دو تحلیف در یک اقلیم
درست زماني که همه منتظر آغاز مذاکرات صلح ميان گروههاي افغانستاني و طالبان هستند، دو رقيب سياسي در اين کشور با برگزاري همزمان مراسم تحليف بهعنوان رئيسجمهوري، صلح افغانستان را نيامده به جنگ جديدي تبديل کردند.اشرف غني و عبدالله عبدالله دو سياستمداري هستند که ادعا ميکنند در انتخابات رياستجمهوري اخير اين کشور پيروز شدهاند و با برگزاري مراسم تحليف همزمان اين پست را به نام خود زدهاند. بر اساس آمار کميته انتخاباتي افغانستان اما اشرف غني با اختلاف اندکي، پيروز انتخابات ماه سپتامبر بوده است؛ آماري که عبدالله عبدالله آن را متقلبانه توصيف کرده است و از قبول آن سر باز زده است. اين جدال بيمعني سياسي در حالي اتفاق افتاده است که افغانستان براي آغاز مذاکرات صلح با طالبان آماده ميشود؛ مذاکراتي که قرار است به دههها خشونت در اين کشور پايان دهد. غني که از سال 2014 رئيسجمهور افغانستان است، مراسم تحليف خود را در کاخ رياستجمهوري برگزار کرد؛ عبدالله عبدالله هم مراسم تحليفش را در کاخ سپيدار در کابل برگزار کرد؛ درحاليکه نزديکان او اعلام کرده بودند با مداخله زلمي خليلزاد، نماينده ويژه آمريکا در افغانستان اين مراسم لغو ميشود. اشرف غني بعد از مراسم تحليف گفت: انتخابات پايان يافته است و حکومتي که او خواهد ساخت، در انحصار تيم او «دولتساز» نخواهد بود و «اکنون فصل وحدت و وصل» است. اشرف غني همچنين گفت صلح، با عزت و با همت مردم در اين کشور تأمين خواهد شد. او به زنان هم تعهد داد که از حقوق آنها دفاع کند و از رقباي سياسي خود نيز خواست تا تواناييهاي خود را يکجا کنند تا مردم طعم صلح را بچشند.اما در آنسوی ميدان عبدالله عبدالله نيز از اميدش براي رهايي افغانستان از جنگ گفت و افزود از کشورهاي منطقه انتظار دارد در روند صلح افغانستان کمک کنند. او تأکيد کرد از استقلال و تماميت ارضي افغانستان دفاع خواهد کرد و همچنين گفت: اگر در سال ۲۰۱۴ دولت وحدت ملي را نميپذيرفتم، کشور بهسوي بحران ميرفت. اکنون اگر دولت برآمده از تقلب را بپذيرم، فاتحه دموکراسي را بايد خواند.حال خليلزاد تلاش دارد با طراحي يک توافق براي اشتراک قدرت ميان غني و عبدالله اوضاع را آرام کند؛ دقيقا همان اتفاقي که پس از انتخابات گذشته افتاد. اما مردم افغانستان اين روزها با چشماني باز شاهد هستند که سياستمداران افغان چطور خلاف جريان صلح حرکت ميکنند. حالا اين شوي سياسي مانع از پيشبرد صلح در افغانستان شده و تازهترين قربانيانش 32نفري بودند که چهار روز پيش بر اثر حمله شبهنظاميان داعش به عبدالله عبدالله جان خود را از دست دادند. اين اولين حمله بزرگ در کابل از زمان امضاي توافق صلح ميان آمريکا و طالبان بود که اواخر فوريه در دوحه قطر حاصل شد؛ توافقي که مهمترين بند آن آغاز بلافاصله مذاکرات صلح بين افغاني بوده است. در واکنش به برگزاري همزمان دو مراسم تحليف و آغاز دور جديدي از بيثباتي سياسي در افغانستان کمتر کسي ميتواند پيشبيني کند که مذاکرات صلح در زمان مقرر آغاز و بهدرستي پيگيري شود. شبهنظاميان طالبان بهعنوان بخشي از اين مذاکرات صلح ديروز دوشنبه اعلام کردهاند با توجه به تحولاتي که دولت اين روزها شاهد آن است، برگزاري اين گفتوگوها در زمان مقررش -سهشنبه- ممکن نيست. حالا اين گروه طالبان است که در بيانيه جديد خود از سياستمداران افغانستاني خواسته است اختلافات خود را کنار بگذارند و در عوض بر پاياندادن به جنگ در کشورشان تمرکز کنند. بااينحال واشنگتن بهعنوان کشوري که اين مذاکرات را در دامن سياستمداران افغان گذاشته است، تلاش دارد اين مذاکرات هرچه زودتر برگزار شوند اما تهديد دولتهاي موازي فعلا تمام اميدها براي آغاز اين روند را نااميد کرده است.در همين حال ذبيحالله مجاهد، سخنگوي طالبان ضمن ابراز نااميدي از برگزاري اين گفتوگوها در روز سهشنبه، از مانع ديگري هم در مسير مذاکرات بينافغاني گفته است؛ اينکه هيچ اقدام عملي درباره شرط آزادسازي پنج هزار نيروي طالباني که در زندانهاي دولت افغانستان به سر ميبرند، برداشته نشده است. اين بند مهمترين شرط طالبانيها براي مشارکت در گفتوگوهاي بينافغاني بود. در صورتي که غني پيشتر اعلام کرده بود، اين شرط را نميپذيرد و اين زندانيان را آزاد نخواهد کرد. در همين حال سخنگوي رياستجمهوري افغانستان، بهطور دقيقتر سخنگوي اشرف غني با وجود سؤال مکرر درباره اين نشست پاسخي درباره برگزاري آن نداده است. اختلافات عميق بر سر صلح در ميانه اين بحران سياسي داخلي، گزارشها نشان ميدهند در صورت حل مناقشه موجود ميان غني و عبدالله، رهبران سياسي افغانستان و سران طالبان درباره اکثر مفاد توافق صلح طالبان و آمريکا عميقا دچار اختلافنظر هستند. تحليلگران اين اختلافات را بزرگترين چالش موجود در مسير صلح ميدانند نه دعواي کودکانه دو سياستمدار افغان. تحليلگراني از جمله کارتر مالکاسيان از مقامات سابق پنتاگون معتقدند: «اين مذاکرات بسيار سختتر از تمامي مراحلي است که ما تا اينجا طي کردهايم».از آن طرف هرچه زمان به آغاز اين مذاکرات نزديکتر ميشود، پيشبيني تحليلگران از وضعيتي که دونالد ترامپ، رئيسجمهوري آمريکا با توافق اخير به دنبال آن است، دشوارتر ميشود. درحاليکه ترامپ همواره تأکيد کرده هدفش خروج نيروهاي آمريکايي از افغانستان است، همچنان مشخص نيست که او چگونه ميخواهد منافع آمريکا در افغانستان را از خلال چنين توافقي تضمين کند. برخي از مقامات سابق آمريکا ميگويند اکنون تمام اميد ترامپ به خليلزاد است که از چنين مردابي ماهي شکار کند. اين در حالي است که تحليلگران افغان در توانايي خليلزاد براي حل اختلافات موجود ميان گروههاي افغانستاني ترديد دارند. حتي حاميان خليلزاد هم ميدانند که با اين شرايط اميد به دستيابي به صلحي پايدار واهي است. تداوم اين شرايط احتمالا اجراي تمام مفاد توافق آمريکا-طالبان را از جمله برنامه 14ماهه خروج نيروهاي آمريکايي از افغانستان به تأخير مياندازد؛ اين تعويق با نزديکشدن به انتخابات رياستجمهوري آمريکا حتمي است. پس به اين توافق فعلا فقط چنين ميتوان نگاه کرد: اميدي روي کاغذ که فرماندهان براي اجرايش وجود ندارد و تنها قرار است در کمپينهاي تبليغاتي از آن استفاده شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.