سال 99 و داستانهای تکراری ایران در چالشهای جهانی
فریدون مجلسی
ما در سال 98 دچار چندین بحران بودیم. بحرانهایی که هر کدامش به تنهایی برای مختلکردن وضعیت اقتصادی کشور کافی بود. با سیل شروع شد، با زلزله ادامه پیدا کرد و به ماجرای آبان 98 کشیده شد که هیچ وقت مشخص نشد چه تعداد در این رویداد جان باختند و حالا در مرحله پایاني آن در سال 98 به ماجرای کرونا ختم شده است. بیماریاي که از چین شروع شد، توسط مسافران چینی یا کسانی که به این کشور رفتوآمد داشتند به ایران و چند کشور دیگر وارد شد و حالا به یک بحران جهانی تبدیل شده است. درسهایی که مواجهه با این بحران در سطح کلان به ما میآموزد همان چیزهایی است که سالهاست برخی بر آن تأکید دارند. تلاش برای ایجاد یک رابطه درست میان ایران و دنیا. چیزی که نبودش در این بحران هم به کشورمان ضربههایی را وارد کرد. متأسفانه انسان در شرایط ضعف دیگران را مقصر کمکاریها یا کوتاهیهای خودش میداند. این مسئله البته برای ما قابل درک است و از مسائلی نظیر بیوتروریسم حرف میزنیم. دیگر به این فکر نکردیم که آن بیسوادی را چگونه میتوان توجیه کرد که مثلا دشمنانی جاسوسی ژنوم ایرانیها را انجام دادهاند. مگر ما ایرانیها یک نوع ژنوم داریم؟ مگر از یک نژاد هستیم؟ یکی از ویژگیهای خوب ایران این است که آمیزهای نژادی و یک وحدت فرهنگی دارد. بنابراین ژنومی نمیتوان یافت که در میان همه ایرانیان مشترک باشد. حرفهای نسنجيده در این میان بسیار زیاد است. وقتی شیوع کرونا در ایتالیا از ایران پیشی گرفت، همین عده آن را به شباهت میان ژنوم ایرانیها و ایتالیاییها نسبت دادند. نکته مهم درباره اینجور ادعاها این است که به هر حال آن بحران هم مانند بحرانهای دیگر میگذرد اما بیاعتمادی مردم به دلیل آوردن چنین بهانههای غیراصولی بیشتر و بیشتر میشود. درست است که شهرونداني که عاقلانه بیندیشند به اینگونه مسائل تن نمیدهند اما شاید شهروندانی که اغلب جهلشان سرمایهای برای کساني است که از آن بهرهبرداری میکنند، اینگونه بهانهها را باور کنند. با این شرایطی که ما داریم، دیدم که چند روز پیش وزیر امور خارجه ایران تقاضای پنج ميلیارد دلار اعتبار از صندوق بینالمللی پول کرد. در شرایطی که دست ایران بسته است، در شرایطی که با قبولنکردن پروتکلهای FATF ما در بحرانی قرار داریم که حتی اگر وام صندوق بینالمللی پول را هم دریافت کنیم معلوم نیست اقتصاد ما مکانیسم بهرهبردن از آن را دارد یا خیر. سؤال مهمتر اینجاست که چرا باید کشور ما با این همه ثروت، این همه صادرات میلیارددلاری از زمان احمدینژاد تاکنون امروز نیازمند درازکردن دستش در برابر مجامع بینالمللی باشد؟ همین چند روز پیش میخواندم که درآمد عراق از صادرات نفت در سال گذشته چیزی حدود 120 میلیارد دلار بود. در شرایطی که به دلیل تحریم ایران و همکاری بانک مرکزی عراق با این تحریم، آنها از پرداخت بهای گاز و نفتی که از ایران دریافت کرده بودند هم سر باز زدند یا به هر طریق امکان پرداختش را ندارند. فکر میکنم با این شرایط سخت که پیش آمده مقصرهایی هم باید وجود داشته باشد. به هر حال همه چیز را نمیتوان با یک اظهار تأسف و شرمندگی از بین برد. وقتی به خودمان و رفتارمان در برابر این بحران نگاه میکنم و اینکه از تجربه سالهای قبل چه میزان در این مسئله ضربه خوردیم و زیان دیدیم، میفهمیم یک راهحل بیشتر برای این مسئله نداریم. آن هم برقراري روابط دوستانه یا غیرقهرآمیز با همه دنیاست. امیدوارم این هشدارها حداقل بیدارکننده باشد. چراکه نشان میدهد راهی که تاکنون در پیش گرفته بودیم در راه رفاه و آسایش و آرامش مردم نبوده است. وقتی چنین بحرانی پدید میآید، میبینیم که نداشتن چنین روابطی چقدر ما را در نگهداری از سرمایههایمان از یک طرف و همچنین جذب کمکهای جهانی ناتوان کرده است. از طرف دیگر این روزها حرفهای عجیب و غریبی هم درباره درمان باستانی و ماقبل مدرنیسم این بیماری از سوی برخی منتشر میشود که انتشار جهانی آن موجب میشود باز هم در جامعه جهانی منزوی شویم. بهتر است ببینیم که کشوری مانند کرهشمالی از مسیر چنین توهماتی به کجا رسید که ما بخواهیم آن را الگوی خودمان قرار دهیم. دنیا نقایص فراوانی دارد، مشکلات بسیاری دارد و وظیفه انسانها و دولتها کنارآمدن با این مشکلات است. چه بخواهیم و چه نخواهیم باید با مسائلی که کشور ما را قفل کرده، کنار بیاییم و برای آن راهحلی بیندیشیم. هر کشوری مسئولیت رفاه مردم کشور خودش را دارد و مسائل جهانی دیگر را در گام بعدی باید با همراهی جهان حل کند. ما مأموریت اصلاح جهان را بر عهده نداریم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.