بررسی مرکز پژوهشهای مجلس نشان داد
سود بلندمدت ایران از جنگ قیمتی نفت
شرق: خروج روسیه از توافق اوپکپلاس و پس از آن، ورود عربستان به جنگ قیمتی، از سوی برخی تحلیلگران به پایان اوپک، تعبیر شد. این اتفاق که بازار نفت را با شوک قیمتی جدید روبهرو کرد و بازار را به زیر کشید، در تحلیلهای برخی کارشناسان در بلندمدت میتواند همنوا با منافع ملی بلندمدت ایران باشد. بر اساس گزارشی که مرکز پژوهشهای مجلس با عنوان تحلیل راهبردی فروپاشی توافق کاهش عرضه اوپکپلاس ارائه داده است، اگر روسيه و عربستان وارد جنگ قيمتي شده و توليد خود را افزايش داده و اين سياست از سوی ساير كشورهايي كه توان افزايش توليد را دارند، همراهي شود در كوتاهمدت بازار با بيش از سه ميليون بشكه در روز مازاد عرضه مواجه خواهد شد، اين در حالي است كه در حال حاضر سطح ذخيرهسازیهای تجاری OECD بيش از متوسط پنج سال گذشته است و مازاد عرضه باعث افزايش بيشتر آن شده و فشار تضعيفكننده بيشتری را به سطح قيمتهای نفت وارد خواهد كرد. اما آنچه رخ میدهد چه تأثیری روی منافع کوتاهمدت و راهبردی و بلندمدت کشور خواهد گذاشت؟ براساس این پژوهش، در نگاه غيرراهبردی و اقتصادی صرف، كاهش قيمت نفت منجر به كاهش درآمدهای محدود ناشي از صادرات محدود نفت كشور در فرايندهای پيچيده دورزدن تحريم میشود. دورزدن تحريمها در شرايط كاهش قيمت و افزايش عرضه بهصورت موقتي تا زمان خروج نفت شيل از بازار و توازنيابي مجدد بازار يا توافق مجدد اوپكپلاس دشوارتر خواهد بود. هر چند در بلندمدت به دليل احتمال خروج نفت شيل از بازار در قيمتهای پايين و توازنيابي مجدد عرضه/تقاضا، هم قيمت جهاني نفت رشد ميكند و هم دورزدن تحريمها تسهيل میشود. همچنین درآمدهای ناشي از فروش صادرات ديگر بخشهای انرژی كشور نظير قيمت گاز صادراتي، فراوردههای نفتي و محصولات پتروشيمي به دليل كاهش قيمت نفت نيز كاهش خواهد يافت. در بلندمدت نیز، در صورت تكرار چرخه مورد نظر عربستان در كاهش عرضه برای افزايش موقتي قيمت نفت، سهم جهاني نفت شيل در جهان افزايش خواهد يافت. با توجه به جهتگيری شديد نفت صادراتي ايالات متحده به بازارهای هند، ژاپن، كرهجنوبي، هند، اتحاديه اروپا و چين، افزايش توليد نفت شيل در پرتو راهبرد عربستان، آينده جايگاه نفت ايران حتي در شرايط غيرتحريمي نيز در اين بازارها، با تهديد جدی روبهرو خواهد شد. يكي از عوامل اصلي زمينهساز تحريم كامل صادرات نفتي ايران، توسعه شديد نفت شيل بهخاطر استراتژی عربستان در كاهش عرضه و افزايش قيمت بوده است. در صورت موافقت روسيه و تداوم سياست عربستان در تكرار كاهش عرضه و افزايش موقتي قيمت، همين سطح محدود صادرات نفت در دورزدن تحريم نيز در ماههای آتي از بين ميرفت، زيرا فرايند جايگزينسازی نفت و گاز شيل به بازارهای ايران جدیتر میشود. از نظر راهبردی و بلندمدت، منافع كشورهايي همچون ايران و عراق كه دارای الگوی بازارسازی سازمانيافته نیست و بيشتر بر تجارت نفت بر اساس عرضه و تقاضای بازار متكي هستند، با سياست روسيه در وارونهسازی سياست فعلي اوپكپلاس همنوايي بيشتری دارد، زيرا محتملا با كاهش قيمت نفت، حجم بالایی از نفتهای پرهزينه از جمله نفت شيل از بازار خارج شده و با توازنيابي مجدد بازار جهاني نفت، امكان بازاريابي نفتي برای اين كشورها وجود دارد. از سویی در حال حاضر بين ايران، عراق از يك سو و كشورهای عربي به رهبری عربستان، تعارض منافع وجود دارد. عربستان بازار صادرات نفتي خود را ايمن كرده و با افزايش قيمت از طريق كاهش عرضه با مشاركت و هزينه حداكثری بر ديگر كشورها، هم به منافع اقتصادی بيشتر دست مييابد و هم با زمينهسازی برای توسعه بيشتر نفت شيل، زمينه برای اعمال فشار بيشتر بر ايران را نيز بيشتر ميکند. همچنین اشتغال نفتي برای دولت ترامپ كه دارای برگ برنده موفقيت اقتصادی در مناظرات انتخاباتي 2020 بود، با كاهش قيمت نفت با خطر جدی روبرو میشود. اين امر برای منافع ملي كشور ايران كه اميدوار است با تغيير قدرت از ترامپ به دموكراتها، برجام احيا شده و با تعليق مجدد تحريمها زمينه برای ترميم اقتصاد كشور فراهم شود، دارای اهميت راهبردی است. بنابراين، صرفنظر از منافع كوتاهمدت اقتصادی، از نظر منافع بلندمدت اقتصاد نفتي، بازارسازی، احيای برجام در صورت تغيير دولت ترامپ به سود دموكراتها، راهبرد روسيه در خروج از توافق نفتي برای كاهش قيمت و حذف نفت شيل از بازار با منافع ملي ايران همسويي و سازگاری دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.