گفتوگو با ناصر غياثي به مناسبت انتشار «ابرها بزرگ بودند و سفيد بودند و در گذر» از ماتياس چوكه
چیزهای کوچک روزمره
پیام حیدرقزوینی
تازهترين ترجمه ناصر غياثي، رماني است با عنوان «ابرها بزرگ بودند و سفيد بودند و در گذر» از ماتياس چوكه كه بهتازگي در نشر نو منتشر شده است. ماتياس چوكه، نويسنده آلمانيزبان سوئيسي است و اين رمان اولين اثر او است كه به فارسي منتشر ميشود. چوكه در سال 1954 متولد شده و هنوز در قيد حيات است و غياثي نیز در ترجمه این کتاب با او در ارتباط بوده است. چوكه به جز داستاننويسي، دستي هم در تئاتر و سينما دارد. او تحصيلاتش را در رشته تئاتر گذرانده و بعد از آن با پتر تسادگ، كارگردان مشهور تئاتر آلمان، همكاريهايي در تئاتر شهر بوخوم داشته است. چوكه از سال 1980 به عنوان نويسنده و فيلمساز ساكن برلين است و ماجراي رمان «ابرها...» نيز در برلين ميگذرد. او تاكنون يازده رمان و مجموعه داستان و هشت نمايشنامه نوشته و سه فيلم نيز ساخته است. «ابرها...» روايتي است از زندگي مردي با نام رمان كه ساكن برلين است و زندگیاش خلاصه شده در «چیزهای کوچک روزمره». تاب آوردن ملال و كسالتِ روزهاي يكنواخت، دشوارترين مسئله زندگي رمان است و اين البته نه فقط مشکل او که به طور کلی مسئله جمعي آدمهاي این داستان است. زندگی و روابط رمان با مرگ احاطه شده است. هم مادر و هم دوست رمان از او میخواهند که رمان آنها را بکشد و درواقع از شر این زندگی یکنواخت خلاصشان کند. البته اوضاع رمان هم نه فقط تعریفی ندارد بلکه درست شبیه دیگر آدمهای داستان است با این تفاوت که او از اطرافیانش میخواهد که این زندگی را تحمل کنند تا ته بکشد و تمام شود. ماتیاس چوکه با توصیف دقیق و وسواسگونه جزئیات این زندگی ملالآور، «چیزهای کوچک روزمره» را به وحشتی بزرگ بدل کرده که تصورش هم عذابآور است. او در رمانش با طنزی تلخ وضعیت جهان معاصر را نقد کرده و بیمعنایی درونی آن را عیان کرده است.به مناسبت انتشار «ابرها» با ناصر غیاثی گفتوگو کردهایم و از او درباره ویژگیهای سبکی و زبانی کتاب و نیز مسائل مربوط به ترجمه این رمان پرسیدهایم. همانطور که اشاره شد چوکه هنوز در قید حیات است و غیاثی نیز مسائلی که در طول ترجمه این کتاب با آنها مواجه شده را با خود او در میان گذاشته است. بخشهایی از نامهنگاریهای غیاثی و چوکه به عنوان مؤخرهای در پایان کتاب به چاپ رسیده و از آنجایی که شناخت چندانی از چوکه در ایران وجود ندارد این مؤخره به شناخت او کمک میکند. بسیاری از منتقدان معتقدند که چوکه با روبرت والزر نسبت ادبی دارد و این نکتهای است که غیاثی نیز در این گفتوگو به آن اشاره میکند و درباره مهمترین ویژگیهای «ابرها» میگوید: «نخستین ویژگیاش فرم غیرکلاسیک اثر است. به این معنی که از الف شروع نمیکند تا با ی خاتمه بدهد. منظورم آن اصول ِداستاننویسی کلاسیک است مثل مقدمهچینی و اوج و فرود و... عدم وجود یک حادثه معین که رمان بر اساس آن پا بگیرد و جلو برود، از دیگر ویژگیهای این رمان است. یا ریزبینیهای او، پرداختنش به جزییات نیز جذابیت دارد، همان امری که باعث شده او را فرزند خلف روبرت والزر بخوانند و سرانجام آن طنز زیرپوستیای که در طول کتاب جریان دارد».
«ابرها بزرگ بودند و سفید بودند و در گذر» اولین كتاب از ماتیاس چوكه است كه به فارسی منتشر میشود. چطور با این رمان آشنا شدید؟ هر سال پروهلوسیا که یک بنیاد فرهنگی در سوئیس است و موسسهای شبیه انستیتو گوته آلمان، دوازده اثر روایی را از چهار زبان رسمی سوئیس (ایتالیایی، فرانسه، آلمانی و رتورومانی) برمیگزیند و آنها را برای ترجمه به مترجمهای این زبانها معرفی میکند. رمان «ابرها...» از کتابهای برگزیده سال 2016 این بنیاد بود. اندکی جستوجو در اینترنت درباره خودِ چوکه و خواندن نقدهایی که بر این رمانش نوشته شده بود، بهویژه که به تقریب همه منتقدان او را فرزند خلف روبرت والزر میدانستند، ترغیبم کرد به خواندن کتاب. طبق معمول موقع خواندن این کتاب هم بخشی از ذهنم مشغول این بود که آیا این اثر قابل انتشار در ایران هست یا خیر. خواندن کتاب که تمام شد، دیدم مشکل چندانی ندارد، پس نشستم به ترجمهاش. چه ویژگیهایی در این داستان باعث شد تا تصمیم به ترجمهاش بگیرید؟ بیش از همه طنزش، طنز تاریکش به شدت جذبم کرد و بعد فرم اثر. «ابرها...» چندان یا شاید هم اصلاً پایبند حادثه نیست یا به عبارت فنیترش حادثهمحور نیست. شرح احوال کسالتبار مردی است میانسال و منزوی در برلین امروز. مردی که مرگ احاطهاش کرده اما ذهنش بیشتر مشغول امور دیگری است. ماتیاس چوكه آنطور كه در توضیحات كتاب هم آمده، به عنوان نمایشنامهنویس و فیلمساز هم به فعالیت مشغول است. او امروز بیشتر به عنوان نویسنده مطرح است یا فیلمساز؟ چوکه چهارده اثر روایی و هشت نمایشنامه نوشته و سه فیلم ساخته است. از نوزده جایزهای که برده تنها سه جایزه به خاطر فیلمهایش بوده. و اگر جایزه گرفتن را معیار بگیریم که به نظرم در اروپا بیشتر متکی به ارزشهای هنری اثر است و نه پارتیبازی و رفیقبازی، چوکه میبایست در وهله اول به عنوان نویسنده مطرح باشد. چوكه چه جایگاهی در ادبیات آلمانیزبان امروز دارد؟ برای یک پاسخ دقیق به این پرسش شما باید احاطه کامل داشت به ادبیات آلمانیزبان و نقد و بررسی تمام آثار چوکه و همینطور نقد و بررسی دیگر آثار نویسندگان معاصر آلمانیزبان یعنی باید یک پروفسور سالمند ادبیات آلمانی بود در یک دانشگاه معتبر آلمانیزبان با چند دستیار و نشست یک مقاله بلند نوشت. بنابراین یک پاسخ سرراست به سؤال شما میتواند فقط یک کلمه باشد: «نمیدانم». و یک پاسخ مختصر و مفید: با عنایت به نقدهایی که بر آثارش نوشته شده، جایزههایی که به او تعلق گرفته و سرانجام ناشرهای معتبری که آثارش را منتشر میکنند، میتوان ادعا کرد چوکه از چهرههای برجسته ادبیات آلمانیزبان امروز است. درگوشی به شما بگویم، من در چند سایت ادبی آلمانیزبان خواندم که میبایست جزو کاندیداهای جایزه نوبل امسال بوده باشد. به جز كشورهای آلمانیزبان در جاهای دیگر چقدر شناخته شده است؟ برای پاسخ به این پرسش شما هم باید یک چوکهشناس (!!!) قهار بود که باز من نیستم. اما طی جستجو برای آشنایی با این نویسنده دانستم جایزه معتبر فمینا در فرانسه که از سال 1985 یک جایزه هم به آثار خارجی ترجمه شده در فرانسه میدهد، در سال 2019 به رمان «ماوریس و خروس» چوکه رسیده بود. این نخستین بار بود که این جایزه به یک نویسنده آلمانیزبان تعلق میگرفت. پیش از آن، این جایزه را فقط به نویسندگان اسپانیاییزبان و انگلیسیزبان میدادند. وقتی ترجمه اثر دیگر او با عنوان «نیلس عزیز»، به فرانسه منتشر شد، لوموند یک صفحه کامل را به او اختصاص داد. پیش از این سابقه نداشته، لوموند یک صفحه کامل را به یک کتاب ترجمه شده اختصاص بدهد. مقاله لوموند این چنین شروع میشد: «ماتیاس چوکه ادبیات مینویسد، ادبیاتی طراز اول» و همراه با تحسین و تمجیدهای دیگری از این دست نقد و بررسی این اثرش ادامه مییافت. کتاب دیگری هم دارد که من ترجمهاش را دست گرفتهام: «تابستانی با پروست» که گزارشی است از خواندن ِ «در جستوجوی زمان ازیادرفته» در طول یک تابستان. از قرار انتشار ترجمه این کتاب در فرانسه سروصدایی به پا کرد چون گویا به یکی از قدیسانش توهین شده بود. «ابرها...» كه اگر اشتباه نكنم در سال 2016 منتشر شده، چه جایگاهی در میان آثار داستانی چوكه دارد و آیا جزو كتابهای شاخص او به شمار میرود؟ به کرات برخوردهام به آدمهایی که گمان میکنند مترجم یعنی فرهنگ لغت سیار. به نظرم میرسد شما هم خیال میکنید، مترجم یک کتاب لزوماً باید متخصص نویسندهاش هم باشد که البته اگر باشد، چه بهتر. من از چهارده اثر روایی او تنها سه رمانش را خواندهام. (یکی از آنها شاهکاری است برای خودش. فقط عنوانش را ببینید: «مردی با دو چشم»). میبینید که فاقد صلاحیت لازم برای تعیین جایگاه «ابرها...» در میان دیگر آثارش هستم. اما از آنجا که پیش از دست به کار شدن ترجمه «ابرها» مهمترین نقدها بر این اثر را به معرفی خودش خواندم، میتوانم بگویم «ابرها...» اثری است متفاوت با دیگر آثارش. چوكه نویسنده سوئیسی آلمانیزبان است و در بخشهایی از گفتوگویی كه با او داشتهاید درباره نثر او در این داستان صحبت كردهاید. او در جایی از گفتوگو میگوید كه تلاش كرده داستانش را به یك زبان كاملا معیار آلمانی بنویسد. به نظر شما آیا زبان او در این داستان زبان معیار آلمانی است؟ بله، بیبروبرگرد زبان چوکه در سراسر این کتاب زبان معیار آلمانی است. نثر او در این داستان چه ویژگیهای خاصی دارد؟ چوکه در پاره اول با زبانی کمابیش گزارشی زندگی روزمره مردی میانسال در برلین را وصف میکند و در پاره دوم کتاب، وقتی به نمایشنامه میرسد، مثل هر نویسنده کارکشتهای زبان هر یک از شخصیتهای نمایشنامه را مطابق با شخصیت او انتخاب میکند. مثلاً نگاه کنید به حرف زدن بارونه، یکی از شخصیتهای اثر که زبانی است پرخاشجو، پرصلابت و محکم. یا زبان آن دیگری، مردی جاافتاده و دنیادیده که زبانی نرم و روان است. در همین گفتوگو، شما چند بار از او درباره كلمات و اصطلاحاتی كه معنای دقیقشان را متوجه نمیشدید پرسیدهاید و گفتهاید كه آنها را نه در دودن یافتهاید و نه در اینترنت. ظاهرا برخی از این واژهها را خود چوكه ساخته و استفاده كرده است. به جز برگرداندن این واژهها، دشواریهای دیگر ترجمه این داستان چه بود؟ دشواری عمدهام ترجمه جملههای بسیار طولانی تودرتو بود که به معنای واقعی کلمه عرقریزی روح بود. البته لذت هم داشت. ساعتها کلنجاررفتن برای درآوردن یک جمله طولانی وقتگیر اما لذتبخش است. هرجا که میدیدم فارسیاش به اصطلاح درنمیآید، آن جملهها را تقطیع میکردم. از آنجا که ضمیر اشاره سوم شخص مفرد در زبان فارسی برای مؤنث و مذکر یکی است، کار ترجمه گاهی اوقات خالی از دردسر نبود. ترجمه نقلقولهای غیرمستقیم هم وقت میبرد چون امکان انتقال آن دقت آلمانی به زبان فارسی همیشه فراهم نیست. جز اینها یکی دو جمله هم بوده که دقیق نمیفهمیدم و از خود چوکه پرسیدهام. ساختن واژه چقدر در ادبیات آلمانیزبان مرسوم است؟ همانطور که چوکه در گفتوگوی آخر کتاب میگوید، کمتر نویسنده آلمانیزبانی است که از ساختن واژههای تازه ابا داشته باشد. وقتی واژههای موجود از توانایی رساندن مقصود برخوردار نیستند، نویسنده ناگزیر است به ساختن واژههای تازه. و آیا شما در ترجمههای دیگرتان هم با این موضوع روبهرو شده بودید؟ همین تازگی ترجمه اثری از پتر هاندکه را تحویل نشر نو دادهام. هاندکه چندین بار واژههایی بهکار برده که نه در اینترنت است و نه در فرهنگ واژههای آلمانی به آلمانی ِ دودن. یادم هست یکی دو جا در مورد روبرت والزر هم با این مسئله مواجه شده بودم. الیاس کانهتی در «محاکمه دیگر» که دیگر مگو و مپرس. پوستم را کنده بود. آیا شخصیتهای این داستان در زبان اصلی لحنهای متفاوتی دارند؟ در ترجمهتان، برخی جاها و مثلا وقتی شخصیت پارسی حرف میزند، فعل را در اول جمله آوردهاید؛ مثل «هستید متوجه عرض بنده؟» یا «میشناسید هوبره را؟». در زبان فارسی جای فعل لزوما در پایان جمله نیست اما معمولا در پایان جمله میآید و این ساختار آشناتری است. آیا برای تغییر لحن پارسی - یکی از شخصیتهای رمان - فعل این جملهها را در ابتدا آوردهاید؟ در داستاننویسی انتخاب زبان مناسب یک شخصیت نقش عمدهای در شخصیتپردازی دارد و یکی از اصلیترین ابزار کار است. از سوی دیگر ما آدمها موقع گفتوگوها توجه چندانی به قواعد دستوری نداریم. بنابراین برای اینکه لحن گفتوگوها و نه فقط لحن مربوط به پارسی، بلکه همچنین دیگر شخصیتهای رمان، جاندار باشد و خواننده هنگام خواندن سکندری نخورد، گاهی فعلها را نبردهام آخر یا به نحوی دیگر در ساختمان جمله دست بردهام. خود چوکه هم از این مهم غافل نبوده. من میخواستم با این کار بوی ترجمه را از کتاب بگیرم. علاوه بر اینها در زبان و فرهنگ آلمانی «بنده» و «عرض کردم» و «فرمودید» و «تشریف بیاورید» و امثالهم وجود ندارد. اگر مترجم به این اصل پایبند باشد که اثر را به گونهای ترجمه کند که خواننده احساس کند گویا نویسنده کتابش را به همین زبانی که میخواند نوشته، آن وقت از دست بردن در ساختار جمله و بهره بردن از واژههایی مأنوس برای خواننده گریزی نیست. مهمترین ویژگیهای سبكی روایت چوكه در این داستان به نظرتان در چه مواردی است؟ نخستین ویژگیاش فرم غیرکلاسیک اثر است. به این معنی که از الف شروع نمیکند تا با ی خاتمه بدهد. منظورم آن اصول ِداستاننویسی کلاسیک است مثل مقدمهچینی و اوج و فرود و... عدم وجود یک حادثه معین که رمان بر اساس آن پا بگیرد و جلو برود، از دیگر ویژگیهای این رمان است. یا ریزبینیهای او، پرداختنش به جزئیات نیز جذابیت دارد، همان امری که باعث شده او را فرزند خلف روبرت والزر بخوانند و سرانجام آن طنز زیرپوستیای که در طول کتاب جریان دارد. قهرمان «ابرها»، رمان، در یكی از نامههایش به ب مینویسد: «داستانها همیشه دیر یا زود در همان جایی به پایان میرسند كه شروع شده بودند: در چیزهای كوچك روزمره». چیزهای كوچك روزمره دقیقا همان چیزی است كه داستان ماتیاس چوكه نیز بر روی آنها سوار شده است. «ابرها» روایتی است از زندگی روزمره آدمهایی كه باید با همین وضع موجود كنار بیایند و به قول رمان باید ملال روزانه را تاب بیاورند. در زندگی آنها، روبهرو شدن با زن یا مرد همسایه در راهروی آپارتمان دغدغهای است كه ممكن است مدتها به عنوان چالشی مهم مطرح باشد یا مثلا خریدن روزنامه از دكه میتواند ذهن رمان را مدتها مشغول كند. نظم و قاعده زندگی آدمهای این داستان برای مایی كه زندگیمان هر روز با مسئله جدیدی روبهرو است انگار داستانی است از جهانی دیگر كه نمیشناسیمش و برایمان چیز غریبی است. اینطور نیست؟ دقیقاً همینطور است که شما میگویید. زندگی در غرب، بهویژه در آلمان به نحو کسالتباری یکنواخت است، نظم و نظامی دارد که جامعه فرد متخطی را از چرخه خارج میکند یا به حاشیهاش میراند. همهچیز بسیار دقیق از پیش تعیینشده و سخت رعایت میشود از ساعت و دقیقه دقیق ِحرکت اتوبوس بگیرید تا ایستادن صبورانه در انواع صفهای گیرم کوتاه. به این ترتیب آنچه که برای ما خالی از اهمیت است در ذهن شخصیتی مثل رمان ِساکن برلین امروز اهمیت مییابد. مسائل و مشکلات ما سراپا با مسائل و مشکلات جامعههای غربی متفاوت است. این را فارغ از هرگونه ارزشگذاری میگویم. دغدغههای ما دیگر است و دغدغههای آنها دیگر. جهانشان با جهان ما تفاوتهای اساسی دارد. «ابرها...» نقدی بر فضای امروز جامعه اروپا یا شاید به طور كلی نقدی بر فرهنگ جهان مدرن است. بیمعنا شدن زندگی موضوعی است كه بسیار به آن پرداختهاند اما چوكه در روایتش از بیمعنایی زندگی، از مرگ استفاده تكاندهنده و در عینحال طنزآمیزی كرده است. آدمهای اطراف رمان، از مادرش گرفته تا ب، از رمان انتظار دارند كه با كشتنشان نجاتشان دهد و رمان كه خودش هم حال و روز بهتری ندارد آنها را به ادامه زندگی و مقاومت كردن تشویق میكند. نظرتان درباره موقعیتی كه چوكه برای نقد جهان مدرن در داستانش آفریده چیست؟ مواجهه با مرگ یا پرداختن به آن همواره یکی از مضامین مورد علاقه هنرمندها بوده، نقد فرهنگ جهان مدرن هم همینطور. اما برخورد طنزآمیز با مرگ کمتر دیده شده. رمان حتا قدم را از این هم فراتر میگذارد و برای تهیه وسایل خودکشی به کمک دوستش هم میشتابد و با این کار طنز داستان را دوچندان میکند. طنز یكی دیگر از ویژگیهای قابل توجه «ابرها...» است. طنزی كه با زندگی روزمره پیونده خورده و موقعیت عجیبی را كه آدمهای داستان در آن گیر افتادهاند باورپذیر میكند. مثلا در ابتدای داستان كه رمان میخواهد به مادرش بگوید كشتن او به همین سادگیها هم نیست، توضیحات او با فین كردن در تلفن و غذاهای خشك شده لای دندانها و سرفه كردن و... همراه میشود و موقعیتی طنزآمیز به وجود میآید. نظرتان درباره طنز در این داستان چیست؟ طنز چوکه در این کتاب طنزی است تلخ و گزنده، همان که به آن گروتسک یا گریهخند میگوییم. پرداختن به حاشیه و غافل ماندن از اصل خود یکی از شیوههای طنزنویسی است و چوکه با بهکار گرفتن این اصل در این رمان به نظرم کار خواننده را به جایی میرساند که نمیداند بخندد یا بگرید. مثلا وقتی دوست رمان به نام ب از او میخواهد برای خودکشی به او کمک کند، رمان از هیچ اقدامی دریغ ندارد. تازه مشاوره هم میدهد که فلان چسب و بیسار ذغال مقرون به صرفه یا کارسازتر است. دنیای رمان، دنیای کوچکی است. اموری نظرش را به خود جلب میکنند که آدمهای دیگر به احتمال قوی بیتوجه از کنارشان میگذرند، ذهنش مشغول اموری است که فاقد توانایی لازم برای ایجاد دگرگونی در زندگی پرملال او هستند. رد علاقه چوكه به تئاتر و ادبیات نمايشی در «ابرها...» هم دیده میشود. آیا چوكه دستی هم در اجرای تئاتر دارد یا فقط به عنوان نویسنده نمایشنامه مطرح است؟ چوکه فارغالتحصیل رشته تئاتر است و سالها با پتر سادگ، کارگردان نامدار آلمانی در تئاتر بوخوم همکاری کرده است. نمایشنامهها و فیلمهایش هم جوایزی بردهاند. «ابرها...» داستانی است كه در برلین میگذرد، یعنی شهری كه دو دهه در آن زندگی كردهاید و شناخت شهر باعث شده تا مثلا برخی خیابانها و پلهایی كه در داستان توصیف شدهاند را به درستی حدس بزنید. به نظرتان شناخت فضایی كه داستان در آن روایت میشود چقدر در كار ترجمه ادبی ضروری است و چقدر به مترجم كمك میكند؟ بیتردید زندگی در کشوری که از زبانش ترجمه میکنیم، ما را به بسیاری از زیروبمهای فرهنگی جامعه میزبان و بهویژه زبانش نزدیک میکند و شناخت جامعتری در اختیار مترجم میگذارد. به عبارت دیگر دانستن دو زبان برای ترجمه شرط لازم است اما کافی نیست. تجربه مترجمی که این بخت را داشته باشد که مدتی در جامعهای که از زبانش ترجمه میکند، به سر ببرد، مطمئنا هنگام ترجمه به کارش میآید. من هم بیشتر از آن آسمانی گریختهام که در آن تقریباً همیشه «ابرها بزرگ بودند و سفید بودند و در گذر». در بین كشورهای آلمانیزبان، ادبیات اتریشی جایگاهی معتبر دارد و نویسندههای زیادی از این كشور در ایران هم شناخته شدهاند. از ادبیات سوئیس نیز چهرههایی مثل دورنمات و روبرت والزر در ایران شناخته شدهاند. ادبیات سوئیس امروز چه جایگاهی در ادبیات آلمانیزبان دارد و به طور كلی سنت داستاننویسی در سوئیس چقدر جدی است؟ سوئیس نُه میلیون جمعیت دارد و همانطور که در بالا اشاره کردم چهار زبان. با این وصف اما بخش آلمانیزبانش نویسندگان تأثیرگذاری چون روبرت والزر، فریدیش دورنمات یا ماکس فریش به جهان ادبیات عرضه کرده اما بهطور کلی نمیتوان ادبیات آلمانیزبان سوئیس را از ادبیات آلمانیزبان تفکیک کرد. تفکیکی اگر قائل بشویم، بیشتر تفکیکی جغرافیایی است تا ادبی. سوئیسیها سنت داستاننویسی دیرپایی دارند که در طول تاریخ همراه با افت و خیزهایی بوده اما هنوز و همچنان کار نوشتن با انواع و اقسام حمایتها همراه است و وقتی چنین باشد، بدیهی است که ادبیات سیر رو به رشد داشته باشد. اینكه در ترجمه این كتاب به قول خودتان این بخت را داشتهاید تا با نویسنده در تماس باشید و مسائل ترجمه را با او در میان بگذارید، چقدر به ترجمه كمك كرده است؟ بسیار زیاد. گذشته از واژههایی که چوکه ساخته بود و یافتن و ساختن معنا و معادل آنها در فارسی، کمک بزرگی که مکاتبات ما با هم به من کرده است، آشنایی بیشتر و دقیقتر از شخصیتهای کتاب بود. در مورد آثار كلاسیك امروز انواع و اقسام نقدها و بررسیها وجود دارد و آیا در ترجمه كلاسیكها رجوع به این نقدها میتواند مسائل ترجمه را رفع كند؟ صد البته. من همیشه پیش از آغاز ترجمه سعی میکنم بیشتر نقدهایی را که بر روی اثر نوشته شده بخوانم. تا هم بیشتر با اثر آشنا بشوم و هم فضای کار را بیابم. رجوع به نقدها مترجم را به شناخت دقیقتری از اثر و صاحب اثر میرساند و زیروبمهای اثر را برجسته میکند. در گفتوگویتان با چوكه اشاره كردهاید كه در نقدها آمده كه چوكه به لحاظ ادبی با والزر نسبت دارد. به نظرتان چوكه بیشتر در چه مواردی با والزر نسبت دارد و به جز او آیا میتوان گفت كه او تحت تأثیر چه نویسندگان دیگری بوده است؟ اگر از این اصل کلی که همه نویسندهها از نویسندههای پیش از خود تأثیر میگیرند، بگذریم، ریزبینیها و پرداختن به مسائل روزمره آدمها نشان از نسبت ادبی والزر و چوکه دارد. تازه از یاد نبریم که هر دو سوئیسی هستند. آیا همچنان به ترجمه مشغول خواهید ماند یا بالاخره به سراغ چاپ داستانهای خودتان میروید؟ آیا اثری آماده انتشار دارید؟ غم نان و نداشتن فرصت از بهانههای همیشگی نویسندههای سراسر دنیا است برای ننوشتن. با این وصف اما حالا که ترجمه یک مجموعه داستانک از توماس برنهارد و یک کتاب از پتر هاندکه که در سوگ مادرش نوشته بود را تحویل نشر نو دادهام، با خودم عهد کردهام تا دو مجموعه داستانم، یکی در ژانر طنز و دیگری در ژانر غیرطنز را منتشر نکردهام سراغ ترجمه هیچ کتابی نروم تا دستکم بار دیگر که با هم گفتوگو میکنیم، از کتابهایی حرف بزنیم که خودم نوشتهام. به امید آن روز. آهان راستی، قصد دارم مجموعه مقالات و ترجمههای پراکندهام در مورد کافکا را سروسامان بدهم و منتشر کنم. از فردا البته. و یک آهان راستی دیگر: قصد دارم از فردا کتابی بنویسم با عنوان «از فردا» که در آن تصمیمهایی را فهرست کنم که امروز میگیرم و انجامشان را به فردا موکول میکنم. از فردا.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.