حرفهاي 35ساله
کوروش احمدي
آنچه ميخوانيد شرحي است درباره من و چرايي، چگونگي و مضامين و مشکلات نوشتن که به پيشنهاد «شرق» نوشتهام. درباره اينکه چرا مينويسم، فکر ميکنم پاسخ اسماعيل فصيح، رماننويس شهير ايراني، به سؤالي مشابه در مصاحبهاي نادر با فصلنامه گفتوگو شايد حدود 25 سال پيش وصف حال من نيز باشد. وي در پاسخ به اين سؤال به انگليسي که بسيار بر آن مسلط بود، گفت: compulsive reader has no choice but to be compulsive writer.
که معادل فارسي تقريبي آن ميشود: کسي که در خود اجبار به خواندن حس ميکند، به ناچار حس اجبار به نوشتن هم دارد. وي توضيح داد که در جريان خواندن بسيار هميشه تم يا موضوعي در ذهن او شکل ميگيرد و اين مانند گيرکردن چيزي در گلو است که چارهاي جز خارجکردن آن نيست. بيشک، کسي که زياد ميخواند، زياد هم در معرض روندها، تحولات، انديشهها و تجربههاي تاريخي نيز قرار ميگيرد و اغلب در ذهن خود او نيز ايدهاي شکل ميگيرد، اين ايده به طرحي و چارچوبي تبديل ميشود و اينجا است که چارهاي جز به روي کاغذآوردن آن نيست. درست مانند بسياري که تلويزيون ميبينند و گهگاه در ذهن خود يا با صداي بلند با گوينده بگومگو ميکنند. ضمن اينکه زيادخواندن معمولا ميتواند موجب رواني در نوشتن هم شود. از يک جهت البته من به قول فرانسويها يک آوانتاژ يا امتياز هم داشتهام و آن اينکه کار من در حرفه ديپلماسي به مدت حدود 35 سال هم مرا ناچار از خواندن کرده و هم به طور مستقيم در معرض تجربيات ملتهاي مختلف قرار داده است. با اقامت در کشورهاي مختلف مانند فرانسه (به عنوان دانشجو)، پاکستان، کانادا، سوئيس و آمريکا به عنوان ديپلمات علاوه بر انجام وظايف روزمره فرصت فراخي براي دقيقشدن در نحوه زندگي مردم و نحوه اداره اين جوامع و سازماندهي امور نيز داشتهام؛ فرصتي که مشکل ميتوان به شکلي ديگر داشت. چگونهنوشتن من و مضاميني که انتخاب ميکنم، هنوز تا حد زيادي تحت تأثير حرفهاي است که 35 سال عمر را در آن صرف کردم. يک ديپلمات بايد ببيند مهمترين تحول روز در هر حوزه از نظر منافع ملي کشورش چيست و آن را در صدر اولويتهاي خود قرار دهد. به همين دليل و نيز به اين خاطر که حدود چهار سال نزد سازمان بهداشت جهاني کار کردهام، طي چند هفته گذشته عمدتا درباره کرونا نوشتهام. چون فکر ميکنم اين موضوع با فاصله زياد از ديگر موضوعات در صدر اولويتهاي کشور قرار دارد. همچنين، ديپلمات در گزارش تحولات به ساختاري که براي آن کار ميکند، بايد مطلقا واقعبين باشد، تختهبند فکتها و واقعيات عيني باشد و ذهنيات و پيشداوريهاي خود را در امور دخالت ندهد. فقط در اين صورت است که او ميتواند تصويري روشن و واقعي و عيني و دستکارينشده به سياستمداراني دهد که وظيفه تصميمگيري و سياستگذاري دارند. اينها اصولي است که فکر ميکنم روزنامهنويسي هم بايد در چارچوب آن انجام شود. با اين تفاوت که روزنامهنويس با دست بازتري ميتواند تحولات را تحليل کند؛ چراکه مطالب او زير نام خودش انتشار مييابد و فقط خود او پاسخگوي نوشتههايش است. اما تحليل همچنان بايد مبتني بر فکتها و واقعيتهاي عيني باشد و نتيجهگيري مستند، مستدل و منقطي؛ نه اينکه قلم اجازه يابد تا در ذهنيات و توهمات به جولان در آيد.درباره مشکلات نوشتن، اغلب کساني که دستي در اين کار دارند، موافقاند روزنامهنويسي در ايران اغلب مانند بندبازي روي يک طناب باريک است. حساسيتهاي فرهنگي، اجتماعي، سياسي و مذهبي در ايران بسيار بيشتر از ديگر کشورهايي است که در آنها زيستهام. در اينجا مراد فقط خطوط رسمي يا نقش گروههاي فشار و نگرانيهاي صاحبان رسانهها نيست، بلکه اقشار مختلف نيز گاهي در عمل خط قرمزهايي دارند که عبور از آنها نيز کم دردسرساز نيست. البته نوشتن در چنين چارچوبي اين امتياز را نيز دارد که يک روزنامهنگار در صورتي که پشتکار داشته باشد، بهناچار و در عمل به بندبازي ماهر و تمامعيار تبديل ميشود که روزنامهنگاران فرنگي به گرد او هم نخواهند رسيد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.