مهاجرت و چالش هویت
زهرا احمدی
بهعنوان کسی که از پدر و مادری افغانستانی در شهر تهران متولد شدهام و هیچوقت فرصت دیدار کشورم را تا به امروز نداشتهام، خواهناخواه همیشه در هر جمعی یک قدم عقبتر ایستادهام. در جمع هموطنانم به واسطه مسلطنبودن به زبان دری و در جمع دوستان ایرانیام به واسطه شبیهنبودن چهرهام. اما هیچوقت نتوانستم خود را از هیچکدام از این گروهها جدا بدانم. در مورد اول شاید چهرهام مرا متعلق به آن گروه میکرد و در مورد دوم لهجه سلیس تهرانیام؛ مواردی که مرا در گروههای مقابل از آنها جدا میکرد. چیزی که میتواند احساس تعلقخاطر را در من و به طور متقابل در جامعه میزبان به وجود آورد، درک صحیح از معنای هویت است. هویت نزد بیشتر آدمها شاید ختم شود به یک مدرک قانونی قابل استناد و یک چهره مشخص و زبان مشخص و یکسری تعاریف مشخص دیگر. اما برای انسانی که مهاجر زاده میشود هویت معنای گستردهتری به خودش میگیرد. گو اینکه انسان امروز؛ چه مهاجر باشد و چه نباشد، بهخاطر روبهروبودن با جهان عظیم مجازی با مشکلی به نام هویت روبهروست و اگر مهاجر باشی و صدای ضعیفی داشته باشی در میان دیگر صداها شنیده نخواهی شد. هویت را شاید من به شکل یک نیاز معنوی میبینم که شاید در نگاه اول در هرم مازلوی یک مهاجر جایی نداشته باشد، اما فکر میکنم اگر به دقت پاسخگویی نشود تمام نیازهای مادیمان را تحت پوشش قرار میدهد. در تمام سالهایی که با معنای هویت آشنا شدم، در حال جدال با هموطنان خودم بودم برای اینکه چه بخواهیم یا نخواهیم متعلق به بخشی از این خاک هستیم و باید برای احقاق حقمان اول خودمان هویتمان را تعیین کنیم تا بتوانیم به زبان صریحی درباره نیازهایمان صحبت کنیم و توأمان با دوستان ایرانیام در حال جدال بودم که چرا خودم را متعلق به این جامعه میدانم و مانند آنها حق دارم منتقد عملکرد دولت و ملت باشم. من عامدا نمیخواهم درباره نیاز آموزش، مسکن، شغل بر اساس شایستگی، امنیت شغلی و ... یک مهاجر افغان صحبت کنم، چون فکر میکنم قبل از من دیگران به آن پرداختهاند. همه ما تا حدودی با این مقولهها آشنا هستیم. اما فکر میکنم تمام این نیازها در بستری به وجود میآیند که من با هر ملیتی که به وجود آمده باشم و به هویت خویش آگاه باشم، دستکم از راه منطقیتری پاسخ داده میشود. همیشه به شرایط ایدئالی فکر میکنم که میشد ما از افغانستانیبودنمان بیشتر حرف بزنیم و گوشی هم برای شنیدن حرفهایمان باشد. بدون پیشفرض و کلیشههای رایج، ما نیازمند یک آموزش صحیح از درک هویت چندپارهای هستیم که ما را شکل داده و نیازمندتر هستیم تا از طرف جامعه میزبان پذیرفته شویم. هویت چیزی نیست که با یک برگه پذیرش شهروندی بشود روی بقیه نیازهای جامعه مهاجر را پوشاند و چیزی هم نیست که با یک کارت آمایش شش ماه اعتبار پاسخگوی آن بود. پذیرش از سوی جامعه ایرانی و توان نشاندادن قابلیتهای من مهاجر هر دو در کنار هم و نیازمند هم هستند. گو اینکه جامعه مهاجر سالها تلاش کرده و در رتبههای کنکور و هر شغلی که اجازه فعالیت در آن را داشتیم سعیمان را به بهترین نحو کردهایم، ولی مشارکت در پذیرش ما کمرنگ بوده است. چقدر جای خالی یک نشریه از آن جامعه مهاجر، یک صدای رادیویی و یک شبکه تلویزیونی از آن خود در جامعه ایران حس میشود. رسانههایی که میتوانند به هویتی که هر روز بیشتر به بیراهه میرود جان ببخشند. نمیتوانم نیازمان را به حق مسکن و تحصیل تقلیل دهم. خواهناخواه ما در بدنه خارجی این جامعه دوشبهدوش مردم ایران ایستادهایم و این نیاز اگر درست پاسخ داده نشود، در نسلهای بعد میتواند منجر به اتفاقهای ناخوشایند شود. فکر میکنم پذیرش از سوی جامعه ایرانی و تلاش برای فهمیدن نیاز واقعی مهاجر و توان و تلاش از سوی جامعه مهاجر هر دو به موازات هم میتواند به یک بدنه اصلی و یک جامعه متحد و کارآمد منجر شود و قطعا اتفاق خوشی خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.