عامل بيگانه، روزنامهنگاران نيستند
قادر باستاني.پژوهشگر
گرانشدن بنزين يکي از اتفاقات مهم سال گذشته بود که رخدادهاي متعددي نظير اعتراضات خياباني، زندانيشدن معترضان، به آتش کشيدهشدن بانکها و مراکز گوناگون و... را به همراه داشت. باز رسانههاي داخلي در ماجراي گرانشدن بنزين در آبان 98 هم نتوانستند مخاطبان را راضی کنند و اين رسانههاي فارسيزبان خارج از کشور بودند که يکهتاز فضاي خبري شدند. يک تحليل محتواي علمي ازسوی انجمن صنفي روزنامهنگاران درباره عملکرد روزنامهها، خبرگزاريها و سايتهاي خبري شاخص در ماجراي تلخ آبان، نشان داد که رسانهها به سمت دولتيترشدن سوق يافتهاند و بيش از گذشته، ناتوان از ايفاي نقش درست و حرفهاي بودند؛ لابد اين ماجرا ريشهای تاريخي دارد.183 سال پيش نخستین روزنامه در ايران، بهدست ميرزا صالح شيرازي، اولين روزنامهنگار ايراني، انتشار يافت. او پس ازبازگشت بنا بر مقتضيات روزگار، فرهنگ تملقگويي از شاه را به روزنامهنگاري تسري داد؛ بهطوريکه انگيزه انتشار روزنامه را همت ملوکانه براي تربيت مردم ذکر کرد و در يک خبر 40 سطري، 14 لقب مختلف براي شاه به کار برد. در يک نوشته تحقيقي، دکتر محسنيانراد، پژوهشگر ارتباطات، آورده که مطبوعات ايران از ابتداي انتشار، 80 سال در انحصار دولت، ابزار مدح و ثناي مقامها و ماشين تبليغاتي دولت بوده است. سپس حدود 19 سال، اگرچه انحصار دولت پايان يافته و ملت نيز مطبوعات منتشر ميکردند، مجازاتهاي غيرقانوني روزنامهنگاران و توقيفهاي متعدد، سبب شده بود که آنها در شرايط خفقان به سر ببرند. حدود 29 سال نيز مطبوعاتي مشابه دوره خودسانسور، اما بهصورتي خنثي و غربزده، مشغول فعاليت بودند. در تمام اين مدت، فقط حدود 16 سال مطبوعات آزادي داشتند که آن هم به دليل نهادينهنشدن شرايط کار سالم در فضاي آزادي، عملکرد آنها غالبا فرصتطلبانه و همراه با فحاشي بوده است. پس از پيروزي انقلاب اسلامي، مطبوعات ايران توانستند براي نخستینبار در تاريخ حيات خود، آزادي را بهگونهای تجربه کنند که به جاي فحاشي و تبديلشدن به مطبوعات زرد، به انديشهورزي بپردازند. البته در اين ميان بودند نشريات نوپايي که انديشهورزي را به شکلی غیرحرفهای و ناشيانه انجام ميدادند. نسيم آزادي بعد از انتخابات دوم خرداد در سال 76 وزيدن گرفت و مطبوعات جاني تازه گرفتند. در اين دوره نسلي از روزنامهنگاران حرفهاي پا به عرصه گذاشتند که فرصت بزرگي براي جمهوري اسلامي بودند. مطبوعات بهمثابه رکن چهارم مردمسالاري، در اين دوره معنا يافت، اما افسوس که سرنوشت غمباري يافتند. برخي جريانها تلاش كرده و ميكنند كه مطبوعات را عامل بيگانه قلمداد كنند، اما در اين ميان ضرر اصلي را كشور کرده و ميكند؛ چراکه مطبوعات آزاد عامل بيگانه نيست؛ عامل بيگانه جايي است که مديران فاسدِ ظاهرالصلاح مجيزگو ميچاپيدند و ميچاپند و آقازادههاي خود را به آمريکا و کانادا گسيل ميکردند. اگر دشمن دنبال ضعف و نابودي كشور بود، سهلترين راهش، بياعتمادکردن تودههاي مردم بود که از طريق همين مديران فاسد حاصل ميشد. زبان سرخ روزنامهنگاران حرفهاي در مطبوعات آزاد، گرچه تلخ و گزنده است، اما با بيان کژرويها و کاستيها و افشاي فساد برخي مسئولان و مديران فاسد، باعث قوام و دوام انقلاب ميشود. در طول اين سالها، تعداد بسيار زيادي از رسانههاي رسمي، شامل خبرگزاريهاي متعدد، روزنامههاي رنگارنگ، سايتهاي بيشمار و کانالهاي خبري گوناگون با بودجههای کلان به منصه ظهور رسيدند. عمده وظيفه آنها، تأييد و توجيه سياستها، پاسخ به مخالفان و نيز بياثرکردن قلمهاي آزاد و ناهماهنگ با افکار قالبي بود. محرومشدن کشور از قلمهاي صادق و منتقد و رشد رسانههاي اينچنيني و روزنامهنگاران دولتي، آواري از فسادهاي کلان اقتصادي و سياسي پديد آورد و تأثير بزرگي بر بياعتمادکردن اقشار مختلف مردم بر جاي گذاشت و اکنون شوربختانه اثرات آن در اعتراضات و ناآراميها و تندترشدن شعارهاي معترضان ديده ميشود. برآمدن رسانههايي مانند آمدنيوز و جلب مخاطب ميليوني در پيامرسان تلگرام که نظام را با چالشهاي امنيتي بزرگی مواجه کرد، معلول رويگرداني از رسانههاي آزاد و محدود و مشکلکردن فعاليت روزنامهنگاران حرفهاي و ميداندادن به رسانههاي دولتساخته بود. کژکارکردي بخش خبري رسانه ملي و دورشدن آن از موازين حرفهاي و حرکت در مسير خواستهاي محفلي و جناحي نیز در پديدآمدن فضاي بياعتمادي به رسانههاي داخلي و انتقال مرجعيت خبري به خارج از کشور نقش بزرگي داشت. اگر امروز رسانههاي فارسيزبان بيگانه صحنهگردان تحولات ميشوند و رسانههاي داخلي جا ميمانند، محصول چنين گذشتهاي است. هنوز برخي به قلمهاي آگاه و صادق، به عنوان عامل بيگانه نگاه ميکنند و غرق در توهمات خود، عبرت نگرفتهاند. عملکرد رسانههاي داخلي در ماجراي آبان 98، ترور سردار شهيد سليماني، موشکباران پايگاه عينالاسد، سقوط هواپيماي اوکرايني و نظاير آن، هشداري است براي ما که بياعتمادي مخاطب ايراني به رسانه داخلي را جدي بگيريم. امروز بايد براي مام ميهن ازخودگذشتگي کرد. روزنامهنگاران صريح و حقيقتگو نبايد محدود شوند، زیرا زبان سرخ آنها فسادستيز است و فرصت و نعمتي بزرگ و ارزشمند براي هر دولت و حکومتي است. آنها بايد قدر بينند و بر صدر نشينند و در رسانهها فعال باشند و در جاي مجيزگويان و فريبکاران قرار گيرند. دلجويي از روزنامهنگاران واقعي و ميداندادن به آنها و محققکردن رکن چهارم مردمسالاري، ميتواند بياعتمادي عمومي موجود را علاج کند. دواي درد رسانههاي داخلي همين است و بس.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.