جنگ قيمتي در بازار جهاني نفت آغاز شد
بدترين نشست نفتي تاريخ
شرق: آخرين جلسه اوپکپلاس، چنان براي اعضاي اوپک گران تمام شد که بيژن زنگنه، وزير نفت ايران، آن را يکي از بدترين نشستهاي تاريخ اوپک ناميد. خروج روسيه از پيمان نفتي کاهش توليد نفت بهمنظور کنترل قيمت نفت خام در بازارهاي جهاني، هرچند به نظر ميرسید دليلي موجه دارد، اما منجر شد تا عربستان در نخستين گام وارد جنگ قيمتي شود و يک روز پس از شکست توافق، تخفيفهاي قابل توجهي روي هر بشکه نفت خام خود براي فروش به مشتريان اروپايي، آمريکايي و آسيايي بگذارد؛ اقدامي که ميتواند تمامي سهمبندي بازار را بهکل به هم بريزد و کسي بازار را از آن خود کند که توان توليد در قيمتهاي پايين را داشته باشد. در چنين بحبوحهاي اميدداشتن به قدرت اوپک و حتي اوپکپلاس، رؤيايي بربادرفته است و بايد منتظر ايجاد نظم جديدي در بازار نفت باشيم. اما شايد اين سؤال ايجاد شود که چرا روسيه زير توافق خود با اوپک زد؟ ماجرا پيچيده نيست؛ رقبايی در خارج از ميدان (شيلاويلهاي آمريکا) وجود دارند که ميتوانند با هر بار کاهش توليد و به تبع آن، افزايش قيمت نفت خام، بازار را در دست بگيرند و سودآوري بيشتري را براي خود به ارمغان آورند. برهمين اساس هم با رگولاتوري بازار با کاهش توليد بهمنظور بالا نگهداشتن قيمت، مخالفت ميکند و آن را به نفع توليدکنندگان کوچک در آمريکا ميداند. جنگ قيمتي بر سر سهم بازار ايمان ناصري، مديرکل خاورميانه مؤسسه مشاوران بازار نفت و گاز FGE درباره تبعات توافقنکردن براي کاهش توليد با هدف کنترل قيمت به «شرق» ميگويد: اقدام اخير عربستان، براي تخفيف حدود چهار دلاري قيمت نفت خام براي اروپا و آسيا و تخفيف هفت دلاري براي آمريکا نسبت به قيمتهاي رسمي نفت خام براي ماه آوريل، آغاز يک حرکت جديد است. اين اقدام به معناي شروع يک جنگ قيمتي بر سر سهم بازار است. عربستان تأکيد داشت که يا قيمتها را بالاتر نگاه داريم و کمتر توليد کنيم يا قيمتها افت ميکند و وارد جنگ قيمتي شويم تا ببينيم کدام کشور ميتواند فروش بيشتري داشته باشد. ناصري در ادامه با اشاره به سياست اوپک و عربستان ميافزايد: آنچه اوپک و عربستان به دنبال آن بودند، اين بود که بايد قيمت در ابتدا تنظيم شود. هرچند همواره تأکيد داشتند که کاري به قيمت نداريم و به دنبال ايجاد تعادل در بازار هستيم، اما در واقع اين بحث اشتباهي است، زيرا تعادل را بازار حفظ ميکند. در اقتصاد، بازار بهترين مکانيسم متعادلکننده عرضه و تقاضاست و دستگيرهاي که اين دو را به تعادل ميرساند، قيمت است. اوپک و عربستان به دنبال آن بودند که اعضا کمتر توليد کرده تا قيمت را بالاتر نگه داريم و در دفاع از قيمت توليد را کمي کاهش دهيم.او تصريح ميکند: با اين اقدام، ذخاير نفتي ساخته نميشوند و در نهايت قيمتها کاهش نمييابد. در غير اين صورت، در يک مدت کوتاه، توليد از مصرف پيشي گرفته و اضافه توليد در انبارها رفته و موجب افت قيمت ميشود، زيرا تقاضايي براي نفت جديد وجود نخواهد داشت.ناصري در ادامه ميگويد: بر اين اساس، پيشنهاد مشترک اوپک با محوريت عربستان اين بود که توليد تا 1.5 ميليون بشکه تا پايان سهماهه دوم سال 2020 (پس از آن تمديد تا پايان سال 2020 مطرح شد) کاهش يابد، اما وقتي عربستان که ديد روسيه در قدم آخر حاضر نيست دوباره از ميزان فعلي توليد، کمتر توليد کند، وارد جنگ قيمتي شد. مخالفت روسيه با باجدهي به آمريکا اين کارشناس بينالمللي نفت و گاز در ادامه با اشاره به پيشينه قدرت اوپک در بازار نفت ميگويد: توجه داشته باشيد کشورهاي صادرکننده نفت (اوپک) همواره در طول تاريخ در افزايش توليد يا کاهش آن، قدرت داشتند و باقي کشورها که در اين مجموعه نبودند قدرت زيادي نداشتند. يا توليد قابل توجهي نداشتند يا آنکه هرچه توليد داشتند، صادر ميکردند (مثل چين در گذشته) يا قدرتي در نوسان توليد نفت خام نداشتند؛ بنابراين قدرت در اوپک بود. توليدکنندگان ديگري مانند روسيه بهعنوان قويترين و تعداد ديگري مانند عمان و... که توليد نسبتا قابل توجهي داشته و توان ايجاد نوسان توليد نيز دارند، به اين مجموعه افزوده شدند که به آنها اوپکپلاس گفته شد. اما اتفاقي که افتاد آن بود که در پنج سال گذشته، توليد آمريکا بهصورت قابل توجهي افزايش داشته و شايد ميزان افزايش توليد اين کشور بسيار بيشتر از کاهش توليد اوپک بوده و اين روند متوقف هم نشده است. روسيه اعلام کرد تا زمانيکه کشوري بيرون از حلقه اوپکپلاس وجود دارد که توانايي افزودن توليد به ميزان قابل توجهي حتي بيش از کاهش توليد ما دارد، موفق نخواهيم شد. حتي اگر بخواهيم با اين اقدام، قيمت را بالا نگه داريم، آنها استقبال خواهند کرد، زيرا سود بيشتري از قيمت بالا خواهند برد و چون مجموعهاي از توليدکنندگان کوچک هستند، ميتوانند افزايش توليد هم داشته باشند و بين بازه 30 تا 70 دلار فروش هر بشکه نفت خام، سودآوري دارند. بنابراين هرچه قيمت را بالاتر نگه داريم، تعداد بيشتري توليدکننده در آمريکا، سودآوري بيشتري خواهند داشت و دست به افزايش توليد ميزنند. بنابراين روسيه براساس اين ادعا، توافق نميکند و با رگولاتوري بازار با کاهش توليد بهمنظور بالا نگهداشتن قيمت، مخالفت ميکند و آن را به نفع توليدکنندگان کوچک در آمريکا ميداند. روسيه زير توافق اوپکپلاس زد مديرکل خاورميانه مؤسسه مشاوران بازار نفتوگاز FGE در ادامه با اشاره تصميم روسيه براي خروج از اوپکپلاس، ميگويد: وقتي روسيه اعلام کرد از اول آوريل از اين توافق خارج ميشود تا هر کشوری هرچه ميزان خواست توليد کند، قدرت اوپکپلاس را به قدرت بازار منتقل کرد. بهاينترتيب قدرت به تکتک بازيگران منتقل شد تا هر کشور بتواند با توليد بيشتر در شرايط کاهش قيمت، درآمد خود را حفظ کند. در اين شرايط توليدکنندگاني که هزينه توليدشان بالاست، بهاجبار از بازار خارج ميشوند و سهم بازيگران به هم ميريزد و اين بار سهمها به جاي آنکه با فرمت سهمبندي اوپک تنظيم شود، به سهمبري بر مبناي توليد در شرايط قيمت پايين، تغيير ميکند. بازگشت قدرت به اوپک، زمانبر است او استمرار اين شرايط را به چند عامل وابسته ميداند: استمرار اين شرايط زمانبر است و به عواملي مانند اتمام مازاد توليد، ايجاد ذخاير نفتي و همچنين زمان ورشکستگي شرکتهايي که در قيمت پايين، زيانده هستند و خروج آنها از بازار بازميگردد. بهاينترتيب آن زمان دوباره سهم به توليدکنندگاني بازميگردد که بتوانند با قيمت کمتر توليد کنند که بسياري از اين توليدکنندگان در اوپک قرار دارند؛ زيرا يکي از مؤلفههاي کشورهاي اوپک آن بوده که ميتوانستند با هزينه تمامشده کمتر، توليد داشته باشند و نفت ارزان روانه بازار کنند. ناصري در ادامه به اتفاقي که براي ايران رخ ميدهد، اشاره کرده و ميگويد: ايران درحالحاضر در شرايط تحريم مجبور بود نفت خود را با تخفيفهاي بالا و به يک حلقه خاص، محدود و کوچک خريداراني که چندان نگران تحريمهاي آمريکا نيستند و هويت خود را مخفي نگه ميدارند تا از تخفيفهاي بالاي نفت ايران بهرهمند شوند، بفروشد. اتفاقي که ميافتد، آن است که درآمد ايران از مقدار کمي که داشته، چه در نفت خام و چه در فراوردههاي نفتي (قيمت آن مستقل از نفت خام نيست) کمتر ميشود. بااينحال او ميگويد: خريداران نفت ايران به خريد نفت خام و فراوردههاي نفتي از ايران ادامه خواهند داد تا کماکان بتوانند از تخفيفهاي نفتي ايران بهرهمند شوند و به نظر نميرسد تعداد يا حجم خريدشان کاهش يابد؛ زيرا آنها خارج از قاعده بازار از ايران نفت ميخريدند. ميپرسم اگر تحريمها برداشته شود، چه اتفاقي براي سهم ايران رخ ميدهد و ناصري پاسخ ميدهد: اگر تحريم برداشته شود، ايران هم مجبور است وارد بازي جنگ قيمتي و سهمگيري از بازاري شود که مازاد توليد دارد و قيمت هر بشکه نفت خام خود را زير قيمت بازار بدهد تا براي خود بازاري دستوپا کند. با ورود حدود دو ميليون بشکه نفت خام ايران به بازار، دوباره ضربه جديدي به بازار ميخورد و شاهد افت قيمت جديدي خواهيم بود. البته اين را هم در نظر داشته باشيد که مشتريان سنتي ايران ممکن است دوباره به سمت ايران بازگردند. البته اين در شرايطي است که اوپک و غيراوپک به توافق جديدي دست پيدا نکرده باشند. قدرت اوپک و اوپکپلاس از بين رفت او با بيان اينکه اکنون قدرت اوپک فعلا از بين رفته است و افق آن هم چندان روشن نيست، تصريح ميکند: براساس پيشبينيها در سال آينده، با کاهش رشد تقاضاي نفت به دليل شيوع کرونا و کاهش ريتم رشد اقتصادي در جهان در حدود 500 هزار بشکه مواجه خواهيم بود که اين روند تا 2021 نيز ادامه پيدا خواهد کرد. به اين معنا که در ششماهه اول سال 2020 با کاهش تقاضا و پسازآن با افزايش تقاضاي نفت خام (به دليل ريکاوري کشورها از کرونا بهويژه در چين) روبهرو خواهيم بود که دراينصورت ميانگين کل سال، منفي 500 هزار بشکه در مقایسه با سال 2019 خواهد بود. وقتي تقاضاي توليد کم شود، قدرت افزايش توليد نفت خام هم کاهش مييابد. اگر در آن زمان، غيراوپکيهايي بمانند که بتوانند سالي بيش از رشد تقاضا به عرضه خود بيفزايد، اوپک به طور کامل قدرت خود را از دست ميدهد و کاري از دست اوپکپلاس هم برنخواهد آمد؛ زيرا مجموعهاي بيرون از اين دو وجود دارد (نفت شل آمريکا) که قدرتش معادل کل قدرت مجموعه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.