۱۰ سال از جنگ سوريه گذشت
بحران تمامنشدني سوريها
در دنيايي که اين روزها درگير شيوع جهاني يک ويروس و انتشار سريع اخبار ناگوار است قطعا فکرکردن به اينکه جنگ در سوريه هنوز ادامه دارد، بسيار دشوار است. حتي پيش از اينکه ويروس کرونا زندگي روزانه مردم جهان را درگير کند، اين جنگ که سال 2011 شروع شد، با وجود پيچيدهتر شدنش از رادارهاي جهان خارج شده بود اما با ورود به سال دهم، اين جنگ که باعث ظهور گروه داعش و بدترين فاجعه انساني قرن 21 شد، نشان داده است که هنوز ميتواند تراژديهاي جديدي خلق کند و در عرصه مناسبات سياسي جهان زنده بماند. 10 سال جنگ در سوريه به مسئلهاي روزمره براي مردماني که در آن باقي مانده بودند، تبديل شده بود تا اينکه تازهترين بحران اقتصادي يکي از سختترين ضربات را به آنها وارد کرد. سوريه در ماههاي اخير کاهش ارزش پول ملي، افزايش قيمت کالاهاي اساسي و کمبود انرژي را تجربه کرده است؛ تجربهاي که مردم اين کشور را در اين زمستان سرد در شرايط بسيار بدي قرار داده و باعث افزايش صداهاي مخالف شده است. ماشه سقوط گسترده ارزش لير سوريه در ماههاي دسامبر و ژانويه را بحران اقتصادي در لبنان چکاند؛ کشور همسايهاي که سيستم بانکي سوريه بهشدت به آن وابسته است. از ژانويه تاکنون سقوط ارزش لير سوريه همچنان ادامه داشته است و باعث شده قيمت کالاهاي اساسي مثل شکر، چاي و سبزيجات بهشدت افزايش يابد. تمامي مناطق سوريه تحتتأثير اين بحران اقتصادي قرار گرفته است اما مناطقي که مستقيما زير نظر دولت دمشق قرار دارند، به دليل وابستگي بيش از حد به سيستم بانکي لبنان بيشترين آسيب را متحمل شدهاند. کاهش شديد ارزش لير سوريه و کاهش مداوم سطح زندگي در آن پس از سالها سقوط پايدار وضعيت اقتصادي در اين کشور رخ داده است. لير سوريه با کاهش ميزان صادرات، سرمايهگذاري مستقيم و از بين رفتن کامل درآمدهاي گردشگري 95 درصد ارزش خود را در مقايسه با دوران پيش از جنگ از دست داده است. فقر کمر سوريه را خم کرده است. 83 درصد جمعيت سوريه پيش از تازهترين بحران اقتصادي هم زير خط فقر قرار داشتند. سوريها اکنون مجبورند بين هزينههاي معاش و نيازهاي فوري پزشکي يکي را انتخاب کنند و دولت در ارائه خدمات مناسب حتي در بيمارستانهاي مهم پايتخت که همواره بهترين خدمات پزشکي را داشتند، عاجز است. پزشکان از کمبود تجهيزات پزشکي ميگويند و اينکه بيماران مجبورند براي بهرهمندي از خدمات پزشکي تجهيزات را تهيه کرده و با خود به بيمارستان بياورند. بحران انرژي سوريه امسال زمستان سردي داشت و مانند زمستان سال گذشته با بحران کمبود برق دستبهگريبان بود اما در زمستان امسال به دليل کمبود شديد سوخت بهويژه گاز و بنزين شرايط از سالهاي پيش بدتر بود. مردم ديرالزور درباره اين شرايط به Middle East Institute گفتهاند، گاهي درگيري ميان مردمي که در صفها منتظر گاز، بنزين يا حتي نان بودند، منجر به زدوخورد و مرگ ميشد و پليس با شليک تيرهاي هوايي آنها را از هم جدا ميکرد. مردم در ديرالزور که يکي از ميدانهای اصلي جنگ 10ساله سوريه بوده است، در ماههاي اخير به دليل کمبود آب گرم و برق تنها توانستهاند يک یا دو بار در هفته حمام کنند. کمبود سوخت علاوه بر اين بر سيستم حملونقل عمومي که بهصورت گسترده توسط مردم استفاده ميشود، بهشدت تأثير گذاشته است. حالا بسياري از اين افراد که بيشتر آنها را دانشجويان تشکيل ميدهند، مجبورند حتي در مسيرهاي بينشهري پياده تردد کنند. برخي از رانندهها ترجيح دادهاند شغل خود را کنار بگذارند و ساير آنها هم مجبورند سوخت مورد نياز خود را در بازارهاي سياه جستوجو کنند. در اين بازارها قيمتها سهبرابر بيشتر از سوختي است که دولت ميفروشد. نابودي اقتصادي و زيرساختي در سوريه در مناطقي که پيشتر در اشغال شبهنظاميان بوده، بيشتر است. اولويت دولت سوريه در اين مناطق تاکنون بازسازي و ارائه مجدد خدمات دولتي به ساکنان آن نبوده است اما فشار سازمان ملل در ماههاي اخير باعث شده آبرساني، برق و خدمات بهداشتي در اين مناطق بهبود يابد اما در برخي مناطق از جمله در غوطه شرقي حتي حاميان دولت حاکم هم از بدترشدن اوضاع ميگويند. سازگاري مردم در مواجهه با شرايط فعلي، سوريها بر ابتکار و همبستگي خود تکيه کردهاند؛ چيزهايي که آنها را در طول جنگ نگه داشته است و تا اينجا رسانده است. مردم سوريه اين روزها در تراسها و باغچههاي خود سبزيجات ميکارند، تا نيازهاي خود را به بازار کمتر کنند. آنها با چوب براي خود اجاق درست کردهاند و نان را هم با همين اجاقها ميپزند. گروههايي در برخي شهرها از خود ساکنان تشکيل شده که خانوادههاي نيازمندتر را شناسايي کنند و با کمک ساير خانوادهها تا جاي ممکن آنها را حمايت کنند. سود، فساد و پارتيبازي شرايط اقتصادي بد، ارزش درآمد کارمندان دولت را بهشدت کاهش داده و آنها را مجبور کرده است نهتنها سراغ شغل دوم بروند بلکه به رشوهگيري روي بياورند. کارکنان ادارات سازمان ملل که در سوريه فعال هستند، ميگويند ميليونها ليري که در قالب کمک سازمان ملل به سوريه ارائه شده، اين روزها صرف پرداخت رشوه ميشود. رشوهگيري اکنون به منبع درآمدي در سوريه تبديل شده که تقريبا در تمامي ادارات و شهرها ديده ميشود. مردم کارکنان دولت را بزرگترين رشوهگيران اين روزهاي سوريه ميدانند و شرايط خوب زندگي برخي از اين کارکنان موجي از خشم را در رسانههاي اجتماعي سوريها و جمعهاي خودشان ايجاد کرده است. با وجود اينکه برخي از مردم از فشار تحريمها بر اقتصاد سوريه ميگويند اما اکثر آنها معتقدند که فقدان مديريت دولتي درست نسبت به تحريمها تأثير بيشتري بر بروز بحران اقتصادي اين کشور داشته است. اين شرايط مردمي را که 10 سال گذشته درگير جنگ بودهاند، خستهتر کرده است. درحالیکه دمشق اين روزها شرايط وحشتناک اقتصادي را سپري ميکند، در درعا مردم خسته و ناراضي بازهم به شورش فکر ميکنند؛ همينها نشان ميدهد که جنگ در سوريه به اين زودي به پايان نميرسد بلکه چالشهاي اجتماعي و سياسي آن قرار است تا سالهاي سال دامن سوريها را رها نکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.