بازي سياستمداران با ويروسها
در ماههاي آغازين شيوع ويروس کرونا، حکومتهاي کشورهاي مختلف تلاش کردند واقعيت را طوري ارائه دهند که بتوانند انتقادها را کنترل و بياثر کنند. نشريه نيويوركر در گزارشي مينويسد در چين پس از آنکه لي ونليانگ، پزشکي در ووهان، توجهات را به اين ويروس جلب کرد، پليس از او بهدليل شايعهپراکني انتقاد کرد. وقتي که اين پزشك چيني بر اثر همين بيماري درگذشت، حکومت درخواستهاي عمومي در شبکههاي اجتماعي براي آزادي بيان را سانسور کرد. حتي هفتهها بعد از اينکه اين ويروس سروکلهاش پيدا و شيوعش آغاز شد، دولت محلي ووهان به رسانهها دستور داده بود تا اطلاعات را منتشر نکنند و اجازه داد حدود پنج ميليون نفر پيش از اعلام قرنطينه در 22 ژانويه اين شهر را ترک کنند. در ايران درحاليکه دولت اين كشور در روزهاي نخست اعلام کرده بود فقط 12 نفر بر اثر اين ويروس جان باختهاند، يکي از مقامات وزارت بهداشت در استان قم به خبرنگاران عدد دیگری را اعلام کرده وقتي ويروس کرونا به آمريکا رسيد، موضوع اصلي فريبکاريهاي سياسي قرار گرفت. بهتر است کمي به عقب برگرديم و نگاهي به تاريخ بيندازيم. ويروسي که اين روزها ما آن را با نام آنفلوانزاي اسپانيايي ميشناسيم، در لحظه عجيبي از پيوند سياست و پروپاگاندا همهگير شد. بهار سال قبل از شيوع آن يعني در آوريل 1917 آمريکا وارد جنگ جهاني اول شده بود و وودرو ويلسون، رئيسجمهور وقت اين کشور، براي افزايش محبوبيت و سرکوب انتقادها عليه اقداماتش کمپيني به راه انداخته بود. او کميتهاي براي آمار عمومي ايجاد کرد که قرار بود مروج «تبليغاتي به معناي واقعي کلمه، به معناي تبليغ ايمان» باشد. ويلسون علاوه بر اين قانون فتنه را امضا کرد که به موجب آن «خيانت، بيحرمتي، ناسزاگويي يا استفاده از واژگان نامناسب درباره حکومت» يا هر چيز ديگري که مانع اقدامات دولت در جهت جنگ ميشد، جرم به شمار ميرفت. دولت آمريکا در سراسر کشور با نصب پوسترهايي از شهروندان خواسته بود «هرکسي را که داستانهاي ناخوشايندي» درباره جنگ بازگو ميکند، معرفي کنند. در اوايل 1918، ويروسي که گفتيم -تعداد قربانيانش از مجموع کشتهشدگان نظامي دو جنگ جهاني بيشتر بود- تعداد زيادي از افراد يکي از پايگاههاي ارتش آمريکا در کانزاس را درگير کرده و بهسرعت در حال سرايت به ديگر پايگاهها بود. جان بري، مورخ آمريکايي، در کتاب «آنفلوانزاي بزرگ» خود نوشته است: همزمان با سرايت اين ويروس به مردم، مقامات دولتي امور بهداشتي «براي (حمايت) از اقدامات جنگي و ماشين تبليغاتي که ويلسون ساخته بود (درباره شرايط) دروغ گفتند». يک کشتي جنگي اين ويروس را با خود به فيلادلفيا برد و مرگ ملوانان شروع شد، اما از رئيس بخش بهداشت اين شهر ويلمر کروسن که بيشتر وابستگي سياسي داشت تا پزشکي اين مرگها و بيماري را ناديده گرفت و آن را «آنفلوانزا يا بيمارياي قديمي» توصيف کرد، همگي دروغ ميگفتند. با افزايش تعداد قربانيان، کروسن به مردم اطمينان داد که فيلادلفيا در مسير مقابله با اين اپيدمي قرار گرفته است. برخي رسانهها هم اينجا به کمک کروسن آمدند و اين خبر دروغين را منتشر کردند. درحاليکه بيمارستانهاي محلي ديگر براي پذيرش بيماران ظرفيت نداشتند، رسانههايي مانند Inquirer در تيتري نوشته بود «مراقبتهاي برجسته پزشکي شيوع اين بيماري را متوقف کرده است». در هفتهاي که اين تيتر منتشر شد، بيش از 450 نفر جان خود را بر اثر اين آنفلوانزا از دست دادند. در نيويورک و لسآنجلس هم مقامات در اقدامي مشابه با کروسن، به غلط به مردم اطمينان دادند، تا زماني که ديگر نميشد واقعيت را پنهان کرد: در شهرها و شهرستانها ديگر تابوت پيدا نميشد و كشيشها سوار بر گاريها در خيابانها از مردم ميخواستند مردگان خودشان را بيرون بياورند. در نهايت اين بيماري آنفلوانزاي اسپانيايي نام گرفت نه به اين دلیل که منشأ آن اسپانيا بود، بلكه به اين خاطر که وقتي آلفونسوي سيزدهم، پادشاه اسپانيا به اين بيماري دچار شد، ديگر رسانههاي اسپانيايي مجبور نبودند براي گزارش آن به محدوديتها تن دهند. در سراسر تاريخ بيماريها همواره آزموني دشوار براي رهبران سياسي و وفاداري آنها به حقايق بودهاند. هووارد مرکل، مورخ پزشکي دانشگاه ميشيگان، دراينباره گفته است «در هر جايي از سياست گرفته تا در بازار، پنهانکاري تقريبا هميشه به گسترش يک پندميک (همهگيري) و بدترشدن مديريت بهداشت عمومي منجر شده است. در سال 1892، دولت آلمان از ترس اينکه تعطيلي بندر هامبورگ ضربه اقتصادي عظيمي به اين کشور بزند، شيوع وبا را پنهان کرد و به همهگيري آن دامن زد. در سال 1982 با گسترش بيماري ايدز در ميان مردان همجنسگرا، مرکز کنترل و جلوگيري از بيماريهاي آمريکا اعلام همهگيري کرد؛ اما وقتي که از سخنگوي رونالد ريگان، رئيسجمهوري وقت آمريکا، خواسته شد تا دراينباره اظهارنظر کند، او به يک جوک بسنده کرد؛ هرچند که در نهايت ريگان مجبور شد در سپتامبر 1985 در مقابل عموم مردم از اين بيماري بگويد. امسال وقتي ويروس کرونا به آمريکا رسيد؛ درحاليکه در بسياري از نقاط جهان قرباني ميگرفت، حاميان دونالد ترامپ، رئيسجمهور فعلي آمريکا، آن را بهعنوان سلاحي براي از پا درآوردن دولت و يک سرماخوردگي ساده توصيف کردند. کمي بعدتر بازار سهام سراسر جهان به اين ويروس واکنش نشان داد و سقوط کرد. لري کودلو، از مقامات اقتصادي دولت ترامپ، اعلام کرد که براي پيامد احتمالي اينچنيني آمادهاند؛ اما اين جمله سرمايهگذاران را آرام نکرد و بازار سهام آمريکا به سقوط خود ادامه داد؛ بهويژه پس از آنکه در واکنش به سخنان کودلو، رئيس مرکز ملي واکسيناسيون و بيماريهاي واگيردار آمريکا به شهروندان اين کشور هشدار داد تا براي دورهاي از دورکاري و ديگر اقدامات براي جلوگيري از شيوع اين بيماري آماده شوند. مقامات دولت آمريکا بااينحال به اقدامات خود براي بياثرکردن هشدار کارشناسان پزشکي و بهداشتي ادامه دادند؛ تاجاييکه ترامپ در توييتي نوشت: «مراجع اخبار جعلي مثل سيانان هر کاري ميکنند که تا جاي ممکن ويروس کرونا را بد جلوه بدهند... ؛ مانند رفقاي دموکراتشان که فقط حرف ميزنند و هيچ عملي ندارند؛ اما آمريکا در وضعيت فوقالعاده قرار دارد»؛ اما مرجع نگرانيها فقط محدود به دموکراتها نبود. سهشنبه گذشته که چاد ولف، وزير موقت امنيت داخلي آمريکا در جلسه رسيدگي به بودجه شهادت ميداد، آمار مرگومير ناشي از کرونا را به آنفلوانزا تشبيه کرد؛ هرچند که اکنون به نظر میرسد ديگر مشخص شده است که ويروس کرونا در مقايسه با آنفلوانزا کشندهتر است. درحالحاضر دولت آمريکا براي پرکردن خلأهاي موجود در نهادهايي که توانايي مقابله با مديريت چنين ويروسي را دارند، بهشدت تحت فشار است. در دو سال گذشته، ترامپ تعداد کارشناساني را که در سازمانهاي بيماريهاي مسري اورژانسي مشغول بودهاند، بسيار کم کرده است. سال 2018 مرکز کنترل و پيشگيري بيماريهاي آمريکا اعلام کرد فعاليتش را در 39 کشور از مجموع 45 کشوري که پيشتر در آنها فعال بوده، متوقف ميکند و به فعاليت در کشورهايي که اولويت محسوب ميشوند، ادامه ميدهد که متأسفانه چين يکي از اين کشورها نبود. مي همان سال جان بولتون، مشاور امنيت ملي وقت آمريکا تيم امنيت بهداشت جهاني را منحل کرد. کارشناسان اين نهادها را ترک کردند و تا امروز جاي خالي هيچکدام از آنها پر نشده است. سال 2017 همزمان با صدمين سالگرد شيوع آنفلوانزاي اسپانيايي، جان بري نوشت: «مهمترين درسي که بايد از وقايع 1918 گرفت، اين است که بايد واقعيت را گفت. جداي از اينکه صداقت به آمادگي بيشتر جامعه کمک ميکند، تداوم اين صداقت ميتواند شخصيت و رهبري سياستمداران را در مواجهه با يک بحران تقويت کند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.