زخمها و التیامهای مُد ایران در یک سالی که گذشت
ستاره جاويد
نهتنها پیکره کودک مد که پیکر مام سرزمین ایران در یک سالی که گذشت، زخمهای بسیار نابهنگام و التیامهای بهنگام یا نابهنگامی را تجربه کرد. سیل نوروز گذشته، نوید بهاری سخت را داد و جامعه مد و لباس کشور هم، در همان بهار دریافت که سال نکوی پیشرو از بهارش پیداست و آبستن رویداد نویدبخشی نخواهد بود، چراکه از خردادماه، ناامنی روانی بر افکار عمومی جامعه مد کشور سایه انداخت و زمزمههای تغییرات و جابهجایی مانند رازی مگو، در محافل خصوصی با دسترسی اطلاعاتی بسیار اندک، شنیده میشد.
تفاهمنامهای پشت درهای بسته در فرایند همین گمانهزنیها بود که بنیاد مد و لباس با معاونت زنان و امور خانواده ریاستجمهوری تفاهمنامهای امضا کرد که مفاد آن برای هیچ رسانهای اعلام نشد و اقدامات نمایشی همچنان، پیکر نحیف کودک مد ایران را زیر سایه خود گرفت. از اواخر بهار تحرکات جدی برای تغییرات مدیریتی آغاز شد و در تاریکوروشن حدسها و گمانها، دبیر کارگروه ساماندهی مد و لباس کشور در سکوت کامل خبری، به دلیل دوشغلهبودن رفت و مدیرعامل محافظهکار و کمسخن بنیاد ملی مد و لباس به صورت موقت سرپرستی کارگروه را عهدهدار شد. عمدهترین زخمی که این تحولات ناگهانی بر پیکر نحیف کودک مد ایران وارد کرد، اثرات مخرب حاصل از اعمال سلیقههای مدیران زودگذر بر سرانجام اجرای آییننامهها و مقررات تدوینشده حوزه مد و لباس بود. الزام پاسخگویی بنیاد مد به گزارشهای «شرق» از اتفاقات مؤثر امسال، گزارشهای پرسشگرانه و جریانساز گروه مد روزنامه شرق بود که منجر به شفافسازی بودجه سالانه مد و لباس برای اولین بار و اعلام هزینههای جشنواره بینالمللی مد و لباس فجر برای نخستین بار در طول هشت دوره برگزاری جشنواره مد فجر بود. همچنین در پی تلاشهای این گروه و پیگیریها و پرسشگریها اجرای سیاستهای تبعیضآلود در قبال عملکرد بخش دولتی و بخش خصوصی متوقف شد و بنیاد در آییننامهای داخلی تلاش کرد فرصتهای نسبتا برابری برای مد دولتی و مد خصوصی ایجاد کند. هرچند توفیق در اجرای آن به دلیل اتفاقات امسال، مشهود نشد. همچنین در سایه پیگیریهای «شرق»، بالاترین مقام فرهنگی کشور، وزیر فرهنگ، بر تلاش برای احیای مجدد فعالیت فشنشوها در کشور صحه گذاشت. مطالبات جامعه مد روی زمین ماند یکی آمد و با توجه نشاندادن به انتقادات کارشناسان و دغدغهمندان حوزه مد، مجوزهای رویدادهای غیرمرتبط با مد را لغو کرد و به دلیل اینکه کارگروه ساماندهی مد و لباس کشور برای چند ماه متوالی توسط سرپرست اداره میشد و دبیر مربوطه معرفی نشده بود، بسیاری از مطالبات جامعه مد روی زمین ماند و به سرانجام نامعلومی دچار شد. هرچند انتقادها به عملکرد دبیر سابق کارگروه ساماندهی مد و لباس کشور در شیوه اداره نمایشگاهی مدیوم مد، به دور از انصاف نبود، اما به دور از انصاف خواهد بود که از تلاشهای بیوقفه او برای حفظ جریان اجرائی در زمینه مد نگوییم. حمید قبادی، دبیر پیشین کارگروه مدیریتی اجرائی و مبتنیبر نگاه نمایشگاهی داشت و با وجود اینکه انتقادهایی بر عملکرد او وارد بود، اما با تمرکز بر آمار کمی، کوشید جریانات اجرائی در مسیر مد کشور را بسیار پرتکاپو و پرکار نگاه دارد و ناخواسته، آمار کیفی و کیفیت مطلوب استاندارد مدیوم مد را در درجه دوم اهمیت قرار دهد. بااینحال با رفتن او و تا تعیین دبیر جدید کارگروه، اوضاع رو به وخامت گذاشت و هرجومرجی که در بنیاد ملی مد و لباس و کارگروه برای چند ماه جریان داشت سبب بهتعویقافتادن بسیاری از پروژهها و استراتژیهایی شد که دبیر سابق بر مبنای بلندپروازیهای بجا تعریف کرده بود. در همین دوران هرجومرج نسبی بود که مطالبات صنفی فعالان جامعه مد هم بر زمین ماند و به بوته فراموشی سپرده شد. وقتکشی تحمیلی به دلیل تغییرات مدیریتی ناگهانی درست در اندکزمان باقیمانده تا نهمین جشنواره مد و لباس فجر، دبیر جدید کارگروه ساماندهی مد و لباس کشور در سکوت خبری دیگری، به کرسی مسئولیت تکیه زد و زمان طلاییای که باید صرف مدیریت اجرائی جشنواره مد فجر میشد، به معارفهها و دیدوبازدیدهایی صرف شد که مرضیه شفاپور، دبیر جدید کارگروه ساماندهی مد و لباس کشور، بهعنوان مسئول جدید حق طبیعی و منطقی خود میدانست و گزافه هم نبود. دبیر جدید کارگروه با حضور در بنیاد کوشید برخی مطالبات رویزمینمانده را در اندک زمان مانده به نهمین جشنواره بینالمللی مد و لباس فجر، پیگیری کند و بر رتقوفتق امور تسلط یابد. در این فرازوفرودهای خوشایند و ناخوشایند ممتد، نهمین جشنواره بینالمللی مد و لباس فجر که قربانی ناهمواریهای طول سال شده بود، در نازلترین سطح خود در 9 سال گذشته، با تمرکز بر استانهای گلستان و خراسان شمالی و با شعار «فر گلستان» برگزار شد و صرفنظر از بخش مدرن بسیار نازل که همان تکرار مکررات سالهای پیشین بود، در بخش لباسهای فولک ایرانزمین در دو استان محوری جشنواره توجه بسیاری از رسانهها را به خود جلب کرد. منصفانه باید گفت جشنواره مد فجر امسال را نمیتوان به کارنامه اجرائی هیچیک از مدیران منتسب کرد جز کارنامه اجرائی متولیان اصلی این مدیوم در کشور که بدون درنظرگرفتن تبعات حاصل از تغییرات مکرر مدیریتی، استراتژیها و تاکتیکها را قائم به فرد تعریف میکنند نه قائم به سیستم. کابوس کرونا بر روان کودک مد کشور هنوز زخمهای تغییرات آنی و فکرنشده مدیریتی التیام نیافته بود که کابوس کرونا شب و روز جامعه مد و در کنار آن صنعت پوشاک کشور و صنعت نساجی و تولید داخلی را در تسخیر خود درآورد و تمام رویدادهای منتسب به این صنایع به تعطیلی و رکود کشانده شد تا همه مردم، بهخصوص فعالان جامعه مد، کلکسیون سال 98 خود را که با بهاری حزین برای آقغلا و پلدختر شروع شده بود، به زمستان حزینتر در فر گلستان پیوند بزنند و با رکود بیسابقهای در یک دهه گذشته، نهتنها در قرنطینه خانگی به استقبال بهار بروند که اعتراف کنند میزان درآمد و گردش مالی هنرصنعت مد در کشور به نازلترین سطح نموداری خود در یک دهه گذشته رسیده است. شب عید خریدوفروش پوشاک به حدود صفر رسید تمام مراکز خرید تهران و بهویژه بازار تهران که مرتبا سمپاشی و ضدعفونی میشد، در اسفندماه اوج رکود اقتصادی خود را نظاره کردند. بهطوریکه رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و فروشندگان پوشاک دوخته اصفهان درباره بازار پوشاک اصفهان در آستانه شب عید در پی شیوع کروناویروس، به کارگروه ساماندهی مد و لباس کشور اعلام کرد: متأسفانه شرایط بازار خوب نیست و به نوعی خریدوفروش به صفر رسیده است. به دلیل اینکه فروشی در بازار پوشاک انجام نمیشود، چکهای مغازهداران بهنوعی پاسنشده و امروز با چکهای برگشتی زیادی مواجه هستیم. اگر کروناویروس حدود دو ماه پیش در کشور شیوع پیدا کرده بود، بهطور قطع واحدهای تولید و فروش پوشاک، خرید جنس انجام نمیدادند؛ چراکه اکنون تقاضایی وجود ندارد، بااینحال امروز واحدهای صنفی نهتنها امکان بازگرداندن اجناس را ندارند بلکه از لحاظ مالی دچار مشکل شدهاند. رکود بازار طلا و جواهر زیر سایه کرونا صنف طلا و جواهر هم از این گزند مصون نماند و بهرغم صعود و سقوط لحظهای قیمت ارز و طلا، از رکودی سنگین تأثیر گرفت. فرهنگ زاجفروشها از فعالان عرصه طراحی و مدلسازی طلا و جواهر اعلام کرد کرونا بهترین بازار برای خریدوفروش طلا و جواهر در روزهای پایانی سال و نزدیک به ماه مبارک رمضان را کساد کرده است. افزایش قیمت طلا از روزها پیش از شیوع کرونا به یکباره آغاز شد و تورم عجیبوغریبی را برای این بخش رقم زد. اما کرونا هم به رکود در این بخش دامن زد و در نتیجه این روزها به دلیل کاهش قدرت خرید مردم، بالارفتن قیمت ارز و قیمت جهانی طلا، شاهد رکود سنگین و کمسابقهای در بازار طلا هستیم. در این بین، با توجه به افزایش قیمت ارز، برخی برای حفظ ارزش سرمایه خود به خرید سکه و طلای آبشده رو آوردهاند؛ چراکه در صورت خرید مصنوعات طلا هنگام فروش به سبب مالیات ارزش افزوده و اجرت مقدار زیادی از قیمت خرید کسر میشود؛ بنابراین صرفه اقتصادی ندارد. این روند تاکنون در سراسر کشور منجر به ورشکستگی بسیاری از فعالان این صنف شده و آنهایی که همچنان توانستهاند سربلند از این وضعیت بیرون بیایند، به دلیل نوسانات این بازار به فروش سکه روی آوردهاند. او درباره شرایط حاکم بر بازار طلا و جواهر با توجه به شیوع ویروس کرونا گفت: درد بزرگ در صنعت طلا و جواهر، افزایش بیرویه قیمتهاست و نوسانات عجیبوغریبی که در این بخش وجود دارد، سبب شده بسیاری از فعالان این بخش به فکر تغییر شغل باشند. شیوع ویروس کرونا نیز بهترین بازار برای خریدوفروش طلا و جواهر در روزهای پایانی سال و نزدیک به ماه مبارک رمضان را کساد کرده است. از سویی دیگر مالیاتهایی که به اعضای صنف طلا و جواهر تعلق میگیرد، بسیار سنگین است و با توجه به شرایط رکود فعلی، کمتر افرادی توان پرداخت این مالیاتهای سنگین را دارند و به نظر میرسد برای برونرفت از مشکلات به وجود آمده، مالیات صنف فروشنده طلا و جواهر کاهش یابد. این فعال هنر صنعت طلا و جواهر با تأکید بر اینکه باید فکری به حال ثبات قیمت طلا در ایران کرد، به هنرآنلاین گفت: ما حاضر هستیم قیمت یک بار برای مدتها بالا رود اما اینقدر و به هر بهانه شاهد نوسان در قیمتها نباشیم. چه اندیشیدهایم برای دوران پساکرونا تبعات اقتصادی کرونا به اینجا ختم نشد. هزاران مغازهدار در تهران و میلیونها مغازهدار در سطح کشور که بسیاری از آنان مستأجران مراکز خرید هستند، از ابتدای امسال، درآمد مطلوبی نداشتند و همه امیدشان به فروش شب عید بود که آنهم ناامید شد. سالنداران زیبایی که بیشترین قشر شاغل در جمعیت بانوان را در اختیار دارند هم از ترکشهای کرونا در امان نماندند و با رکودی بیسابقه در تمام سالهای رونق تجاری این سالنها مواجه شدند. بااینحال کرونا دیر یا زود از بدنه زیست جهانی و زیست ایرانی ریشهکن خواهد شد و جای خود را به امیدی خواهد داد که هنوز در دل بسیاری از ساکنان این کره آبی زنده است. امیدی که بهوضوح میتوان در روان و قلب تکتک کاربران فضای مجازی که این روزها در قرنطینه اجباری خانگی حصر شدهاند و جز اخبار یأس، رکود و درماندگی چیزی نمیبینند و نمیشنوند، احساس کرد. سؤال اساسی این است که مسئولانی که همواره در نوک پیکان انتقادها قرار گرفتهاند و به حق یا ناحق، مسئول کمکاریها و لطمهها و خلأها هستند، برای دوران پساکرونا و عبور از بحرانی که بر جا گذاشته، چه سیاستهای جبرانیای در نظر خواهند گرفت و چه نقشهراهی برای دستیابی به عافیت پس از توفان ترسیم کردهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.