پناهجويان، قربانيان ماجراجويي اردوغان
تسا فاکس . ستوننويس فارنپالیسي
رانندگاني که از مسير شمال غرب از استانبول خارج ميشوند و به سوي گذرگاه پازارکوله در مرز ترکيه و يونان ميروند، پناهجويان و آوارگاني را ميبينند که با بچهها و باقيمانده زندگي خود، در دستههاي چندنفري در انتظار عبور از مرز هستند. اين صحنهها خاطرات پنج سال پيش در روزهاي اوج بحران مهاجران را به ياد ميآورد. دولت ترکيه در روزهاي گذشته اعلام کرد مرزهاي دريايي و زميني خود را به روي مهاجران باز خواهد کرد تا آنها بهراحتي به سمت اروپا بروند. اين تصميم آنکارا اميد مهاجراني را که در داخل ترکيه سکني گزيده بودند و رؤياي زندگي در اروپا را در سر داشتند، زنده کرد. اتحاديه اروپا و ترکيه در سال 2016 توافق کرده بودند براي جلوگيري از ورود مهاجران به سمت مرزهاي اتحاديه اروپا، ترکيه مرزهاي خود را ببندند و مهاجرانی را که ميخواهند به صورت غيرقانوني وارد اتحاديه اروپا شوند، در داخل کشور خود پذيرا باشد. در مقابل اتحاديه اروپا نیز متعهد شده بود بابت ميزباني ترکيه، کمک مالي به اين کشور پرداخت کند. اما با گذشت حدود چهار سال، ترکيه تصميم به نقض اين توافق گرفت. در روزهاي گذشته نهتنها شرکتهاي خصوصي بلکه در برخي موارد اتوبوسهاي شهرداريهاي شهرهاي مختلف ترکيه حتي با کمترين هزينه مهاجران را به سمت مرز ترکيه و يونان بردند. به اين ترتيب، هزاران مهاجر از نقاط مختلف ترکيه به اميد زندگي جديد و باثباتتر، به سوي مرز با يونان حرکت کردند. بخش عمدهاي از اين مهاجران، افغانها هستند و در ميان آنها مهاجراني از سوريه، ايران، فلسطين، بنگلادش، پاکستان، مراکش و چند کشور ديگر آفريقايي حضور دارند. آنچه باعث شد ترکيه مرزهاي خود با يونان و بلغارستان را به روي مهاجران باز کند، کشتهشدن 36 نظامي ارتش ترکيه در حملهای هوايي در ادلب سوريه بود. بسياري از ناظران معتقدند اقدام اردوغان در بازکردن مرزهاي ترکيه، ابزاري براي اعمال فشار بر اروپا و جامعه جهاني براي حمايت آنها از عمليات نظامي ترکيه در سوريه است. اعزام نظاميان ترکيه به داخل سوريه، پس از آن انجام گرفت که آنکارا بارها خواستار خروج نظاميان سوريه از منطقه امن در ادلب شده بود. اين منطقه بر اساس توافق سال 2018 ميان اردوغان و پوتين در سوچي به منطقه آتشبس تبديل شده بود و اکنون ترکيه ميگويد حکومت سوريه با حمايت روسيه در حال نقض اين توافق است. شايد بازگشايي مرزها بتواند در مذاکرات اردوغان، بهعنوان برگ برنده استفاده شود، اما قطعا اين اقدام به مهاجران هيچ کمکي نخواهد کرد. درحالحاضر با وجود اينکه ترکيه مرزهاي خود را براي عبور مهاجران به سوي اروپا باز کرده، اما يونان اجازه ورود به آنها نميدهد. «کرياکس ميتسوتاکيس»، نخستوزير يونان، اعلام کرده «مانع ورود غيرقانوني هر فردي به خاک يونان خواهيم شد». پس از آن هم پليس با کمک ارتش يونان با استقرار در مرز ترکيه و شليک گاز اشکآور، مانع از ورود مهاجران شدند. با اينکه وزير کشور ترکيه ميگويد تعداد مهاجراني که در منطقه مرزي با يونان هستند از 117 هزار نفر فراتر رفته، اما شاهدان ميگويد تعداد واقعي آنها بسيار کمتر از رقم اعلامشده است و حتي به 10 هزار نفر هم نميرسد. به نظر ميرسد ترکيه قصد دارد با اينگونه بزرگنماييها، فشارها بر غرب براي حمايت از خود را افزايش دهد. «اشلي آيدين تاشباش»، از تحليلگران ارشد شوراي روابط خارجي اتحاديه اروپا ميگويد: «ترديدي نداريم که اعداد و ارقام ارائهشده از سوي ترکيه با ارقام واقعي تفاوت آشکاري دارد. عدم صداقت مقامهاي ترکيه در حالي است که يونان مصمم است به هيچ مهاجري اجازه ورود به خاک خود را ندهد. ترکيه در روزهاي اخير حتي از مهاجران دعوت کرد تا با عبور از مرزهاي شرقي اين کشور و گذر آزادانه از خاک ترکيه، به سمت اروپا بروند. استفاده اردوغان از مهاجران بهعنوان پيادهنظام، نهتنها او را به خواستهاش نميرساند، بلکه بهشدت اعتبار ترکيه را نزد اتحاديه اروپا زير سؤال خواهد برد». ارائه آمار عجيب از مهاجراني که در مرز ترکيه و يونان در انتظار ورود به اروپا هستند، مقامهاي اتحاديه اروپا را نگران کرده است. در اين ميان، جمعيتي از رأيدهندگان ترکيهاي که از ورود پناهجويان به کشورشان ناراضي بوده و با اعزام سربازان ترکيه به سوريه نيز مخالفت کردهاند، از رويکرد اردوغان عليه اتحاديه اروپا حمايت ميکنند. دولت اردوغان دلايل ديگري هم براي اعمال فشار بر اتحاديه اروپا دارد. آنکارا معتقد است توافق سال 2016 با اتحاديه اروپا بر سر مهاجران از سوي رهبران اين اتحاديه چندان جدي گرفته نميشود. به گفته مقامهاي ترکيه، اين کشور مرزهاي خود به سمت اتحاديه اروپا را به روي مهاجران بست و در ازاي آن، اين اتحاديه نيز کمکی مالي براي اسکان مهاجران در داخل ترکيه اختصاص داد؛ بااینحال، آنچه اعتراض آنکارا را برانگيخته، اين است که اتحاديه اروپا به تعهد خود درباره پذيرش سهم مشخصشده از مهاجران در کشورهاي عضو اين اتحاديه عمل نميکند. اما اقدام اخير ترکيه در نقض اين توافق نیز ميتواند اروپا را در موضع بهتری قرار دهد. آيدين تاشباش ميگويد: «کمي پس از آنکه ترکيه مرزهايش را براي عبور مهاجران به سمت اروپا گشود، يونان اعلام کرد براي يک ماه هيچگونه درخواست پناهندگي را نخواهد پذيرفت. اين تحولات نشان ميدهد ترکيه در بلندمدت نهتنها به خواسته خود نخواهد رسيد، بلکه رابطهاش با اتحاديه اروپا متشنجتر خواهد شد». اردوغان ميخواهد اتحاديه اروپا و ناتو به حمايت عملي از عمليات ترکيه در خاک سوريه بپردازند، اما واقعيت اين است که براي شکستدادن حکومت سوريه ديگر بسيار دير شده است؛ بااينحال مداخله ناتو و اتحاديه اروپا در سوريه شايد از حجم بحران انساني در سوريه بکاهد. در صورتي که تنش ميان ترکيه و سوريه در ادلب بالا بگيرد، بزرگترين بحران انساني در سوريه رقم خواهد خورد. در اين ميان، ناتو اعلام کرده حاضر است به حمايت هوايي از ترکيه در سوريه بپردازد، اما يونان بهعنوان يک عضو ناتو، موافقت با اين امر را مشروط به پايان تجمع مهاجران در مرز خود با ترکيه کرده است. اين تحولات نشان ميدهد ترکيه ابزار کافي براي همراهکردن اتحاديه اروپا و ناتو با خواستههاي خود را ندارد و تنها مهاجران هستند که تاوان ماجراجويي اردوغان را ميپردازند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.