واي بر احوال برگ بيدرخت
سيدحسن موسويچلک.رئيس انجمن مددکاران اجتماعي ايران
آنچه بر جامعه ايراني در طول دو هفته انتهايي ديماه گذشت، قدرت و توان شادي را كاست و غم و اندوه را شريك روزگارشان كرد. براي داشتن جامعهاي پويا و بانشاط، وجود مؤلفههاي بسياري ضروري است؛ ازجمله اين مؤلفهها اميد اجتماعي است که جزء يکي از مؤلفههاي بااهميت در جامعه بهشمار ميآيد که نبودِ آن يأس، دلمردگی، افسردگي و غم را به جامعه میآورد و وجود آن ميتواند زمينه نارضايتي و آسيبهاي اجتماعي را کاهش دهد و بستر را براي توسعه اجتماعي بالا ببرد. بالابودن اميد اجتماعي در يک جامعه، پويايي و سرزندگي را در جامعه به ارمغان ميآورد. هنگاميکه مردم جامعهاي به آينده اميدوار باشند و شاهد و ناظر تغييرات و تحولات مثبت در جامعه باشند، اميد اجتماعي رشد خواهد کرد و بهطورکلی يکي از موتورهاي محرکه هر جامعهاي اميد است. اميد کمک ميکند که افراد حس کنند به اهداف و آرزوهايي که پيشرو دارند میرسند تا انگيزه کار، تلاش، زندگي و حرکت در فرد افزايش یابد. اميد اجتماعي به عنوان ظرفيتي است که ميتواند در ساختن آينده و پيشرفت هر جامعه تأثير چشمگيري داشته باشد. هرچه مردم اميدوارتر باشند هم از زندگي فردي لذت بيشتري ميبرند هم از زندگي اجتماعيشان؛ يعني دولت و ملت در تعامل با همديگر ميتوانند بستري را فراهم کنند که اميد به آينده و تحقق اهداف و آرزوها بیشازپیش در جامعه ساري و جاري شود؛ بهويژه در شرايط سخت و دشوار اميد اجتماعي اهميت بيشتري پيدا ميکند و در شرايط کنوني بيش از هميشه نياز داريم تا بر اين طبل بکوبيم که اعضاي يک جامعه زماني که اعتماد اجتماعي بالايي داشته باشند، احساس تعلق خاطرشان نسبت به جامعهاي که در آن هستند، افزايش مييابد. زماني که اعضاي يک جامعه به ارزشها و هنجارها توجه کنند، جامعه فعال و قانونمند است. هرکدام از اين اتفاقات بهتنهايي براي افزايش ضريب امنيت اجتماعي کافي است. رضايتمندي اجتماعي يکي از مهمترين عوامل آرامش در جامعه خواهد بود. اميد اجتماعي ميتواند زمينه را براي افزايش مشارکت اجتماعي فراهم کند. اعتماد را در جامعه بالا ميبرد. مانع فروپاشي اجتماعي و شورشهاي اجتماعي و ازهمگسیختگی اجتماعي ميشود و حس تعلق را در جامعه افزايش میدهد و مسئوليتپذيري را جايگزين بيتفاوتي اجتماعي ميکند. فراموش نشود که در سايه وجود اميد اجتماعي در جامعه است که شکستهاي مختلف نميتوانند جامعه و مردم را از پاي درآورند؛ چراکه اميد اجتماعي ميتواند افراد را به تلاش يا تلاش بيشتر وادارد. تأملي بر ادبيات ایرانزمین نيز نشان ميدهد که موضوع اميد مورد توجه بوده است. آنجا که «مولوي» اين شعر را سروده است به همين موضوع توجه داشته است: بعد نوميدي بسي اميدهاست/ از پس ظلمت دوصد خورشيدهاست. برمبناي همين نوع ادبيات، در جامعه ما اين عبارت زياد به کار برده ميشود که «در نوميدي بسي اميد است»؛ درواقع ميتوان گفت که وجود اميد در جامعه ميتواند تابآوري اجتماعي و فردي و حتي انعطاف و سازگاري اجتماعي را افزايش دهد و براي مردم در هر جامعهاي اطمينانبخش باشد. وقتي افراد جامعه اميدوار باشند همه ظرفيتهاي فردي و ظرفيتهاي جامعه رشد ميکند و نيز بستر مشارکت اجتماعي در آن جامعه شکل ميگيرد و افزايش مييابد. براي سنجش شاخص اميد اجتماعي در جامعه بايد از ابعاد مختلف اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي موضوع بررسي شود؛ بنابراین پيشنهاد ميشود که براي اين سنجش از شاخصهاي ترکيبي استفاده کرد تا بررسي همهجانبهتر و واقعبينانهتري انجام گيرد. جامعه موتورهای محرکي ميخواهد براي پيداکردن اميد به آينده که ميتواند مثبتنگري در رفتارهاي فردي و صداقت در رفتار و گفتار و اميد را در مردم افزايش دهد. منتها در جامعه بايد شاخصهايی باشد تا مردم حس کنند روند جامعه روند روبهرشد و مثبت است و اين جز با نشاندادن تصميمات اجراشده و کارهايي که بهمنظور ايجاد اميد براي مردم انجام شده است، بهدست نميآيد. اينها بخشي از مؤلفههايي است که اميد را در جامعه بالا ميبرد. جامعهاي که مردمش به آينده اميدوار نباشند، سرزندگي و شادابي لازم را نخواهد داشت. دسترسي برابر فرصتها و عدم تبعيض، پذيرش تکثر اجتماعي و فرهنگي، بازبودن فضاي سياسي، شفافيت، شايستهسالاري، پایبندی به قانون و... نيز ميتوانند مهم باشند. گرچه معتقدم که اميد اجتماعي موضوعي بينرشتهاي است و هر رشتهاي ميتواند نقش خود را در اين زمينه ايفا کند.ضمن تبريک نوروز به هموطنانم و آرزوي بهترينها براي همه، اين یادداشت را با شعري از استاد محمدرضا شفيعيکدکني درباره اميد به پايان ميرسانم: هست اميدي که ابر فرودين/ برگها روياندش از فر بخت/ بر درخت زنده بيبرگي چه غم؟/ واي بر احوال برگ بيدرخت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.