نکات مثبت و منفی سخنان مدیرکل آژانس در باره ایران
کوروش احمدی- کارشناس روابط بینالملل
رافائل گروسی، مدیر جدید آژانس بینالمللی انرژی اتمی، طی اولین سخنرانیاش در شورای حکام آژانس مطالبی نیز در مورد ایران گفت. سخنان او اگرچه مطلب عمدهای فراتر از دو گزارش آژانس در مورد ایران که سهشنبه گذشته به طور غیررسمی منتشر شده بود، نداشت، اما تأکیدات او قابلتوجه بود. وی از جمله در یادآوری مهمترین فرازهای گزارش نخست خود در مورد شرح وظایف آژانس راجع به نظارت بر اجرای برجام گفت اگرچه ایران در پنج ژانویه اعلام کرد که دیگر خود را به مفاد برجام متعهد نمیداند، اما آژانس تاکنون تغییری در رفتار ایران از نظر اجرای تعهداتش ذیل توافق مذکور مشاهده نکرده است. همچنین به گفته او، میزان همکاری ایران با آژانس در ارتباط با راستیآزمایی و نظارت بر فعالیتهای ایران ذیل برجام تغییری نکرده است. یافتههای آژانس در این مورد از جهت تأثیری که میتواند بر روابط ایران و اروپا و مسئله فعالشدن یا نشدن سازوکار حل اختلاف ذیل برجام داشته باشد، مهم است. بیشک، یکی از دلایل اصلی خودداری اروپا از فعالشدن در این مورد همین یافتههای آژانس است.
گروسی در اشاره به محتوای گزارش دومش در مورد اجرای توافق پادمان و پروتکل الحاقی توسط ایران از وجود سؤالهایی در مورد مواد و فعالیتهای هستهای احتمالی در سه مرکز که توسط ایران اعلام نشده بودند، سخن گفت و اضافه کرد که ایران به آژانس اجازه دسترسی به دو مرکز را نداده و از ورود به مباحث محتوایی با آژانس برای پاسخ به سؤالات مربوط مرکز سوم خودداری کرده است. وی گفت عدم همکاری ایران در این حوزهها تأثیر سوئی بر توانایی آژانس برای حل این مسائل و دادن اطمینان در مورد فقدان مواد و فعالیتهای هستهای اعلامنشده در ایران داشته است. وی سپس خواستار همکاری فوری ایران با آژانس در این موارد شد. اشاره گروسی در این سخنرانی و در گزارش مربوطه به تورقوزآباد و دو محل دیگر است. در مورد تورقوزآباد میدانیم که بعد از ادعاهای نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر ۲۰۱۸، به درخواست آژانس بازرسان در فوریه ۲۰۱۸ از این محل بازدید کردند و مدعی شدند که در آنجا رد اورانیوم را یافتهاند. آژانس در گزارش اخیر خود مدعی شده که ایران به سؤالات مربوط به این امر پاسخ نداده است. گروسی قبلا به خبرگزاری فرانسه گفته بود که صرف یافتهشدن رد اورانیوم در سایت تورقوزآباد بسیار مهم است و حاکی از آن است که ممکن است در این محل فعالیت یا مواد هستهای وجود داشته باشد که تحت نظارت آژانس نیست و این جای نگرانی دارد. در گزارش آژانس همچنین ادعا شده بود که با وجود درخواستهای مکرر آژانس، ایران اجازه دسترسی به دو سایت دیگر را نمیدهد. مسئله این است که منشأ این درخواستهای آژانس، به اصطلاح اسنادی است که اسرائیل مدعی است از ایران خارج کرده و تصور غربیها این است که این اسناد گویا مربوط به فعالیتهای هستهای ایران در گذشته است. پاسخ ایران به این ادعاها در قالب بیانیهای از سوی نمایندگی ایران در وین ارائه شده است. در این بیانیه تأکید شده که درخواستهای آژانس بر مبنای اطلاعات جعلی ارائهشده از سوی سرویسهای جاسوسی مختلف انجام شده که پرداختن به آن خارج از شمول وظایف آژانس است. این بیانیه تأکید دارد که ایران درخواستهای آژانس برای بازدید از مکانهای موردنظر را نپذیرفته؛ چراکه نمیخواهد از این طریق سابقه نادرستی ایجاد کرده و به اقدامات آژانس بر مبنای ادعاهای رژیم اسرائیل مشروعیت بدهد. آژانس نیز در مقابل مدعی است که اطلاعات دریافتی از کشورها را تنها بعد از بررسی و سنجش اعتبار مبنای کار قرار میدهد. مسئله دیگر این است که بهعنوان جزئی از توافقات تمام مسائل موجود بین ایران و آژانس در دوره قبل از توافق برجام در ۲۰۱۵، مورد بررسی و حلوفصل قرار گرفت و پروندههای مربوطه همگی بسته شدند. اگر ایران حاضر به کار با آژانس در ارتباط با موضوعات مورد اشاره باشد، درواقع بازگشایی پروندههای اتهامات مربوط به فعالیتهای گذشته یا پیامدی را تأیید کرده است. تمامی ادعاهای آژانس در این موارد قبلا مورد بررسی قرار گرفتند و در ۲۰۱۵ بین ایران و آژانس حلوفصل شدند و شورای حکام با تصویب قطعنامهای این امور را خاتمهیافته دانست. اکنون طبیعی است که ایران بازگشت به دوران قبل و بازکردن پروندههای گذشته را نپذیرد. امور مربوط به این سه محل اگرچه ظرف دو سال گذشته مورد بحث بوده، اما مدیرکل قبلی آژانس در مورد آنها به طور خصوصی با ایران کار میکرد. انتشار گزارشی با لحنی نهچندان دیپلماتیک توسط مدیرکل جدید را که میتواند منعکسکننده شروع نوعی تقابل باشد، تنها در این دوره شاهدیم. اینکه ایران علنا با مدیرکلشدن گروسی مخالفت کرد، احتمالا تأثیر مثبتی برجا نگذاشته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.