وقتي رسانه ملي، ملي رفتار ميكند
مهدی افشار- پژوهشگر
ظرف سه، چهار روز گذشته در شبكههاي مجازي، بخشي از مصاحبهاي پخش شد كه مجري تلويزيون شبكه پنج صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران با جناب آقاي پرويز فتاح، رئيس بنياد مستضعفان، انجام داده بود. جناب فتاح با اين انديشه به تلويزيون آمده بود تا به قول خودش درباره يكي از افتخارات ملي، يعني افتتاح جاده جديد تهران- شمال سخن بگويد و مجري براي نخستينبار در طول 60 سالي كه تلويزيون داير شده است، برخلاف سنت ديرينه، ناباورانه نهتنها عملكرد بنياد را نستود و از آن افتخار ملي به ستايش سخن نگفت كه نقدهايي بر عملكرد بنياد در اين پروژه نيز داشت. مجري از جناب فتاح پرسيد: «ظاهرا بنياد، اين جاده را براي ثروتمندان ساخته است، نه براي مردمي كه دستشان به دهانشان نميرسد، چراكه ورودي اين جاده در روزهاي معمول هفته، 25 هزار تومان و در روزهاي تعطيل 35 هزار تومان است». جناب فتاح با آزردگي پاسخ داد: «چنين تقسيمبنديای نادرست است و اين جاده متعلق به مردم ايران است. اينگونه سخنگفتن موجب ميشود كه اين شيوه نگاه در ذهن مردم جايگزين شود» و توجيه كرد: «هنوز نيامده تو سر مال نزنيد، اين يك افتخار ملي است و شما تلويزيون هستيد». به سخن روشنتر وظايف صداوسيما، زير سؤالبردن و پرسيدن به شيوه انتقادي نيست، بلكه سؤالكردن به گونه ديگري است.
جناب فتاح ميفرمايند: «من تازه به بنياد آمدهام ولي به گذشته بنياد افتخار ميكنم» و مجري ميپرسد: «بزرگراهي كه ساختن آن 23 سال به درازا كشيده، آيا جاي افتخار دارد؟» و پاسخ جناب فتاح اين است: «خارجياني كه اين جاده را ميساختند، كار را رها كرده و رفتهاند و در ضمن به سبب مشكلات محيطزيستي، مدت چهار سال، ساختوساز جاده متوقف شده بود» و باز مجري پافشاري كرده، ميپرسد: «آيا به توقف كشيدهشدن يك پروژه ملي، نتيجه بيتدبيري نيست؟» و جناب فتاح چهره درهم كشيده، ميگويد: «كار بزرگي صورت گرفته و شما نبايد اين كار بزرگ را زير سؤال ببريد، خاطرتان باشد!»
از اين عبارت پاياني «خاطرتان باشد» بوي تهديد به مشام ميرسد و ايشان ميافزايد: «اين پرسشها نبايد در ذهن شما باشد، در ذهن مردم اشكالي ندارد». و وقتي مجري ميپرسد: «چرا نبايد در ذهن من باشد، من نماينده مردم هستم». جناب فتاح گويا فراموش ميكند -شايد هم حق داشته باشد- كه قرار است صداوسيما زبان مردم باشد و در پايان ميپرسد: «شما مرا به اينجا دعوت كردهايد كه زير سؤال ببريد؟» معناي اين سخن اين است كه چرا به شيوه ديرينه خود عمل نميكنيد و مجري ميپرسد: «شما را دعوت كردهايم تا به سؤالهايي كه در ذهن مردم هست، پاسخ دهيد». جاي تأسف است كه وقتي مجري به جناب فتاح ميگويد: «چرا از طرح پرسش ناراحت شديد؟» پاسخ ميگويد: «معلوم است كه ناراحت ميشوم، مصاحبه يعني زير سؤالبردن!؟» مفهوم روشنتر اين پرسش اين است كه مصاحبه يعني توجيهكردن و فراتر، ستودن آنچه افتخار ملي خوانده شده است. بيگمان مصاحبهگر خود رأسا و به اراده خويش چنين رويكردي ندارد، هرچند ممكن است ديگر تصوير او به عنوان مجري و مصاحبهگر در صفحه تلويزيون ظاهر نشود، اما ادامه اين شيوه و اين رويكرد ميتواند اعتماد مردم را به صداوسيمايشان بازگرداند. صداوسيما قطعا يكي از تعيينكنندهترين رسانهها و قدرتمندترين واسطهها بين دولتمردان و تودههاي مردمي است، به شرط آنكه مردم بتوانند به اين رسانه اعتماد كنند و اگر اعتماد وجود نداشته باشد، تبديل به بياثرترين رسانه خواهد شد و چهبسا هر سخن راست آن را كذب بدانند و خلاف آن عمل كنند.در تعريف رسانه آمده است: رسانه براي آن است كه گروه بزرگي از مخاطبان را كه هدف رسانه است، مورد خطاب قرار دهد. واژه رسانه (مديا) زماني تنها در مورد جرايد و كتاب به كار ميرفت و با ظهور تكنولوژيهاي جديد، تلويزيون، سينما، راديو و اينترنت را نيز در شمول خود گرفت. امروزه رسانه به نياز روزانه ما تبديل شده كه نقشي برجسته در ايجاد و شكلدادن عقيده ملي داشته و تقويتكننده وحدت اجتماعي است.رسانه شمشير بلند دموكراسي است كه مانند ناظري عمل ميكند كه منافع عمومي را در مقابل عملكردهاي نادرست حفظ ميكند و تودههاي مردمي را آگاه ميکند. از منظر همين نگاه است كه در قانون اساسي گذشته، مطبوعات را رکن چهارم مشروطيت خواندهاند و اگر رسانه ملي به سبب همان نياز، رضايت خاطر و پرسشهاي مردم را پاسخ ندهد، مردم به سراغ رسانههايي نميروند كه چهبسا به جاي نوش، زهر در جام وجودشان سرازير كند.بر اين باورم برنامه مصاحبهاي كه از كانال پنج جمهوري اسلامي پخش شد، حركت مباركي است كه تمامي مديران اجرائي و سياستگذاران را يادآور ميشود ناظري با چشمان باز و زباني گويا حضور دارد كه بر عملكرد و رفتار آنان بيطرفانه نظارت ميكند و عملكردهايي كه درراستای منافع ملي است، ميستايد و اشتباهات را گوشزد ميكند. بديهي است مجري صداوسيما و مديراني كه او را بر اين امر گماردهاند تا اين پرسشها را مطرح كند، حق دارند بپرسند درحاليكه چين در مدت 10 روز، يك بيمارستان مجهز ويژه مبتلايان كرونايي بنا ميكند، چرا ساخت يك جاده، 23 سال به درازا كشيده شده است؟ بديهي است طولانيشدن اين ساختوساز، هزينه گزافي را بر ملت ايران تحميل كرده است و انتظار ميرود مديران اين سرزمين وقتي مورد پرسش قرار گيرند، بكوشند تا مشكلات را بيان و در رفع آنها تلاش کنند. با چنين رويكردي از سوي سيماي جمهوري اسلامي ايران، از اين پس، دست و دل مديران خواهد لرزيد و اگر توان اجراي پروژهاي را نداشته باشند، از هزينهكردن و هدردادن بودجه كشور خودداري خواهند كرد. زيرا ميدانند زبان گويايي وجود دارد كه آنان را به نقد ميكشاند و طبعا يك چنين صداوسيمايي ميتواند سخنگوي مردم و مورد اعتماد آنان واقع شود و آنگاه است كه در وقت ضرورت، هر آنچه اين رسانه بگويد، به گوش جان میشنوند و خواهند پذيرفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.