میکنم. راستش کتاب هنوز تمام نشده. اما من همه آنها را قبلا خواندهام. بسیاری از آنها را وقتی احمد اخوت در جلسات هفتگی «زندهرود» آنها را میخواند، شنیدهام. بنابراین قرابت خاصی با این کتاب دارم. انگار خودم آن را جلد کردهام. تمام آدمهایی که دوست دارم و اسمشان کامم را شیرین میکند، در این کتاب جلدشده حضور دارند. استاین، بارت، آخماتوا و آگاتا کریستی و تصور کنید اینها کنار هم چه جمعی را میسازند از آنچه این مجموعه در مبانی نظری، خاطرات، خاطرات کتابی، یادداشتنویسی، عکس و خاطرهنویسی و بررسی کتاب ارائه میکند. این کتاب مثل یک مِنو در رستوران به خواننده عرضه میشود. مجبورید روی صندلی جابهجا شوید. میدانم، میدانم که نمیتوانید انتخاب کنید و باز مجبور میشوید جابهجا شوید. این مِنوی کتابی را باز میکنید تا چندخطی را انتخاب کنید که بتوانید «برگزیدهتر» دستور بدهید و نمیفهمید که چند ساعت است که در نقشهایی به یاد غرق شدهاید. «بلیت برگشت» کتاب مطبوعی برای روزهای خوش! بهاریست. همانجوری که روی صندلیتان نشستهاید و دوست دارید کتاب خوانید و بعد بلند شوید و کنار پنجره بایستید و سرشاخه درختان را ببینید که تکانتکان میخورند برگهای تازه و کوچک درختها. «بلیت برگشتِ» نسیم وهابی البته آنقدرها هم بهاری نیست. صمیمی است. کتاب را که باز میکنید و شروع میکنید به خواندن با یک انفجار و یک قهوهنوشی ناتمام میروید تا وسطهای این رمان. برای آدمی به سن من کتاب پُر از یادآوری و مقایسه است. مقایسه من و آدمهای داستان و روزگاری که بر ما گذشته است. روزهای جنگ، روزهایی که میشد نباشد. در «بلیت برگشت» اتفاقها و رویدادها غیرعادی نیستند. «گفتم که همهاش مقایسه میکردم». برای هم ماها تکهای از آن اتفاق افتاده و بدیهی میدانستیم رویدادها را. شکلی از روابط اجتماعی در این رمان دیده میشود که هیچگونه بزرگنمایی غیرمألوف در آن نیست و به خاطر همین این کتاب خواندنی و پُرکشش میشود. شاید بعضی از خوانندگان جوان این کتاب از «بلیت برگشت» انتظار دیگری داشته باشد مثلا نوع برخورد آدمها در مقابل رویدادها یا انرژی بیشتری که انتظار میرود شخصیتها داشته باشند. خب این انتظار را باید در شرایط دورانی که ماجرا در آن اتفاق میافتد ارزیابی کرد. ارزیابی چه کلمه خوبی است! وقتی آن را نمیشناسیم. «بلیت برگشت» خواندنیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.