|

گفت‌وگو با تنها زن اسلحه‌شناس ایران که پرونده محمدعلي نجفي را کارشناسي کرد

رازها و گلوله‌ها

مرجان لقایی

پس از پيروزي انقلاب اسلامي و در بحبوحه تشکيل دولت و سامان‌دهي وضعيت کشور وقتي مسئولان دولتي و حکومتي درگير ترورهاي کور منافقين بودند و براي مشخص‌شدن سلاحي که در ترور‌ها استفاده مي‌شد، به آزمايشگاه اسلحه‌شناسي مي‌رفتند تا سرگرد کيان‌زاده تنها اسلحه‌شناس ايران را ببينند تصور مي‌کردند بايد با مردي با چهره‌اي بسيار جدي و خشن روبه‌رو شوند اما آنها با صحنه ديگري مواجه مي‌شدند؛ با زني با قد متوسط و لاغر‌اندام که چهره‌اي مليح اما بسيار مقتدر داشت. حضور سرگرد ماهرخ کيان‌زاده روي يکي از مهم‌ترين صندلي‌هاي نظامي پس از انقلاب يک جبر براي آن دوران بود چراکه او تنها فردي بود که اسلحه‌شناسي مي‌دانست. او دانشي را بلد بود که در ايران فقط سه نفر به آن مسلط بودند؛ به‌جز ماهرخ کيان‌زاده دو مرد ديگر هم بودند که يکي مهاجرت کرد و ديگري فوت شد. بنابراين آن زمان فقط او بود که بايد سنگين‌ترين پرونده‌ها را رازگشايي مي‌کرد. ماهرخ‌ کيان‌زاده بعدها تنها زن تيمسار شد و کتاب علمي اسلحه‌شناسي را نوشت. او درحالي‌که فرصت مهاجرت به خارج از ايران را داشت به گفته خودش ماند و چنان قوي ظاهر شد که مرداني که زيردستش بودند يا فرماندهانش راهي به جز احترام‌گذاشتن به نظم و دانش او نداشتند. او يکي از پيچيده‌ترين پرونده‌هاي بين‌المللي ايران را کارشناسي و ثابت کرد که دولت عربستان در واقعه خونين و دلخراش حج در دهه 60 چطور به حجاج ايراني شليک مستقيم کرد و آنها را به شهادت رساند. حادثه‌اي که دولت عربستان آن را انکار مي‌کرد و دولت ايران نيز مدرکي در دست نداشت تا اينکه ماهرخ کيان‌زاده در معاينه جسد گلوله را پيدا کرد و ورق برگشت. تيمسار کيان‌زاده يکي از کارشناساني بود که پرونده ترور سعيد حجاريان و قتل ميترا استاد را هم کارشناسي کرده ‌است. او درباره قتل ميترا استاد مي‌گويد از نظر او محمدعلي نجفي در شرايط عادي شليک نکرده است. ماهرخ کيان‌زاده در اين سال‌ها مهارت خود را چنان نشان داده است که وقتي قضات شعبه 9 دادگاه کيفري استان تهران براي پرسش‌هاي کارشناسي پرونده نجفي مي‌خواستند کارشناسي را دعوت کنند از ماهرخ کيان‌زاده خواستند تا پاسخ سؤالات را بدهد و او را تيمسار کيان‌زاده خطاب مي‌کردند. حالا بعد از40 سال به تازگي زني ديگر در آزمايشگاه اسلحه‌شناسي در حال آموزش است تا شايد بتواند جاي تيمسار کيان‌زاده را بگيرد. کيان‌زاده در اين گفت‌وگو برايمان از اين گفت که چطور با يک دست کار و با يک دست مبارزه کرده تا حقش را بگيرد. برايمان از حذف‌هاي ناگهاني تلخ گفت؛ از حذف‌هايي که بعد از سال‌ها هنوز هم آزارش مي‌داد و مي‌شد اين رنج را در حرکت انگشتان دستش که به هم گره مي‌خورد، کاملا مشاهده کرد. هرچند گذر عمر ردش را روي صورت ماهرخ کيان‌زاده گذاشته اما هم‌زماني اقتدار و ملاحت او چهره‌اي خاص براي اين زن درست کرده ‌است.

شما تنها زن متخصص اسلحه‌شناسي در ايران هستيد؛ چطور وارد اين رشته‌ شديد؟ من در سال 1348 در دانشکده افسري شهرباني قبول شدم. در آن زمان براي گزينش و انتخاب دانشجو سختگيري بسيار زيادي بود. به طور نمونه من در دانشکده شرکت نفت شاگرد اول شدم و براي اعزام به خارج در دانشکده پرستاري لندن قبول شدم اما دانشکده افسري را انتخاب کردم. در سال 1377 معاونت وقت از من پرسيد چه کار کنيم که دخترهاي افسر مثل شما پرورش دهيم؛ گفتم اولين نکته گزينش و دومين مورد آموزش است چراکه من در شرايط خاصي گزينش شدم. ضمن اينکه زماني که دبيرستان بودم، به عنوان نفر اول دوچرخه‌سواري تهران برنده شدم و از لحاظ بدني کاملا آمادگي داشتم. وارد دانشکده شدم و دوره دانشکده را تمام کردم. در آن زمان جزء تيراندازهاي نمونه دانشکده بودم. بعد از فارغ‌التحصيلي چون رتبه بالايي داشتم و نفر دوم دانشکده شدم، انتخاب محل خدمت به اختيار خودم بود. در آن زمان دختري 22ساله بودم. سازمان شهرباني آن زمان با توجه به رتبه‌ام مرا به آزمايشگاه تحقيقات جنايي فرستاد. چون آنجا افرادي را مي‌خواستند که توانمندي بالايي داشته باشند. من از 22سالگي با درجه ستوان‌دومي در آزمايشگاه تحقيقات جنايي شروع به کار کردم. افراد تيرخورده بسيار کم بود اما هر جسد تيرخورده‌اي که مي‌ديدم منقلب مي‌شدم و ديدن اجساد تيرخورده در سالن تشريح آسان نبود. چند خانم مثل شما در آن آزمايشگاه بودند. هيچ‌کس نبود. فقط دو مرد بودند؛ يکي سرهنگ مهرين‌فر که خدا رحمتشان کند؛ فوت شدند. نفر دوم سروان آقايي بود که به خارج از ايران رفت و من هربار که به سالن تشريح مي‌رفتم، تحت تأثير قرار مي‌گرفتم اما يک‌چيزي به من مي‌گفت تو افسري؛ هرچند يک زن هستي، بايد مبارزه کني و نبايد کم بياوري؛ محکم بايست و ادامه بده چون واقعا اوايل برايم سخت بود اما بعدها فهميدم اين کار خيلي باارزش است. مانند دکتر جراح که به اتاق عمل مي‌رود و خون مي‌بيند اما هدفش نجات جان فرد است و همين باعث مي‌شود سختي را تحمل کند. بعدها که با علم اسلحه‌شناسي جنايي آشنا شدم و ديدم به‌طور مثال تشخيص دگرزني از خودزني چه تأثيري روي سرنوشت يک فرد مي‌گذارد، متوجه شدم چقدر اين کار باارزش است. احساسات در آن موقع کارساز نبود؛ وقتي مي‌رفتم و جسدي را مي‌ديدم هدفم اين بود که خوني پايمال نشود و بي‌گناهي پاي چوبه دار نرود. اين هدف اصلي من بود و حقيقتا بارها و بارها شده‌ که فردي محکوم به اعدام بوده و وقتي بررسي کردم، مشخص شد از ابتدا صحبت‌هايش درست بوده اما اشتباه در تشخيص يک کارشناس مثلا در پزشکي قانوني باعث شده فرد تا چوبه ‌دار برود و من آن اشتباه را تشخيص دادم؛ پس احساسات و ترس را کنار گذاشتم و دنبال اين بودم که حقي از کسي ضايع نشود؛ اين براي من يک هدف شد. چطور متخصصان پزشکي قانوني در تشخيص نحوه ورود گلوله مشکل داشتند؟ آنچه من گفتم، مربوط به قبل از انقلاب يا اوايل انقلاب است چون در آن زمان سلاح دست مردم بسيار کم بود. در نتيجه بررسي اجساد تيرخورده نيز خيلي کم بود. بنابراين اشتباهاتي وجود داشت که حقيقتا با زندگي مردم بازي مي‌کرد. تا اينکه پزشکي قانوني و دانشکده طب قانوني از من دعوت کرد براي دانشجويان تدريس کنم و دانشجوياني که بعدها افراد بنامي در پزشکي قانوني و اسلحه‌شناسي شدند، سر اين کلاس‌ها نشستند و همگي حالا استاد هستند و ما با هم کار کرده‌ايم. سر کلاس‌ها تشريح مي‌کردم چقدر اين ضايعات با توجه به نوع سلاح مورد استفاده و فاصله شليک و موضع اصابت مي‌تواند پيچيده ‌باشد و به هيچ وجه به راحتي آنچه در کتاب‌ها هست، نيست. مثلا اگر يک تفنگ ژ-3 به نقاطي از بدن مانند شکم و قفسه سينه از فاصله چسبيده شليک كند، اگر اين گلوله به جاهاي سخت بدن اصابت نکند و از نسوج نرم عبور کند، وقتي از پشت خارج شود، مانند يک سوراخ ورودي کوچک و مدوّر است؛ همين اشتباه باعث مي‌شد برخي از پزشکان قانوني اشتباه كرده و خروج را ورود اعلام کنند و سرنوشت فرد کاملا دگرگون شود. شما فقط براي دانشجويان دانشکده طب قانوني تدريس کرديد؟ خير؛ من به جز آن دانشکده در دانشکده دوره عالي نيروي انتظامي و در دانشکده کارآموزان قضائي کشف علمي جرم و اسلحه‌شناسي آموزش داده‌ام. جالب است حالا همان آقاياني که سر کلاسم بودند دادستان و قاضي هستند و اين برايم خيلي خوشحال‌کننده است. به عنوان استاد مدعو در دانشکده‌هاي آزاد و شهيد بهشتي و دختران پليس هم تدريس داشتم و البته کار کارشناسي اسلحه هم مي‌کردم. من کارم را از ستوان‌دومي شروع کردم. همان‌طور که گفتم ما فقط سه نفر در آزمايشگاه اسلحه‌شناسي جنايي بوديم که يکي از آن بزرگواران فوت شد و نفر ديگر مهاجرت کرد و فقط من ماندم و مسئوليت آزمايشگاه را برعهده گرفتم. من ستوان يک بودم که انقلاب شد. از نظر زماني شرايط خاص بود. اما من همچنان بدون اينکه وارد سياست شوم، در تعهدي که براي خودم قائل بودم، به مردم خدمت کردم. البته من مسئول بودم و آقاياني که براي کار مي‌آمدند از نظر من بايد ضريب هوشي مناسب اين کار را مي‌داشتند و من آنها را انتخاب مي‌کردم. شما يک زن نظامي بوديد، آن هم در شرايط اوايل انقلاب که شرايط خاصي حاکم بود و آن شرايط خيلي احساسي بود؛ چه واکنشي داشتيد؟ اوايل انقلاب جو خاصي بود. وقتي آقاياني که تحت عنوان مراجعه‌کننده يا مسئول وارد آزمايشگاه مي‌شدند و من را به عنوان رئيس مرکز مي‌ديدند، برايشان سخت بود اما وقتي کار و توانمندي‌ام را مي‌ديدند، مرا به عنوان رئيس يا مسئول مي‌پذيرفتند. آنها ستوان دو بودند و حالا با درجه سرهنگ‌تمامي بازنشسته شده‌اند. شما با چه درجه‌اي بازنشسته شديد؟ من تا زمان سرگردي درجه داشتم و آن را نصب مي‌کردم. درجه را روي شانه مي‌گذاشتم. بعد به ما گفته شد درجه‌ها براي خانم‌ها جلب توجه مي‌کند و در مقطعي به ما گفتند درجه را برداريد و حتي براي ما که خانم بوديم، عنوان نظامي مانند سرهنگ و سرگرد هم استفاده نمي‌شد. تا اينکه دانشکده افسري براي خانم‌ها تأسيس شد و ما دوباره با درجه نظامي خطاب مي‌شديم. البته زماني که من بازنشسته شدم رتبه نظامي من تيمساري بود. متأسفانه در حق خانم‌ها بي‌‌انصافي هم مي‌شود و حکم بازنشستگي من با عنوان سرهنگ‌تمام صادر شد درحالي‌که زماني که مشغول کار بودم تيمسار بودم؛ البته درجه برايم مهم نيست، آن چيزي که برايم مهم بود، نوع کار و تخصصم بود که فکر مي‌کنم کارنامه خوبي دارم؛ چه در کارهاي کارشناسي‌اي که کرده‌ام، چه در حوزه تدريس. من حتي به دانشجويان فوق‌ليسانس حقوق تدريس کردم. همه اينها ناشي از توانمندي من بود. اينکه توانمندي من باعث شد حقي از کسي ضايع نشود برايم بسيار باارزش است. البته اين توانمندي شما باعث اين هم شده‌ كه با وجود نابرابري‌هايي كه نسبت به زن‌ها وجود دارد همچنان به شما مراجعه کنند؛ مخصوصا در پرونده‌هاي پيچيده‌اي مانند پرونده قتل ميترا استاد به دست آقاي نجفي و ساير پرونده‌ها. البته کارشناسان فعلي اسلحه توانايي‌هاي بسيار خوبي دارند اما در اوايل انقلاب هيچ‌کس نبود. همان‌طور که گفتم تنها کسي که در ايران مي‌توانست چنين کاري بکند، من بودم. سختي کار من اوايل انقلاب اين بود که دانشجويان مرا که يک زن بودم، به عنوان رئيس آن هم در کاري تا اين حد تخصصي بپذيرند. در آن مقطع مردان جلوتر از زنان بودند؛ مثل حالا نبود. در پرونده آقاي نجفي همه کارشناسان آقا بودند اما همگي با توجه به احترامي که نسبت به من داشتند از آقاي دکتر محمدي‌کشکولي که قاضي پرونده بودند، خواستند که من صحبت کنم. درحالي‌که همه آنها کارشناسان زبده و استاد هستند. ما خانم‌ها بايد هميشه يک دستمان کار و تخصص باشد و يک دستمان مبارزه براي اثبات خودمان و گرفتن کار و موقعيتي که لياقتش را داريم. شما کارشناسي بوديد که يکي از مهم‌ترين پرونده‌هاي بين‌المللي ايران را کارشناسي کرديد و حرف ايران را به کرسي نشانديد. اشاره من به حادثه تلخي بود که براي حجاج ايراني در دهه 60 به وقوع پيوست و تعدادي از ايرانيان شهيد شدند. اما اسمي از شما در آن پرونده نيست؛ چرا؟ در آن حادثه تلخ تعدادي از حجاج تير خوردند و شهيد شدند اما عربستان به‌هيچ‌وجه زير بار اينکه به سمت حجاج شليک کرده، نمي‌رفت و مي‌گفت تيراندازي صورت نگرفته‌ و در ازدحام فوت شده‌اند. در آن زمان من را براي معاينه اجساد دعوت کردند؛ متوجه شدم چند نفر از حجاج تير خورده‌اند اما در بررسي اين اجساد موردي را متوجه شدم که بسيار به ايران کمک کرد. وقتي يکي از اجساد را بررسي مي‌کردم، متوجه شدم پشت يکي از حجاج گلوله‌اي در بدن متوقف شده‌ است. همان زمان گفتم کارشناسان پزشکي قانوني بيايند و گلوله را دربياورند تا من نوع سلاح را اعلام کنم. در همان لحظه مسئولاني که آنجا بودند، گفتند دست نگه داريد؛ صبر کنيد تا ما خبرنگاران را دعوت کنيم تا عربستان که مدعي است به حجاج تيراندازي نکرده‌ است پاسخ‌گو باشد؛ اسناد را مقابل خبرنگاران داخلي و خارجي و تلويزيون رو کنيم و آنها شاهد بيرون‌آوردن گلوله باشند. من هم آماده شدم؛ حتي قبل از بيرون‌آوردن گلوله تقريبا نوع سلاح را هم مشخص کردم. چند ساعت بعد وقتي همه خبرنگاران آمدند لحظه آخر به من گفتند تو خانم هستي و جسد عريان است؛ شما که خانم هستيد سر جسد نباشيد. اين حرف را لحظه آخر به من زدند. دقيقا زماني ‌که همه چيز را مشخص کرده‌ بودم و قرار بود جلوي دوربين خبرنگاران گلوله خارج شود، من نبايد مي‌بودم و يک آقا ايستاد و گلوله را درآوردند و موضوع رسانه‌اي هم شد. ما به عنوان يک زن هميشه مشکلات خود را داشته‌ايم. اين حرکت شما را ناراحت نکرد؟ بله ناراحت شدم. من حجاب کامل داشتم؛ من عملا اجساد زن و مرد عريان را مي‌ديدم؛ در سالن تشريح بودم اما در آن لحظه از رسانه حذف شدم. من هميشه مشکلات خودم را داشته‌ام اما هرگز جا نزدم و اين اتفاقات من را مأيوس نکرد. حالا به جايي رسيد‌ه‌ام که همه به تخصصي که دارم، بسيار احترام مي‌گذارند. البته اين تنها مورد نبود؛ اوايل انقلاب رئيس اداره من را صدا زد که به دفترش بروم. وقتي وارد شدم، فهميدم فردي تير خورده ‌و دو آقا آمده‌اند تا کارشناسي را براي بررسي جسد و تير شليک‌شده ببرند. وقتي من وارد اتاق رئيس شدم، هر دو بسيار تعجب کردند؛ آنها اصلا من را جدي نگرفتند و حتي حاضر نبودند به صورت من نگاه کنند. بهتر بگويم دوست نداشتند من به عنوان يک زن آنجا بروم. اما من به همراه دو نفر متقاضي کارشناسي به پزشکي قانوني رفتم و به‌محض ديدن جسد گفتم اسلحه‌اي که شليک کرده، کاليبر 9 است و از فاصله يک‌متري شليک کرده‌ است و... . وقتي دو آقا ديدند چيزي که آنها ديده‌اند، من بدون ديدن و حتي شنيدن فقط با معاينه جسد متوجه شده‌ام، 180 درجه رفتارشان با من عوض شد. بعد از پايان کار يکي از آن دو نفر چنان با احترام با من برخورد کرد که سريع به سمت ماشين دويد و درِ ماشين را براي من باز کرد. وقتي به محل کارم برگشتم، دوباره در را برايم باز کرد که پياده شوم. آنها همان کساني بودند که در ديدار اول در اتاق رئيسم نسبت به من جبهه گرفتند و نمي‌خواستند بپذيرند من که يک زن هستم مي‌توانم تخصصي داشته‌ باشم که مردان در آن زمان نداشتند. همين مسئله‌اي که مطرح کرديد، درباره اينکه زنان براي به‌دست‌آوردن کار و موقعيتي که لايقش هستند، بايد مبارزه کنند، به نظر مي‌رسد شما آن را انجام داديد. شما يکي از سه فردي بوديد که تخصصي بسيار خاص داشتند. همان‌طور که خودتان گفتيد يکي از همکاران شما مهاجرت کرد، ديگري هم فوت کرد؛ در واقع شما تنها متخصص اسلحه‌شناسي در ايران بوديد درحالي‌که اين تخصص در دنيا هم در آن مقطع زماني بسيار کم بود. با توجه به سختي‌هايي که وجود داشت، به فکر مهاجرت نيفتاديد؟ واقعيت اين است که من در آن کار جا افتاده‌ بودم و چيزهايي را بلد بودم که مي‌توانست جان مردم را نجات دهد و خوني پايمال نشود. من ايران ماندم براي مردم اما دليل ديگرم خانواده‌ام بود که دوست نداشتم از آنها دور باشم. هرگز هم از تصميم خود پشيمان نشدم. توشه‌اي که با خودم به آن دنيا مي‌برم، قطعا نجات افرادي بوده ‌است که بي‌گناه در زندان بودند و با نظر من آزاد شدند يا خوني پايمال نشد. به چند پرونده تا به حال رسيدگي کرده‌ايد؟ بعد از انقلاب ما پرونده‌هاي بسيار زيادي داشتيم؛ شايد در سال 800 پرونده مي‌شد. حالا چطور؟ آيا هستند خانم‌هايي که اسلحه‌شناسي بدانند؟ اخيرا خانمي که در صحنه جرم کار کرده، براي کارشناسي پذيرفته شده اما فعلا شروع کار اوست. علت اين مسئله سخت‌گيري مسائل حرفه‌اي بود يا تبعيض؟ به نظرم تبعيض نبود؛ کار سختي است، روحيه خاصي مي‌خواهد. کساني که وارد اين حرفه مي‌شوند، بايد توانمندي و آمادگي جسمي و رواني خاصي داشته باشند. خب شما چطور اين آمادگي را به دست آورديد؟ من داشتن اين آمادگي را مديون خانواده‌ام و پدر و مادرم هستم. آنها هرگز بين دخترها و پسرهايشان تفاوتي قائل نشدند. هرگز به من گفته نشد اين کار دخترانه نيست يا نبايد انجام بدهي. هميشه به ما اميد مي‌دادند. بسيار تشويق مي‌کردند که بتوانيم علايقمان را دنبال کنيم. حقيقتا نقش خانواده بسيار مؤثر است. خانواده است که بچه توانمند آموزش مي‌دهد. باورتان نمي‌شود ولي من هنوز هم از مادرم ياد مي‌گيرم. دوسال‌ونيم قبل برادر جوان من که استاد دانشگاه بود، به صورت ناگهاني فوت کرد. او کوچک‌ترين فرزند خانواده بود و شوک بزرگي به ما وارد شد اما مادرم بسيار توانمند اين رنج را تحمل مي‌کند و من از اين صبوري او بسيار درس مي‌گيرم. او هميشه براي ما مربي بسيار خوبي بوده است. شما به ماجراي شهادت حجاج در عربستان اشاره کرديد. آيا پرونده ديگري در آن سطح داشته‌ايد؟ پرونده آقاي سعيد حجاريان هم يکي ديگر از پرونده‌هايي بود که من بررسي کردم. گلوله‌اي را که براي ترور ايشان استفاده شده ‌بود، من بررسي کردم. گلوله‌اي را که در مهره گردني متوقف شده ‌بود، بررسي کردم و نوع سلاح را تشخيص دادم. درباره آن گلوله بگوييد؛ چطور آقاي حجاريان جان به در برد؟ پرونده ترور آقاي حجاريان و نجات جانشان يکي از موارد بسيار خاص و بسيار بسيار نادر بود. اسلحه‌اي که براي ترور وي استفاده شده ‌بود، ماکاروف و کاليبر 9 ميلي‌متر بود که البته ضعيف‌تر از زوئاف و زيگزاير و ديگر سلاح‌هاي کاليبر 9 است. اگر از آن سلاح‌ها استفاده شده‌ بود قطعا فوت مي‌کرد اما ماکاروف ضعيف‌تر است. اما هميشه استثنا هست که بسيار تعجب‌برانگيز است. مثلا پرونده‌اي داشتم که کودکي سلاح برادرش را برداشته و به صورت يک بچه ديگر شليک کرده بود. سلاح هم کاليبر 9 بود. وقتي به بيمارستان رفتم، دنبال بچه مي‌گشتم. تختي را نشان من دادند. پدر بچه داشت وسايلش را جمع مي‌کرد. پرسيدم بچه ‌کجاست گفت همين‌جا. بچه‌اي را به من نشان داد که داشت وسط اتاق راه مي‌رفت! درحالي‌که گلوله به صورت بچه برخورد کرده و وارد سرش شده‌ و از پشت گردن وي خارج شده بود. بانداژي پشت سر بچه بود و سوراخي مثل خال هم در گونه‌اش بود. با دکترش که صحبت کردم، مي‌گفت اين اتفاق مي‌تواند يک در ميليون بيفتد که گلوله از صورت به نحوي عبور کند که به هيچ جاي مهم بدن آسيب نزند. در پرونده ترور آقاي حجاريان هم گلوله کشنده ‌بود اما جزء مواد بسيار استثنا و نادر بود. ديگر پرونده حساسي که شما کارشناسي کرديد، پرونده قتل ميترا استاد به دست محمدعلي نجفي، شهردار پيشين تهران و يکي از چهره‌هاي شاخص اصلاح‌طلب بود. شما در اين پرونده وقتي براي توضيح آنچه در شليک اتفاق افتاده بود پشت تريبون قرار گرفتيد، صحبت‌هايتان را اين‌طور شروع کرديد که عميقا به خاطر آنچه در مورد آقاي نجفي اتفاق افتاده ‌است متأسف هستيد. چه برداشتي از شخصيت آقاي نجفي داريد که چنين گفتيد. من سوابق آقاي نجفي را خوانده‌ بودم. فردي که در دانشگاه شريف تدريس مي‌کند و در يکي از بهترين دانشگاه‌هاي آمريکا درس‌ خوانده ‌است. يک فرد تحصيل‌کرده، توانمند و نخبه ‌است. متأسف مي‌شوم اين آدم دچار مسئله‌اي شود که نتواند دانش خود را به جوانان ما منتقل کند. استاداني با اين تبحر در دانشگاه‌هاي ما کم هستند؛ خيلي‌ها مدرک دارند اما کساني که بتوانند دانش خود را منتقل و جوان‌هاي ما را پربارتر کنند بسيار کم هستند و من از اين نظر تأسف خوردم. منظور من شخصيت سياسي آقاي نجفي نبود؛ منظورم نخبه‌بودنش بود. آقاي نجفي از ابتداي بازداشت و جلسات بازجويي تا جلسه دادگاه تأكيد داشت گلوله را شليک نکرده‌ است. چقدر اين گفته‌هاي آقاي نجفي با آنچه اتفاق افتاده ‌است، مطابقت دارد؟ صحبتي خارج از جلسه دادگاه با آقاي نجفي داشتم که من را به فکر فرو برد. او گفت: اتفاقي که براي من افتاد، ممکن است هر لحظه براي هرکسي بيفتد حتي براي خود شما. من اين حرف را قبول کردم. حتي من که اسلحه‌شناس هستم و سال‌ها در اين زمينه کار کرده‌ام، ممکن است در خيابان با فردي تصادف کنم و آن فرد فوت کند؛ خب اين يک قتل است يا اينکه مثلا فرد چيزي را پرت مي‌کند و باعث مرگ فردي مي‌شود. آقاي نجفي حرفش اين بود که در شرايط و فشار خاصي قرار داشت. حتي حرفي که در دادگاه خودشان گفتند، اين بود که پزشک قانوني که من را مورد بررسي رواني قرار داده، گفته کاملا سالم هستم. اما نجفي خودش هم اشاره کرد؛ بايد آن لحظه را بررسي کرد كه آيا در لحظه شليک سالم بودم؟ به هر حال در آن شرايط سلاح را برداشته، پشت بالش گذاشته، استرس داشته و... من در اين امر کارشناس نيستم اما آنچه من بررسي کردم، از نحوه شليک و صحنه حادثه به اين نتيجه رسيدم که آقاي نجفي بر تصميم خودش مسلط نبوده‌ است. اولين شليک به در روشويي مي‌خورد. درحالي‌که ميترا استاد در حمام بوده ‌است. اگر در حالت عادي بود و زير فشار شديد روحي و رواني نبود، اسلحه را مي‌آورد، بدون اينکه بالشي دستش باشد، يک تير شليک و کار را تمام مي‌کرد اما اتفاقاتي که در حمام افتاده و صحنه قتل نشان مي‌دهد نجفي خودش دچار تشويش بوده ‌است؛ وگرنه دليلي ندارد که وارد شود، اولين گلوله را بزند و به روشويي برخورد کند، بعد بالش را بيندازد. اتفاقات بعدي که افتاده، نشان‌دهنده ناآرامي اوست. من قبول دارم که پزشکي قانوني بايد شرايط روحي و رواني آقاي نجفي را در زمان حادثه بررسي مي‌کرد و نظر مي‌داد. بررسي‌هايي که من انجام دادم کاملا فني بود و روي اسلحه و گلوله انجام شد. بايد توجه داشته‌ باشيم يک طرف پرونده زني جوان بود که کشته شده و در طرفي نجفي نخبه بود. گاهي اوقات افرادي قتل‌هايي انجام مي‌دهند که نقشه مي‌کشند و مصمم و با نيت به قتل اقدام به قتل مي‌کنند؛ يعني زمان طولاني برنامه‌ريزي مي‌کنند اما گاهي بعضي تصميم‌ها آني است. حالا آقاي نجفي هم با تشويش اين کار را کرده و به نظر من آقاي نجفي هم تقريبا آني مرتکب اين قتل شده‌ است. نظري که شما به عنوان کارشناس ارائه داديد اين بود که گلوله به دست خانم استاد برخورد کرده و بعد وارد قفسه سينه شده‌ است. آقاي گودرزي وکيل آقاي نجفي معتقد است اين اتفاقي نبوده و احتمالا تير کمانه کرده است. تير کمانه مشخصات خودش را دارد. تيري که از دست متوفي، خانم استاد، خارج و به بدنش وارد شده‌، گلوله کمانه نبوده، اصابت غيرمستقيم بوده ‌است. مشخصه کمانه و گلوله غيرمستقيم فرق دارد. اين تفاوت درباره خانم استاد هم بود. آقاي گودرزي معتقد است گلوله‌اي که به دست خانم استاد برخورد کرده، بعد به گوشه وان اصابت کرده و اگر دي‌ان‌اي گرفته شود ممکن است اين مسئله را ثابت کند. چقدر اين موضوع مي‌تواند درست باشد؟ من درباره دي‌ان‌اي اطلاعات تخصصي ندارم اما بعيد مي‌دانم گلوله‌اي با فشار وارد وان حمام شود و دي‌ان‌اي باقي بماند اما تأكيد مي‌کنم من دراين‌باره نمي‌توانم نظر بدهم ولي آثار گلوله‌اي که در لبه وان ديديم كه يک سوراخ مدور کوچک بود، حکايت از اصابت گلوله مستقيم داشت؛ چون گلوله زماني که از لوله سلاح خارج مي‌شود، خان‌هايي که در لوله سلاح است به گلوله يک چرخش دوراني حول محور طولي مي‌دهد؛ يعني اين خان‌ها باعث مي‌شود گلوله حول محور طولي به دور خودش بچرخد و با نوک به جايي برخورد کند. گلوله‌اي که مستقيم از لوله سلاح خارج مي‌شود چون با اين وضعيت و با نوک اصابت مي‌کند، سوراخ مدور و کوچک مي‌شود ولي گلوله‌اي که از دست خارج شده و به وان مي‌خورد گلوله‌اي نيست که از دهانه لوله بيرون مي‌آيد. گلوله حالت دوراني خود را از دست مي‌دهد. موقع ورود به جاي ديگر مقداري بزرگ‌تر و غيرعادي مي‌شود؛ همان اثري که روي سينه خانم استاد ايجاد کرده ‌بود. آنچه درباره نحوه خروج گلوله گفتم، درباره لبه وان هم مي‌توانيد تطبيق دهيد. لبه وان سوراخ کوچک داشت. پس شما معتقديد گلوله‌اي که به دست برخورد کرده مستقيم بوده و همان گلوله‌اي است که به سينه مرحوم وارد شده‌ است. بله. گلوله‌اي که به دست وارد شده، مستقيم وارد دست و از پشت دست خارج شده است. حالا از اين به بعد برخورد گلوله به هرجايي غيرمستقيم گفته مي‌شود. اين گلوله به سينه مرحوم استاد برخورد کرده ‌است. پس معتقديد دست در حالت دفاعي مقابل سينه قرار داشته است. هم مي‌توان دفاع تلقي کرد هم مي‌توان کشمکش و درگيري؛ هر دو امکان دارد. برگرديم به زندگي شخصي شما. به گفته خودتان فقط يک زن ديگر آن هم به تازگي شغل شما را انتخاب کرده ‌است. در واقع شما نمونه منحصر‌به‌فرد در ايران هستيد و مردان زيادي را آموزش داده‌ايد. خانواده شما چطور با اين موضوع کنار آمدند. همان‌طور که گفتم من در چند دانشکده قبول شدم اما دانشکده افسري را انتخاب کردم. من خواستم و خانواده‌ام هم پذيرفتند. سطح خانوادگي من سطح خوبي بود. مادر و پدرم مدرک تحصيلي آکادميک نداشتند اما باسواد بودند و ديد خيلي روشني داشتند. جالب است بگويم مادرم در 87سالگي با اينترنت آشنايي دارد و از آي‌پد استفاده مي‌کند. مادرم بسيار کتاب مي‌خواند؛ البته در دو سال اخير چون چشمانش اذيت مي‌شود، کتاب نمي‌خواند. هيچ فرقي بين دختر و پسر در خانواده من نبود. من فرزند دوم هستم و تک‌دختر هم نيستم؛ دو خواهر و دو برادر ديگر هم دارم که همگي تحصيلات خوبي داريم و هرکدام از خواهران و برادرانم موقعيت اجتماعي خوبي دارند. اين روحيه مقاوم شما را خواهران و برادران ديگر شما هم دارند؟ آنها هم اين روحيه را دارند و هميشه دنبال کسب چيزي که لايقش بودند، هستند. ازدواج و بچه‌داشتن مانع کار شما نشد؟ در زندگي شخصي، من زني بودم که هرگز کم نياوردم. من حالا در برابر شما به عنوان کارشناس اسلحه هستم اما در زندگي شخصي روحيه‌اي بسيار لطيف‌تر از بسياري زن‌هاي ديگر دارم. در خانه تابلو‌هايي دارم و چيدمان زنانه در خانه دارم. ميهماني‌ها و ميزهايي که مي‌چينم، ناشي از داشتن روحيه لطيف زنانه است. اوايل انقلاب پنج افسر زيردست من بود. به من گفتند درجه‌ها را نبايد بزنيد و من هم قبول کردم. رئيس اداره، آقاي سرهنگ تمامي بود. وقتي مي‌آمد آزمايشگاه و بازديد مي‌کرد با افسرهايي که زيردست من بودند حال و احوال مي‌کرد اما از کنار من عبور مي‌کرد و حرفي نمي‌زد. بارها اين حرکت را تکرار کرد. اين موضوع من را ناراحت کرد. از منشي وقتي گرفتم تا سرهنگ را ببينم. طبق ادب نظامي‌گري پا زدم و ايستادم. به من گفت خانم کيان‌زاده بفرماييد. گفتم چرا به من مي‌گوييد خانم کيان‌زاده؛ من جناب سروان هستم؛ چرا در آزمايشگاه من را سروان خطاب نمي‌کنيد! با خنده گفت مگر شما خانم نيستيد، چرا اعتراض مي‌کنيد. گفتم جناب سرهنگ، تا زماني که در اداره هستم، اول افسرم، دوم خانم هستم. از اداره كه پا بيرون گذاشتم، اول خانم هستم، دوم افسرم. آن‌قدر از اين گفته من خوشش آمد که به طور کلي رفتارش با من تغيير کرد. در محيط کار من واقعا نظامي هستم؛ اين روحيه نظامي‌گري در من هست. ارتباط من خيلي صميمي و خواهرانه اما با نظامي‌گري است. اما وقتي از آزمايشگاه بيرون مي‌آمدم، رفتارم با آنها به طور کلي فرق مي‌کرد. همسر شما قاعدتا بايد ويژگي‌هاي خاصي داشته‌ باشند که با زني مثل شما زندگي کنند. من سال‌ها قبل همسرم را از دست دادم؛ نظامي هم نبود. اما زمان زيادي با هم نبوديم. در اين سال‌ها دو فرزند دوقلويم را خودم بزرگ کردم؛ وقتي پدرشان را از دست دادند در سن زير دبستان بودند. در تمام اين سال‌ها خودم زندگي‌ اجتماعي، اقتصادي و فردي‌ام را اداره کردم. اين توانمندي کاري را در زندگي شخصي هم دارم. شکر خدا بچه‌ها را هم به ثمر رساندم. به جز کار کارشناسي اسلحه کار ديگري هم مي‌کنيد؟ کاري که به معناي شغل ديگري باشد، نمي‌کنم. اما زمان دانشجويي نقاشي مي‌کردم و يکي از تابلو‌هاي رنگ روغن را که آن زمان کشيدم در خانه دارم؛ حتي يک مشتري که با قيمت گزافي هم مي‌خواست خريداري کند، برايش پيدا شد اما قبول نکردم که بفروشم. البته ديگر وقت نقاشي‌کردن ندارم؛ با توجه به تدريس و مسئوليت‌هايي که داشتم. حالا هم در کانون کارشناسان مسئوليت دارم؛ فرصت اين‌کارها را ندارم. از طراحي سؤالات کساني که داوطلب کارشناسي هستند تا گزينش آنها و ساير کارهايشان در کانون کارشناسان رسمي دادگستري را من بايد انجام دهم. البته قوه قضائيه خودش عده‌اي را به عنوان کارشناس پذيرفت که متأسفانه در آزمايشگاه کار نکرده‌اند. کارشناس کساني هستند که در آزمایشگاه کار کرده باشند، جسد تيرخورده ديده باشند، پشت ميکروسکوپ مقايسه‌اي نشسته‌ باشند، مقايسه پوکه کرده باشند، با آزمايش‌های آرسنال آشنايي داشته باشند و کار عملي پربار انجام داده و به کار وارد باشند. شايد عده‌اي خوششان نيايد اما واقعيت اين است که کار ما با خون و جان مردم بازي مي‌کند؛ متأسفانه اگر کوچک‌ترين اشتباهي رخ دهد سبب مي‌شود خوني پايمال يا بي‌گناهي اعدام شود. در اين پرونده‌ها چيزي بوده كه زندگي شما را تحت تأثير قرار دهد؟ اگر بخواهم موضوعات پرونده‌ها را با خودم حمل کنم نمي‌توانم زندگي کنم اما بعضي پرونده‌هاي پيچيده که مدارک صد‌درصد علمي ندارند، ذهنم را درگير مي‌کنند و مدام فکر و تحليل مي‌کنم. اما به طور کلي زندگي عادي خودم را دارم. کار حرفه‌اي از زندگي شخصي‌ام کاملا جداست. شما از نمونه‌هاي خاصي هستيد؛ با توجه به تخصصي که داريد، فردي هستيد که مقاومت کرده‌ايد، جو احساسي ابتداي انقلاب که شرايط را ويژه کرده‌ بود، روي کار شما تأثير نگذاشت، شما را خسته نکرد و همچنان پيش رفتيد. حالا که نسبت به اوايل انقلاب شرايط اجتماعي بسيار متفاوت است، وضعيت زنان ايران را چطور مي‌بينيد؟ واقعيت را بگويم؛ توانمندي‌هاي بسيار خوبي در زنان هست و خيلي‌ها هم مبارزه مي‌کنند اما برخي جا مي‌زنند درحالي‌که توانمند هستند. اگر شرايط بهتر شده و بهاي بيشتري به زنان داده شود، قطعا خودشان را به خوبي نشان مي‌دهند. من با کلمه زن و مرد مخالفم؛ بايد شايسته‌سالاري حاکم باشد. من فقط به شايستگي افراد توجه مي‌کنم. اگر جامعه به سمت شايسته‌سالاري برود، خانم‌ها مي‌توانند خودشان را ثابت کنند. من با اطمينان مي‌گويم زنان توانمند بسيار زيادي داريم. نقش‌ زنان در استحکام شايسته‌سالاری چیست؟ زن‌ها بايد حواسشان به مسائلي که بر زندگی اجتماعی‌شان تأثیر می‌گذارد، باشد. گفتم؛ اوایل انقلاب برای آقایان پذيرفتن یک زن به‌عنوان رئیس خود، بسیار سخت بود. صرف‌نظر از توانمندی کاری من باید تعادل در برخورد و رفتارم ایجاد می‌کردم. من دوقلو داشتم اما همیشه محیط کارم برایم محیط کار بود و اهمیت می‌دادم. هرگز بچه‌هایم را بهانه انجام‌ندادن کار نمی‌کردم. ماهرخ کیان‌زاده تنها کارشناس اسلحه ایران برای سال‌های طولانی و تنها زن اسلحه‌شناس که مردان زیادی را به عنوان کارشناس تربیت کرده، آیا صحبتی با خانم‌های ایرانی دارد؟ من به زنان سرزمینم می‌گویم خودباور باشند. من هنوز جسمم را در شرایط خوب نگه‌ داشته‌ام. برای تشخیص نحوه شلیک یک گلوله همین هفته گذشته چهار ساعت کوه‌نوردی کردم، چون خود‌باورم. به خاطر سد‌هایی که جلوی راهتان است، عقب ننشینید و تلاش کنید، خیلی تلاش کنید. البته در پایان کتابی درخصوص اسلحه‌شناسی جنايی نوشته و به چاپ رساند‌ه‌ام؛ باید بگویم در حال حاضر تنها کتابی است که در ایران در این زمینه نوشته شده و به چاپ رسیده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.