حسابهاي بانکي بيشناسه تا خرداد فرصت اصلاح دارند
مسدودسازي تراکنشهاي پرخطر
شرق: مطابق لايحه بودجه سال ۹۹، همه حسابهاي بانکي فاقد شناسه هويت الکترونيکي بانکي (شهاب) معتبر با هدف مقابله با پولشويي و فرار مالياتي تا پايان خرداد سال آتي مسدود ميشوند. بنابراين روند انسداد حسابهاي فاقد شناسه که از سال گذشته آغاز شده بود، ادامه خواهد يافت و امسال هم افرادي که بهدليل کاملنبودن اطلاعاتشان، بانک حساب آنان را مسدود ميکند، بايد به همراه کارت ملي و شناسنامه مراجعه و اطلاعات حسابشان را بهروزرساني کنند. تجربه نشان داده است که انجام هر تکليفي در جهت شفافيت آسان نخواهد بود و با مقاومتهاي زيادي روبهرو ميشود؛ ضمن اينکه درباره اين تکليف زيرساخت لازم هم که سامانه نهاب و ايجاد شناسه شهاب براي هر حساب است، هنوز به اتمام نرسيده و تعداد زيادي از حسابها هنوز شناسه شهاب ندارند. تأکيد بر تکليف بانکها در لايحه بودجه 99 بر اساس بند الحاقي ۹ لايحه بودجه سال ۹۹ که به تصويب کميسيون تلفيق مجلس رسيده و براي تأييد نهايي به شوراي نگهبان ارسال شده است، به منظور افزايش شفافيت تراکنشهاي بانکي، مبارزه با پولشويي و جلوگيري از فرار مالياتي، بانکها و مؤسسههاي اعتباري غيربانکي موظف هستند حداکثر تا پايان خرداد ۱۳۹۹ همه حسابهاي بانکي فاقد شناسه هويت الکترونيکي بانکي (شهاب) معتبر متعلق به اشخاص حقيقي و حقوقي ايراني و خارجي را مسدود کنند. بنابراين از بعد از خرداد 99 بانکها بايد از ارائه هرگونه خدمت يا پرداخت سود به آنها خودداري کنند. بانک مرکزي نيز موظف است ضمن نظارت بر عملکرد بانکها و مؤسسههاي اعتباري غيربانکي تا تاريخ مورد اشاره، ارائه هرگونه خدمات در سامانههاي تسويه و پرداخت اعم از ساتنا، پايا، شتاب، شاپرک، چکاوک و صياد به حسابهاي فاقد شناسه شهاب معتبر را متوقف کند. البته اين نخستين باري نيست که اين اتفاق ميافتد؛ بانک مرکزي در اسفندماه سال 97 همه بانکها را مکلف کرد از ابتداي ارديبهشت سال ۱۳۹۸ ارائه خدمت به مشترياني را که فاقد شناسه شهاب هستند، قطع کنند و بانکها موظف شدند براي ارائه کد شهاب به مشتريان، اطلاعات هويتي آنها را تکميل كنند و حساب مشترياني که بهدليل نقص در اطلاعات هويتي، کد شهاب براي آنها در شبکه بانکي صادر نشده، مسدود کنند. اين اطلاعات هويتي شامل نام، نام خانوادگي، کد ملي، شماره شناسنامه، آدرس منزل، شماره تماس، شغل و... ميشد. به دنبال اين ابلاغ از سوي بانک مرکزي تعدادي از بانکها از جمله بانک رفاه و ملي ايران به دليل تکميلنبودن اطلاعات هويتي و عدم اخذ شناسه هويتسنجي الکترونيکي بانکي (شهاب) حساب برخي از کاربران خود را مسدود کردند. بنابراين هرازچندگاهي اين اتفاق را براي برخي از مشتريان بانکها شاهد بوديم؛ اغلب افراد با اينکه تصور ميکردند کارتهاي آنها به اصطلاح «سوخته»، با مراجعه به بانک متوجه ميشدند بهدليل کاملنبودن اطلاعات صاحب حساب، بانک آن را مسدود کرده است؛ بنابراين فرد بايد به همراه کارت ملي و شناسنامه به بانک مراجعه ميکرد تا اطلاعات حسابش بهروزرساني شود. نهاب بعد از 5 سال هنوز ناتمام است سامانه نهاب سيستمي است که با نگهداري اطلاعات مشتريان بانکي در خود، امکان ارائه انواع استعلامهاي مرتبط با مشتريان بانکي را به ساير سامانههاي مجاز خواهد داشت. اين سامانه جهت انجام وظايف خود نياز به ارتباط با سيستمهاي اطلاعاتي ساير ارگانها نظير سامانه ثبت احوال، سامانه ثبت شرکتها، اداره پست، سيستمهاي نيروي انتظامي و ساير دستگاههاي قضائي و دولتي دارد. توسط سامانه مذکور يک شناسه 16رقمي با نام شناسه شهاب براي هر مشتري بانکي به طور منحصربهفرد ايجاد ميشود که اين شناسه رابط اصلي برقراري ميان سامانههاي بانکي و نهاب است. مطابق قانون بانک مرکزي مسئول ايجاد زمینههاي لازم براي تکميل اطلاعات هويتي مشتريان بانکي و اخذ تأييديه صحت اطلاعات از مراجع ذيربط و اختصاص شناسه هويت الکترونيکي بانکي (شهاب) يکتا است. اين تکليف در حالي است که پروژه نهاب از سال 93 آغاز شده؛ اما با گذشت پنج سال از آغاز آن همچنان نيمهتمام است. به پاياننرسيدن آن ممکن است انجام اين تکليف قانوني را از سوي بانکها با مشکل مواجه کند. نيما اميرشکاري، مدير گروه بانکداري الکترونيک پژوهشکده پولي و بانکي، به «شرق» اعلام ميکند: درصد زيادي از سيستمهاي ما آمادگي لازم را دارند. اين کارشناس معتقد است در اجراي اين نوع تکاليف ملي بحث چيز ديگري است و توضيح ميدهد: چندين نهاد مختلف در اجراي آن نقش دارند. از خود بانک مرکزي گرفته تا استانداريها و همکاري قوه قضائيه تا شخص کارمند بانک. چون اين پروژهها ملي و بزرگ هستند، بايد عزم بزرگي هم پشتشان باشد. از نظر فني خيلي وقت است آمادگي براي اين کار وجود دارد. بُعد فني سيستمها، بُعد آسان کار است. قسمت سخت ماجرا مقاومتهايي است که در نهادهاي مختلف به دلايل مختلف وجود دارد. برخي دلايل منطقي هستند و بايد براي آنها راهکار انديشيده شود؛ مثلا گفته میشود براي انجام اين پروژه چندين سيستم آتي که قبلا نوشته شده، بايد تغيير کند تا با روش جديد بخواند. خب اين دليلي منطقي است. اين دلايل منطقي معمولا ابتداي امر ديده نميشوند و در طول اجراي پروژه ذرهذره خودشان را نشان ميدهند؛ اما بخشي ديگر دلايل غيرمنطقي و مقاومتهاي غيرضروري است که بسياري از اشخاص و سازمانها به واسطه مقاومت در برابر تغيير از خود بروز ميدهند. اين مقاومتها از جنس انساني هستند و فقط با عزم مديران بانک مرکزي شکسته خواهد شد. او در مواجهه با اين ادعا که تکميلنشدن نهاب موجب شد بانکها سال گذشته اين تکليف را به طور کامل به انجام نرسانند، ميگويد: به نظر من قسمت پنهان ماجرا در پروژههاي اينچنيني که هدف غاييشان شفافيت سيستمهاي مالي است، علاقهنداشتن به داشتن چنين سيستمهايي است که گاه حتي منشأ مشخصي هم ندارد؛ ولي به واسطه اينکه هر چيزي به سمت شفافيت پيش ميرود، مقاومت ذاتي در نظامهاي مالي ما ايجاد ميکند؛ پس طبيعتا در اين موضوع هم با مقاومت بالايي روبهرو خواهيم بود؛ چون اين سيستمها شفافسازي ميکنند. وقتي کد شهاب اين امکان را ميدهد که با يک جستوجو در سيستم تمام تراکنشها و حسابهاي فرد شفاف شود، قطعا مقاومت خواهد شد؛ چون اين شفافيت مورد علاقه بسياري از افراد نيست. تعداد حسابهايي که شناسه ندارند، زياد است يک کارشناس بانکي ديگر هم اعلام ميکند که تعداد حسابهايي که شناسه شهاب ندارند، زياد است؛ اما اکثرشان غيرفعال هستند. او ميافزايد: درحالحاضر 95 درصد حسابهايي که چک ردوبدل ميکنند، شناسه شهاب دارند، حدود 50 درصد حسابهايي هم که از پايا و ساتنا استفاده ميکنند، شناسه دارند. او ادامه ميدهد: سال گذشته در بودجه آمده بود حسابهايي که کد ملي و شناسه ملي ندارند، بسته شوند. بانک مرکزي هم در عمل ادعا ميکرد همه حسابها کد ملي دارند. فقط کد برخي درست نيست که در قانون هم درستي يا نادرستي کد ملي ذکر نشده است؛ بنابراين آنچه در بودجه سال جاری در حال تصويب است، ناشي از آسيبشناسي آن چيزي است که در اجرا در حال رخدادن بود. درحالحاضر تعداد زيادي تراکنش و پوزهاي پرخطر وجود دارد که با اسم فردي گرفته ميشود و به حساب شخص ديگري متصل شده که اين خود نوعي پولشويي است. اگر موفق شويم اين تکليف را تا پايان خرداد به ثمر برسانیم، اين مشکل بزرگ هم حل خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.