سبزترين و سياهترينها
محمد درويش
سال ۹۸ با يکي از نادرترين سيلها در شمال شرق تا غرب و جنوب باختري وطن شروع شد و با يکي از بيسابقهترين رخدادهاي سيل در جنوب شرق ايران به پايان رسيد! رخدادي که هرچند بيش از ۴۵ هزار ميليارد تومان خسارت به بار آورد و ميلياردها تن خاک را جابهجا و چندین هکتار زمين کشاورزي را نابود کرد، اما همچنان بهترين خبر براي آينده کشاورزي و کشاورزان ايران بود؛ چراکه پس از سالها تحمل خشکسالي کمسابقه، طبيعت را میهمان يک ترسالي بيسابقه کرد. در ابعادي بينالمللي اما شايد مهمترين رويداد، گسترش شگفتانگيز دعوت يک دختر ۱۶ساله مبتلا به آسپرگر بود؛ گرتا تونبرگ تا اين لحظه بيشتر از هر آدم محيطزيستي ديگري در جهان توانسته رهبران دنيا را به چالش بکشاند و ميليونها نفر را در جايجاي جهان به خيابانها بیاورد؛ بهطوریکه دونالد ترامپ هم ديگر نتوانست به سياست ناديدهگرفتنش ادامه دهد و سرانجام به عنوان چهره سال ۲۰۱۹ ازسوی مجله تايم انتخاب شد. پديده آتشسوزي گسترده و طولاني استراليا يکي از مؤلفههايي است که نشان ميدهد چرا باید ادعاهاي تونبرگ را جديتر از انکارهاي ترامپ مورد مداقه قرار داد. فارغ از همه اين هياهوها و رخدادهاي ريز و درشت، ترجيح ميدهم تمرکزم را به دوچرخه و سندرم باکستر اختصاص دهم، اما چرا؟ هماکنون اعلام شده که تعداد خودروهاي موجود در سطح معابر عمومي تهران، شش برابر ظرفيت خيابانهاي پايتخت است. نتيجه اينکه بيش از ۲۰ ميليون ساعت از عمر تهرانيها روزانه در ترافيک تلف ميشود؛ معادل ۱۰ هزار ميليارد تومان در سال. از سوي ديگر، ترافيک به تشديد آلودگي هوا، آلودگي صوتي، کمتحرکي و کمتحملي شهروندان منجر میشود که خود هزاران ميليارد تومان ديگر خسارت به بارآورده، بر شمار پروندههاي قضائي افزوده و از کارايي فردي بهشدت ميکاهد؛ رخدادي که قرباني نخستش، اُفت رشد اقتصادي است. حال فرض کنيم همه خودروهاي شهر برقي يا هيبريدی بود، آيا تفاوتي در ترافيک ايجاد ميکرد؟ فرض کنيم ايرانخودرو و سايپا در جهشي خيرهکننده توانسته باشند خودروهايي بهمراتب مدرنتر، راحتتر و کمآلودهتر از تويوتا توليد کنند، آيا ديگر نگران هدررفتِ سالانه آن 10 هزار ميليارد تومان و تشديد کمتحرکي شهروندان نميبوديم؟ اصرار به رعايت معاينه فني و سوخت استاندارد در شهري که دچار ازدحام خودرو است، نوعي ديگر از سندرم باکستر است و دليلي بر اينکه چرا ۸۰ ميليون ايراني روزانه ۸۸ ميليون ليتر بنزين مصرف ميکنند و ۸۰ ميليون نفر از شهروندان ترکيه کمتر از هشت ميليون ليتر بنزين! حرکت با خودروی استاندارد درحاليکه کمربند ايمني را بستهایم و باد لاستيکها و ايربکها را هم کنترل کردهايم، هرگز ما را به نوشهر نميرساند، وقتي پيوسته تابلوها دارند نزديکترشدن ما به قم، اصفهان و بوشهر را اعلام ميکنند؛ بايد شجاعت دورزدن را در خود تقويت کنيم. آن مديري که ۱۶ ساعت در روز کار ميکند، تابلو اطلاعرساني براي پايان پروژه صدر نصب و از همه ابزارها استفاده ميکند تا پول لازم براي ساخت بزرگراههاي بيشتر تأمين شود و در نهايت پس از ۱۲ سال که پايتخت را واگذار ميکند، ظرفيت معابر شهرش از يکسوم خودروهاي موجود به يکششم کاهش مییابد، دچار سندرم باکستر است؛ آن مديري که همه تلاش خود را ميکند تا با وجود تحريمها، چاههاي آب بيشتري حفر شوند، موتورپمپهاي قويتري وارد کشور شده، طرحهاي انتقال آب گستردهتري طراحي و سدهاي مرتفعتري بنا شوند، دچار سندرم باکستر است؛ آن مديري که هدررفت ۳۵ ميليون تن مواد غذايي را در سال ميبيند و ميداند که سالي ۲۶.۷ ميليارد مترمکعب از آبي که در اختيار بخش کشاورزي قرار ميگيرد، بهدليل ضايعات نابود ميشود و آنگاه نشاني غلط میدهد و براي حل بحران کمبود غذا و آب از توليد محصولات تراريخته دفاع ميکند، در بهترين حالت دچار سندرم باکستر است؛ آن پزشکي که براي حل بحران کمبود ويتامين D در دانشآموزان ايراني، مکملهاي غذايي را توصيه میکند و هرگز نميپرسد چرا در کشوري که بيش از ۳۰۰ روز آفتابي دارد، بايد نوجوانانش دچار کمبود چنين ويتاميني شوند؟ و نمیگوید که راهش در فراهمکردن بستر براي حضور بيشتر دانشآموزان در طبيعت و خروج از کلاسها است، دچار سندرم باکستر است. چقدر از اين سندرمها ميتوان مثال زد؟ چقدر... در يک تحليل خوشبينانه، ما کشور را قرباني مديريتي کرديم که دچار سندرم باکستر است! براي همين است که برپايي گستردهتر «روز جهاني دوچرخه» فقط يک همآوايي نمادين نيست؛ بلکه نوعي کنش هوشمندانه مدني در مواجهه با باکسترمحوري در چيدمان توسعه ملي است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.