مدیریت تشخیص و درمان کووید-19
منال اعتمادی- پژوهشگر سیاستگذاری
اصل مهم و حاکم بر روح همه این پیشنهادها، جلوگیری از سرگردانشدن بیماران مشکوک یا مبتلا بین بیمارستانها و مراکز پاراکلینیک و از این طریق جلوگیری از احتمال سرایت به سایر افراد در مراکز مهم انتقال عفونت به جامعه و گردش آن است. شناخت دقیق گلوگاههای انتشار عفونت در نظام سلامت از مراجعه اولیه تا بستری و تلاش در جهت کاهش احتمال یک نقطه تمرکز اصلی است. بحث مهم این است که سعی شود حتیالامکان بیماران مشکوک و غیرمبتلا مراجعه نخستینشان به بیمارستان نباشد و در صورت مراجعه در مراحل بعدی، احتیاط تماسی کافی برقرار باشد. هنر فرماندهی پیشگیری و کنترل عفونت اپیدمی باید این باشد که افراد کمتری مبتلا شوند و در صورت ابتلا، حتیالامکان در منزل درمان شوند و در صورتی که نیاز به بستری در بیمارستان پیدا شد، نظام سلامت 1- توان درمان و بازگرداندن سلامت به آنها را داشته باشد. 2- زمینه ابتلای تعداد بیشتری از افراد را فراهم نکرده باشد. برنامه مدون پاسخ به بحران اپیدمی متناسب با بافتار هر استان و نیز رویههای اجرائی شامل مسیرهای حرکت بیماران، بدون شک جزء ضروری برای پاسخ مؤثر است.
1. شیفت مراجعات از بخش بستری به سرپایی: الف- طراحی پروتکل مراجعه بیمار و زنجیره ارائه خدمات: یک پروتکل مشخص برای مدیریت مراجعات بیمار و نقاط تماس با نظام سلامت در سطح هر استان تدوین و به اطلاع عموم رسانده شود. 1- در صورت وجود علائم نشاندار بیماری کووید-19 سطح اول، تماس تلفنی و توضیح علائم به کارشناس از طریق خطوط تماس استانی اعلام شده است. توصیه پزشکی از راه دور: امکان رؤیت و معاینه بیمار از دور با توجه به زیرساختها و تجارب موجود و تجربه ستاد اجرائی فرمان حضرت امام (ره) در معاینه از راه دور بیماران روستایی توسط پزشک (استانهای مرزی) 2- بنا بر تشخیص اولیه، مراجعه نخستین بیمار به مطب یا کلینیکهای تعریفشده و نه بیمارستان، برای معاینه بالینی توسط پزشک است. در صورت تأیید اولیه علائم توسط پزشک، بیمار به آزمایشگاه یا مراکز تصویربرداری تعیینشده ارجاع داده میشود. برای جلوگیری از ازدحام و صف انتظار در مراکز پاراکلینیک سرپایی، تعداد بیشتری از مراکز (بسیج حداکثری تسهیلات) با تضمین زنجیره ایمنی و احتیاطات پرهیز از سرایت و تعیین دقیق محدوده زمانی پاسخگویی با تلاش در جهت کاهش آن، ارائه خدمت کنند. 3- تا زمان آمادهشدن پاسخ آزمایش یا گرافی، بیمار مشکوک توصیه به حفظ احتیاطات تماس و روانه منزل میشود. ارسال پاسخ آزمایش و گرافیها از مراکز به پزشکان تعیینشده از طریق تلفن همراه و شبکههای اجتماعی صورت پذیرد. توصیه پزشکی از راه دور: 1- مشاوره از راه دور پزشک معالج با همکاران یا پزشکان متخصص 2- دستور پزشک به قرنطینه خانگی و تبعیت دارویی بهصورت تلفنی به بیمار اطلاع داده شود. 3- دستور پزشک مبنی بر بستری در بیمارستان بهصورت تلفنی به بیمار اطلاع داده شود. 4- مشاوره تلفنی بیمار با پزشکان معالج در دوران درمان در منزل برای بیماران کاندیدای این شیوه درمان، با مشارکت پزشکان متخصص برای جلوگیری از مراجعه حضوری به بیمارستانها پیشبینی شود. امکان استفاده از ظرفیت تخصصی سایر استانها بهصورت مشاوره از راه دور برای پزشکان فراهم شود. ستاد هدایت مرکزی جامع برای تمرکز اطلاعات دقیق از ظرفیت بیمارستانها و پرهیز از رفتوبرگشت بین بیمارستانی: ترسیم الگوی مراجعات به تفکیک مراجعات شخصی و مراجعات سازماندهیشده (اورژانس 115) و تلاش در جهت مدیریت پیشگیری از هرجومرج بیمارستانی ناشی از نبود تخت خالی 2- سطحبندی بیمارستانها: الف- سطحبندی بینبیمارستانی: منظور تفکیک بیمارستانها بر حسب سه تشخیص کلی 1- موارد ابتلای قطعی 2- موارد مشکوک به ابتلا تا رسیدن نتیجه تست 3- سایر بیماریهای تنفسی (پنومونی، آنفلوانزا) و اعلام آن به تمامی پزشکان سرپایی و بیماران برای جلوگیری از در معرض قرار گرفتن افراد غیرمبتلا و سرگردانی بین بیمارستانها، اولویتبندی در تخصیص و توزیع وسایل محافظت پرسنل و کادر درمان متناسب با درجه خطر هر بیمارستان. بر اساس این تقسیمبندی هرگونه ارجاع بیمار به بیمارستان توسط پزشک متناسب با تشخیص اولیه به بیمارستان مرتبط خواهد بود. ب- سطحبندی درونبیمارستانی: تقسیمبندی انتخابی بیماران بر حسب شدت و وخامت بیماری در بخشهای عمومی و درون اتاقها و بین تختها. در مورد گروه دوم و سوم که ممکن است بیمار مبتلا به کرونا در طول بستری شناسایی شود (به دلیل تاریخچه تماس قبلی)، احتیاطات جداسازی (اتاق/تخت) بیماران محتملتر بر اساس اخذ شرح حال و تاریخچه مراجعات اخیر معین شود. نکات بسیار مهم: 1- ورود فعال بخش سرپایی خصوصی شامل مطبهای عمومی و تخصصی و مراکز پاراکلینیک: ظرفیت ارائه خدمات سرپایی توسط بخش دولتی (و نه فقط دانشگاهی) 37 درصد کل خدمات و بخش خصوصی 63 درصد است، در بخش دولتی خدمات پزشکی عمومی سرپایی اغلب وجود ندارد (بهجز در اورژانس بیمارستانها) و خدمات پاراکلینیک دولتی شامل تصویربرداری و آزمایشگاه متمرکز در بیمارستانها و به تعداد محدود در مقایسه با بخش خصوصی است. برای شیفت خدمات تشخیصی در کنترل اپیدمی شامل ویزیت اولیه و خدمات تشخیصی آزمایش و گرافی ساده و سیتیاسکن، ظرفیت بخش دولتی بهشدت ناکافی است و نیاز به مشارکت فعال بخش غیردولتی شامل خصوصی و خیریه نیاز دارد. 2- مشارکت بیمارستانهای خصوصی در تکمیل زنجیره ارائه خدمات بستری بخش دولتی: در کشورهایی که بخش خصوصی فعال در نظام سلامت وجود دارد، بخش خصوصی مسئولیت اجتماعی برای خود را به رسمیت میشناسد و دولت هم آن را از بخش خصوصی طلب میکند.
برای مثال، با الزام به اختصاص درصدی از تختهای بیمارستان خصوصی به فقرا از 40 درصد در آفریقای جنوبی تا 20 درصد در هند و 10 درصد در نپال و شرط دولت برای تمدیدنکردن پروانه بیمارستان در صورت محققنشدن این شاخص. در ایران اما بیمارستانهای خصوصی الزامی برای مشارکت در تحقق اهداف اجتماعی ندارند و دولت هم مطالبهای نداشته است. حتی در قانون، الزام سازمان تأمین اجتماعی به اجرای بندهای الف و ب ماده 3 قانون تأمین اجتماعی تکلیف شده بود که بیمارستانهای تحت مالکیت سازمان 20 درصد از ظرفیت تختهای خود را به پذیرش بیماران غیربیمهای بیبضاعت بهطور رایگان اختصاص دهند؛ اما برای بخش خصوصی، این الزام هیچگاه مطرح و اجرا نشده است. 3- مبادله بین منافع ازدستندادن بیمار مشکوک به ابتلا با بستریکردن وی و مضرات ناشی از نگهداشتن بیمار مشکوک (و غیرمبتلا) که موجب میشود در معرض ابتلا در محیط بیمارستانی قرار بگیرد، باید به نقطه تعادل برسد. 4- هر مورد مرگ بیمارستانی ناشی از کووید19 باید بلافاصله در کمیته مجازی مرگ بیمارستانی بررسی و از تجارب آموخته شود. سیر مراحل تشخیص و درمان فرد از نقطه تماس اولیه با نظام سلامت، به دقت احصا و تماسهای وی ردیابی شود. 5- شیوع استفاده از برانکارد به عنوان تحت بیمار بستری در فضای راهروها یا فضای تنگ اتاقهای اورژانس، خود عامل تولید بیمار مبتلای بیشتر است. درصورتیکه تخت کافی برای درمان تعداد بیشتری بیمار در فضای یک بیمارستان وجود ندارد، از ظرفیت تلهمدیسن و مراقبت در منزل، ارجاع به بیمارستانهای دیگر و بیمارستانهای سیار استفاده شود. 6- ایستگاههای سیار بهداشت درست در مبادی ورودی بیمارستانها و مراکز ارائه خدمات سلامت تعبیه و شرط ورود سرپایی افراد تعیین شود. 7- تشخیص زودهنگام رمز موفقیت درمان است. استفاده از ظرفیت آپهای موبایل برای ثبت اطلاعات افراد و ردیابی افراد مشکوک، نظام سلامت را از مدیریت مراجعات حادتر بعدی بینیاز میکند. 8- اقدامات پیشگیرانه برای ساکنان مناطق حاشیهای، پرتراکم و کمتربرخوردار شهر که رعایت مسائل بهداشتی و احتیاطهای تماسی در آنجا کمتر است، اولویت دارد. آموزش چهره به چهره و توزیع وسایل محافظتی بهویژه در بین بیماران ساکن این مناطق، سالخوردگان و شاغلان مشاغل غیررسمی و دستفروشی شانس ابتلا در این افراد که عموما سلامت کمتری به واسطه غذای ناکافی دارند، کاهش میدهد. 9- هشدارهای بصری (مواد آموزشی به زبان قابل فهم) برای مناطق پرخطر بیمارستان با ریسک انتقال آلودگی به بیماران و مراجعهکنندگان آموزش داده شود. 10- تضمین در دسترس بودن وسایل محافظتی برای کادر درمان و آموزشهای کافی درخصوص رعایت احتیاطها، بهویژه برای پرسنل خدمات اهمیت بالایی دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.