بحراني جدي در سيستم سرمايهداري غرب
ابولحسن خاکزاد
كنفرانس امنيت مونيخ كه با حضور جمع كثيري از رهبران، برجستهترين روشنفكران غرب و سازمانهاي بينالمللي در تاريخ 14 تا 16 فوريه 2020 (25 تا 27 بهمن 98) برپا شد، گرچه در ايران انعكاس چنداني نداشت ولي در بخش عمدهاي از كشورهاي جهان مرکز توجه و تجزيهوتحليل ويژهاي قرار گرفت. اهميت اين كنفرانس، بهخصوص وجه تمايز آن با ساير كنفرانسهايی از اين دست، برنامه بحثشده در آن بود كه در دو جمله بحثبرانگيز و تامه گزنده زير عرضه شد:
* آيا دنيا به سمت كمتر غربيشدن پيش ميرود؟ * آيا خود غرب هم در حال كمتر غربيشدن است؟ اگر بخواهيم اين دستور جلسه كنفرانس را به شكلی روشنتر و بيپرده بيان كنيم، بايد بگوييم: - آيا دنيا به سمت فاصلهگرفتن از سيستم سرمايهداري مسلط غربي پيش ميرود؟ - آيا خود غرب هم ناچار شده براي ادامه حيات خود، كمكم از الگوي شناختهشده سرمايهداري فاصله بگيرد؟ براي طرح اين سؤالات بهعنوان دستور جلسه كنفرانس، مبتكران كنفرانس امنيت مونيخ به اختلاف طبقاتي روزافزون كشورهايي با اقتصاد سرمايهداري در جهان توجه داشتهاند. عدد GINI1 كه معرف اختلاف طبقاتي در كشورهاست، تنها در فاصله زماني بحران اقتصادي در اروپا و آمريكا به نفع سرمايهداري بهشدت افزايش يافت كه خود نشانه شكاف طبقاتي بيش از پيش در اين جوامع است. سؤال كنفرانس در اينجاست كه تا چه زمان اين روند ميتواند ادامه يابد؟بههرحال طرح اين سؤالها بهعنوان برنامه مورد بررسي اين نشست، بهروشني اشاره به بحران اقتصادي جهان سرمايهداري غرب و به تبع آن بحرانهاي سياسي موجود و راههاي عملي برونرفت از آنها دارد.اروپا هوشيارانه نگران آن است كه مبادا آمريكا بهعنوان قويترين كشور سرمايهداري جهان، چه به لحاظ اقتصادي و چه از نظر نظامي، جهان را خواسته يا ناخواسته به سمت راهحل جنگ براي حل بحرانهاي موجود بكشاند.رئيس كميسيون اروپا2 در سخنراني افتتاحيه اين كنفرانس گفت: «در جهاني كه تنشهاي ژئوپليتيكي هر روز بيشتر ميشود، بيش از هر وقت ديگر نيازمند سازمان ملل هستيم».اين سخن به آن معناست كه تصميمگيري براي رفع تنشها و هر نوع اقدام ضروري در اين زمينه، بايد با جلب آرای عموم كشورها انجام شود.سياستمدار كهنهكار و پرنفوذ آلمان آقاي Wolfgang ischinger با صراحت بيشتري اعلام كرد:«دنيا مكاني خطرناك و اكثرا دچار بيقانوني شده است. به نظر ميآيد غرب به سمت نوعي بحران هويت حركت ميكند».انجمن «رهبران جوان مونيخ»3 كه جمعي از سياستمداران و كارشناسان عاليرتبه 20 كشور مختلف هستند، در گزارش خود اعلام كرد: «مولتيلاتراليسم پير مرده است».4ساير سخنرانان اروپايي اين كنفرانس نیز با اشاره به بحرانهاي اينجا و آنجاي جهان، بدون آنكه راهحل مشخصي ارائه کنند، ضمن ابراز نگراني شديد، بر ضرورت بحرانزدایی تأكيد کردند كه كنايهاي به كنشهاي مشكلساز و بحرانزايی آمريكا در سراسر جهان بود.هيئت نمايندگي آمريكا متشكل از معاون رياستجمهوري، وزير امور خارجه، وزير دفاع و رئيس سازمان ناتو، يكي پس از ديگري ضمن تأكيد بر قدرت نظامي آمريكا، سلطه بلامنازع آن بر جهان و بدون توجه به دستور جلسه كنفرانس و ديگر نگرانيهاي رهبران و انديشمندان حاضر در كنفرانس، هريك با بياني اعلام کردند هيچ مشكلي در راه پيشرفت موجود وجود ندارد و در صورت همراهي اروپا با آمريكا، بحرانهاي جهان حل خواهد شد و تنها مشكلساز جهان، چين است كه بايد با آن برخوردی جدي شود. نقطه پايان اين بحث را رئيس سازمان ناتو گذاشت كه بدون توجه به سمت خود كه نماينده سازماني است كه كليه كشورهاي اروپايي نيز در آن سهيماند، اعلام كرد:«آمريكا انتظار دارد اروپا جلوی رشد چين را بگيرد».پس از آن خانم نانسي پلوسي، رئيس مجلس نمايندگان آمريكا كه معلوم شد برخلاف اختلافات زيادي كه با ترامپ دارد، در اين هيئت نمايندگي جاي خالي آقاي ترامپ را پر كرده، نظر اعضای هيئت نمايندگي، بهخصوص رئيس ناتو را تأييد کرد. البته رشد اقتصادي چين كه از توليد ناخالص داخلي 55/30 ميليارد دلار در سال 1952 به 48/14363 ميليارد دلار در سال 2019 رسيده؛ يعني تنها در 67 سال از كشوري عقبافتاده، جنگزده و ورشكسته با بيش از يك ميليارد جمعيت عمدتا معتاد در سطح دومين كشور صنعتي و پيشرفته جهان قرار گرفته، واقعا تحسينبرانگيز و شايد براي جمعي رشكآور باشد. اگر اروپا نتواند جلوي رشد چين را بگيرد، شايد ويروس كرونا بتواند. پیوست:1- عدد GINI بهطور خلاصه نسبت درآمد 10درصد بالاي اجتماع به 10 درصد پايين هر اجتماع است. 2- Ursula vonder leyen 3- munich young leaders 4- molfilateralism
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.