اينجا جاي شوخي نيست
بسياري رفتار تکرارشونده ايرانيها در خصوص شوخي با يک موقعيت حتي دردناک را مکانيسم دفاعي آنها در برابر مصيبت و بلا ميدانند. بااينحال اغلب اين رفتار تکرارشونده با اعتراضهايي همراه است. در مسئلهاي مانند مواجهه با بيماري کرونا هم اگرچه قابل پيشبيني بود که خيلي زود شوخي با آن همهگير شود اما به دليل اهميت موضوع، تأثير شوخيها بر سادهانگاري موضوع و تبديل آن به فاجعه و همچنين هراس و اضطرابي که بر جامعه حاکم شده شاهد همدلي عمومي در برخورد سرد با اين دست شوخيها بوديم. شايد از معدود مواردي که عموم مردم معتقد بودند نبايد با شوخي با آن سطحش را از يک مسئله حساس به موضوعي دمدستي تقليل دهيم، همين مراقبتها در برابر کروناست. البته نبايد فراموش کنيم که حجم موضعگيريهاي عجيبوغريب در برابر کرونا از سوي برخي چهرهها چنان زياد و باورنکردنی بود که تفکيک شوخي از جدي در برخي موارد سخت بود. چه در ايران و چه در جهان سياستمداران، هنرمندان و چهرههاي مشهوري بودند که خيلي جدي سعي در تقليل ماجراي کرونا داشتند و با توجه به جایگاهشان معلوم نبود که بايد موضعگيري آنها را در قالب طنز بدانيم يا نه! براي مثال در هفته اول شيوع کرونا، دبير سابق ستاد ويژه مديريت پيشگيري از آلودگي با ويروس کرونا در يک نشست خبري گفته بود: «از همگان ميخواهيم که اشتباه نکنند و فکر نکنند که اگر مسائل را بهصورت تشديد يافته بيان کنند مسئولان از خواب بيدار ميشوند». قبول کنيد که حقيقتا تفکيک اين نقل از طنز به موضعگيری جدي سخت است. آنهم وقتي دو هفته بعدش بيش از 350 نفر بر اثر اين بيماري جان باختند. بااينحال چنبره بيش از 20روزه کرونا بر زندگي ايرانيها و گستردگي جهاني آن مانعي بر سر راه عدهاي در ايران و خارج از ايران نبود که آن را دستمايه طنز نکنند. موضوعي که البته عمدتا منجر به عذرخواهي اين افراد شد. مورد خاص آقاي حريرچي شايد اولين زنگ خطرها وقتي به صدا درآمد که خبر رسيد در همان هفته نخست شيوع کرونا در ايران دکتر حريرچي، دبير ستاد ويژه مديريت پيشگيري از آلودگي با ويروس کرونا خودش به اين بيماري مبتلا شده است. انتشار ويدئوهايي از رفتارهاي غيرحرفهاي دکتر حريرچي در کنفرانس خبري با علي ربيعي و همچنين گفتوگوي ويژه خبري تلويزيوني هم دستمايه طنز شد و هم اينکه هشدار جدي براي بسياري شد تا توصيههاي بهداشتي براي جلوگيري از شيوع اين بيماري را جدي بگيرند. بااينحال برشهايی از ويدئوهاي رفتارهاي دکتر حريرچي در شبکههاي اجتماعي وايرال شد و حتي پايش به يکي از مشهورترين برنامههای طنز در دنيا هم رسيد. ترور نوآ در يکي از قسمتهاي ديليشو با پخش قطعاتي از ويدئوهاي دکتر حريرچي در نشست خبري با علي ربيعي به شوخي گفت: «اگر ميخواهيد به کرونا مبتلا نشويد، فقط از همين يک نفر دوري کنيد!». اما اين تنها در ايران نبود که سياستمداران با سادهانگاري درباره اين بيماري موقعيتهاي طنزي ايجاد کردند. در ساير نقاط دنيا هم چهرههايي بودند که با اظهارنظرها و رفتارهاي غيرحرفهایشان سعي در شوخي با اين بيماري داشتند. ترامپ يکي از اولين چهرههايي بود که با کرونا شوخي کرد و بعد از آنهم بههيچوجه به توصيههاي بهداشتي توجه نکرد و مکرر در ديدارهايش با بقيه دست داد. شوخيای که کار دست آيويوي داد اگرچه موج کرونا از چين شروع شد اما حالا ايران و ايتاليا در دنيا بيشترين توجهها را به خود جلب کردهاند و رشد گسترش بيماري در آنها نگرانکننده است. با آنکه با گذشت بيش از دو ماه از شيوع جهاني اين بيماري انتظار ميرفت که ديگر حساسيت جهاني نسبت به آن بالا برود و کسي در دنيا سعي نکند اين بيماري را دستمايه شوخي قرار دهد اما خيلي زود مشخص شد چنين نيست. آيويوي، هنرمند معروف و معترض چيني چند روز پيش در پيامي اينستاگرامي با شيوع کرونا در ايتاليا شوخي کرده بود. او در حساب اينستاگرامش نوشته بود: «ويروس کرونا به پاستا شبيه است؛ چينيها آن را اختراع کردند و ايتالياييها آن را در جهان پخش کردند». طبيعتا اين پست آيويوي با واکنشهاي فراواني در ايتاليا همراه بود. از جمله لاپو الکان، از چهرههاي مشهور اقتصادي ايتاليا به او جواب داد: «اين سخن توهين به ايتاليا و به همه کساني است که از بيماري رنج ميبرند. همچنين توهيني است به روابط استوار چين و ايتاليا». آيويوي در پاسخ به اعتراضات يادآور شد که خود او هم از شيوع اپيدمي کرونا زيان ديده است: «روز ۲۵ مارس قرار بود او اپراي توراندخت اثر پوچيني را در رم به روي صحنه ببرد اما اين برنامه که با تلاش بيش از صد نفر آماده شده بود، به علت انتشار اپيدمي لغو شد». محروميت براي فوتباليستي که با کرونا شوخي کرد اين روزها بيشتر رقابتهاي فوتبال يا برگزار نميشود يا اينکه بدون حضور تماشاگران برگزار ميشود. احتمالا همين مسئله هم موجب شده تا الان فوتباليستها اهميت مسئله کرونا را درک کرده باشند؛ چراکه چند شب پيش و در سري «آ»، مهاجم ساسالو بعد از بهثمررساندن گلش، يک پيام بهداشتي درباره در خانه ماندن را رو به دوربينها گرفت و از مردم خواست تا هشدارها را جدي بگيرند؛ اما تا پيش از اين، چهرههاي معروفي بودند که سعي داشتند با کرونا شوخي کنند و البته هزينه سنگيني هم براي اين کار پرداخت کردند. دله الي، هافبک تاتنهام، يکي از چهرههايي بود که به خاطر منتشرکردن ويدئويي در اسنپچت، مجبور به عذرخواهي شد. دله الي در اين ويدئو، خود را شبيه به مردی از آسياي شرقي کرده بود. با وجود آنکه دله الي، بازيکن تاتنهام، بعد از شوخي با ويروس کرونا مجبور به عذرخواهي شد، از نظر اتحاديه فوتبال انگليس اين عذرخواهي کافي نبوده و احتمال محروميتش وجود دارد. جيجي بوفون هم از ديگر کساني بود که در اين مدت يک شوخي نژادپرستانه با محوريت کرونا انجام داد که سروصداي فراواني در دنياي فوتبال ايجاد کرد. بوفون پس از آخرين مسابقه يووه در جام حذفي ايتاليا، ضمن امضاي نوشتهاي براي يک هوادار چيني، با شوخي به او گفت: «اوه اوه... شما بايد مراقب باشيد. کرونا! اوه...». اوضاع زماني بدتر شد که بوفون در ادامه از هوادار چيني پرسيد: «واي! شما اهل ووهان هستيد؟». شوخي که علاوه بر حساسيتها درباره کرونا، پاي مسائل نژادپرستانه را هم به این موضوع باز کرد. کروناخواني در روزهای کرونايي اگرچه اکثر شوخيهايی که با کرونا و شيوعش صورت گرفته، به دليل ناديدهگرفتن موقعيت و تلاش يکطرفه براي ايجاد موقعيت طنز با واکنشهاي منفي زيادي همراه بود، از برخي شوخيهايي هم که در اين زمينه انجام شد، استقبال فراواني شد. يکی از آنها، ويدئويي از دانيال خيرخواه است که يکي از چهرههاي معروف اينستاگرامي است و دابسمشهاي معروفي دارد. او در اينجا و در يک ويدئوي معروف با الهام از ويدئوهاي چارلي چاپلين و روي والس شماره يک برامس، سعي کرد شيوه درست شستن دستها را به کاربران ياد بدهد. بابک رجبي هم يکي ديگر از چهرههاي معروف اينستاگرام است که اين روزها با «کروناخواني» بسيار معروف شده. او در دستگاههای مختلف موسيقي ايراني اشعاري خودساخته و طنز ميخواند و سعي دارد پيامهاي بهداشتي به دنبالکنندگانش بدهد. استندآپکمدي در رشت بحرانزده استان گيلان خيلي زود به يکي از مراکز کرونا در کشور تبديل شد و هنوز هم وضعيت اين استان بحراني است. درحاليکه عمده اخبار اين روزهاي گيلان به کمبود تجهیزات پزشکي، توصيههای بهداشتي و مسائلي از اين دست ارتباط دارد، در اخبار هم آمده بود شهرداري رشت قصد برگزاري جشنواره استندآپکمدي «کوري کرونا» را دارد. تلاش براي برگزاري اين جشنواره طنز با محوريت کرونا، در حالي است که فضاي اين شهر به دليل فوت برخي شهروندان به واسطه ابتلا به اين بيماري چندان همخواني با کمدي و طنز ندارد. همچنين مدام در اين روزها توصيه شده از اجتماعات انساني خودداري کنيد. روغن بنفشه کليدواژه شوخيها يکي از پرکاربردترين کليدواژههاي شوخي با کرونا، «روغن بنفشه» است؛ شوخيای که در پي دستور يکي از مدعيان طب اسلامي درباره کرونا معروف شد و هنوز هم در ميان کاربران فضاي مجازي دست به دست ميشود. علاوه بر اين، شوخي با سياستمداران هم يکي ديگر از موارد رايج در فضاي مجازي است. کاربراني در اعتراض به نبود رئيسجمهور در روزهاي مهم کرونا در صحنه به شوخي نوشتند: «تنها کسي که توصيه ماندن در خانه را جدي گرفت، روحاني بود». افزايش روزافزون مسئولان آلوده به کرونا و خونسردي آنها در مواجهه با اين ويروس چيني باعث شد مردم کمي ناباورانه به مسئله نگاه کنند و عدهاي هم نوشتند: «دقايقي قبل، خود کرونا هم اعلام کرد که کرونايي شده». همزمان با شيوع کرونا هشدارهايي درباره وقوع سيل در غرب ايران هم وجود داشت که عدهاي در واکنش به آن به طنز نوشتند: «ستاد بحران: سيل داره مياد، در خانه نمانيد... وزارت بهداشت: کرونا آمده، در خانه بمانيد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.