عليه سرنوشت
مونس منصوبی
«هیچ دوستی به جز کوهستان» عنوان كتابي است از بهروز بوچانی، روزنامهنگار، فیلمساز و نویسنده ساکن نیوزلند كه بهتازگی توسط نشر چشمه منتشر شده است. بوچانی این کتاب را در جزیره مانوس واقع در کشور پاپوا گینهنو نوشته و موفق به دریافت چند جایزه ادبی از جمله مهمترین جایزه ادبی استرالیا شده است. جزیره مانوس یکی از دو بازداشتگاه برونمرزی استرالیا است که بر اساس سیاستهاي دولت استرالیا، هر پناهجویی که پس از 19 جولای ۲۰۱۳ با قایق به استرالیا میآمد، بايد به آنجا منتقل میشد. در پایان سال ۲۰۱۳ و با آغاز اعمال سیاست بازگرداندن قایقها به کشورهای مبدا چون اندونزی، که همچنان به قوت خود باقی است، تعداد قایقها به مقصد استرالیا کاهش يافت و به مرور زمان به صفر رسید. اما پس از گذشت هفت سال، همچنان شمار زیادی از افرادی که به این دو جزیره فرستاده شدهاند در بلاتکلیفی زندگی میکنند.
برای كشف و به تصویر درآوردن محیط پیرامون، نگاهی هنرمندانه و تیزبین، روحی طغیانگر و آزاد، و بیانی منحصربهفرد لازم است. بهروز بوچانی در كتابش ابزارهای متفاوتی را به کار گرفته تا وضعیتی خاص را از دریچه نگاه خود به تصوير بكشد. او علاوه بر مقالاتی که پیش از خروجش از ایران نوشته بود، تا امروز به جز انتشار كتاب «هیچ دوستی به جز کوهستان»، فیلم «چوکا ساعت چنده؟» را به همراه آرش کمالیسروستانی ساخته است. او همچنين مقالاتی نيز در نقد سیاست استرالیا در قبال پناهندگان و سیستم حاکم بر زندان مانوس نوشته و در آنها مفهوم عامتر سلطهگری را به چالش كشيده است. براي بوچاني نوشتن کتاب «هیچ دوستی به جز کوهستان» همچون سفری عجیب و پر فراز و نشیب بوده تداعیگر وقایعي ناگوار در شرایطی نامطلوب است که همچنان ادامه دارد؛ تحلیل و کنکاش در تکتک آدمهای پیرامون، تلاش برای درک سیاست و سیستم حاکم و شهادتدادن به رنج انسانها، همگي ویرانگرند و آزاردهنده. در نگاه اول به اين كتاب، خواننده کنجکاو میپندارد که «هیچ دوستی به جز کوهستان» داستان عزیمت است و رنجهای نويسنده در این مسیر، اما دیری نمیپاید که لایههای پنهان و تودرتوی کتاب پدیدار میشوند و ذهن خواننده را درگیر درک تحلیلها و توصیفها میکند و ميتوان گفت كه اين لایهها برآمده از فرهنگ و سیاست و فلسفهاند. نکته قابل توجه ديگر، فردیت پیچیده نویسنده اثر است. بوچانی که در فرهنگ کردی پرورش یافته و دانشآموخته جغرافیای سیاسی است، با بهکارگیری زبان شاعرانه فارسی، در پی تحلیل وضعیتی است که حتی ناآشناتر از تجربیات گذشتهاش به نظر میرسد. انسانهایی که به هر دلیلی مرزهای سیاسی را نادیده گرفتهاند، به واسطه اعمال سیاستهاي داخلی توسط دولت استرالیا و بیتفاوتی آن دولت به قوانین بینالملل، بار دیگر از مرزهای بینالملل عبور داده میشوند اما اینبار توسط ابرقدرت منطقه اقیانوسیه به جزيرهاي بومي و بيامكانات تبعید ميشوند. و اینجا است که جغرافیای سیاسی، هویت، فرهنگ و زبان و همچنین فلسفه و شناخت برای واکاوی شرایط به وجود آمده به کار گرفته میشوند و اثری قابل توجه به وجود ميآيد. «هیچ دوستی به جز کوهستان» همچنین به نوعی سعی دارد جهان امروز را از جزیره کوچک دورافتادهای در اقیانوس آرام، برای خواننده توصیف کند. زندان مانوس و نظام حاکم بر آن، به نوعی روایتگر نظامهای حاکم بر جوامع بشری است. چه نظامهای لیبرالدموکراتیکی چون دولت استرالیا که با استفاده از اهرم فریب و ترس بر سیاستهای قدرتطلبانه خود مهر تایید میزنند و چه نظامهای وابسته دیگری چون کشور پاپوآ گینهنو که چارهای جز واگذاری امتیاز به منظور بقا ندارند. در این میان زندگي انسانهاي زيادي قربانی میشود و همچنين قوانین بینالمللی نيز رنگ میبازند. البته در اين ميان «هیچ دوستی به جز کوهستان» به جز تلخيهايي كه به تصوير كشيده، لحظات و تصاوير زيبا را هم روايت كرده است. از معصومیت کودکی که بر دیوار زندان نقاشی کرده گرفته تا طبیعت بکر و شکوهمند مانوس و درختان نارگیلاش؛ و از سوي ديگر عشق و عشقبازی نگاهها و انسانها و طبیعت. این کتاب همچنین روایت مقاومت است، مقاومتي در برابر زندگی طاقتفرسا و تلاشي برای بازپسگرفتن زندگی. بغض و اندوهی سیال و پایا خواننده را تا پایان کتاب همراهی میکند که گاه آفریننده اثر بیشائبه از آن میگوید، و گاه در ژرفای عمیقترین واژگان نمایان میشود. باقی همه سحر واژگان است و تصاویر که ذهن خواننده را میآکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.