|

بحران کرونا و آزمایشی دیگر

حمید کریم‌نیا . کارشناس روابط بین‌الملل

اکنون می‌توان وضعیت جاری را به معنی واقعی شرایط ویژه و حساس تاریخی تلقی کرد. شاید هم این وضعیت در تاریخ معاصر ایران را بتوان با دوران جنگ و زمان بمباران شهرها و هیجان عمومی آن زمان مقایسه کرد یا از نظر اوضاع سیاسی با دورانی در صد سال گذشته و هنگامه‌ای که ایران در جنگ جهانی اول به انواع بلایا دچار بود. درهرحال هرچه هست، کشور ما ایران از این نوع بلایا و مشکلات کم ندیده و تجربه گذار از بحران‌ها را فراوان دارد. چه آنکه با تمدن و فرهنگی غنی این کشور در گذر زمان روسفید بیرون آمده است. آنچه امروزه هست، ایران و جهانی پرتلاطم است که همه نشانه‌ها به‌سویش گرفته شده. اما اگر بخواهیم خلاصه بگوییم، در این مقطع در بُعد فراملی، ایران حداقل با سه معضل مهم در حال چالش است. اول، تحریم‌های شدید فرسایشی اقتصادی و پیامدهای آن دوم، مسئله عضویت در گروه ویژه اقدام مالی (FATF) و سوم، همین اپیدمی پرسروصدای ویروس کرونا که در سراسر جهان موج متلاطمی را به وجود آورده و تقریبا همه مسائل را تحت‌تأثیر خود قرار داده است. اما در رابطه با همین مورد اخیر که باید بیشتر روی آن متمرکز شویم، همانا نحوه تعامل و تأثیر آن است که نقطه اشتراکی که با مورد قبل دارد تأثیرپذیری آن بر روابط خارجی و بهره‌گیری‌های سیاسی و تبلیغاتی بین‌المللی است که از سوی اغلب کشورها انجام می‌شود. به عبارتی ابتدا چین و سپس ایران این روزها در رسانه‌های گروهی کشورهای دیگر بیشترین هدف تبلیغاتی قرار گرفتند و سعی کردند افکار عمومی را نسبت به آنها حساس کنند. اما آنچه در این رابطه مربوط به ایران می‌شود، حساسیت دنیا در این تبلیغات است که روی ایران و به دلیل ذهنیت عمومی دولت‌ها نسبت به تحریم‌ها و... شکل گرفت. البته نحوه مقابله با این پدیده از سوی دولت ایران نیز بیشتر به این حساسیت‌ها دامن زد. درحالی‌که پیامدهای این اپیدمی روشن بوده، در ایران با این پدیده مانند دیگر معضلات طبیعی و... در ابتدا بسیار عادی و دور از انتظار مدیریتی و علمی برخورد شد. مدیریت کلان کشور، ابتدا در واکنشی منفعلانه و بسیار دیرهنگام (حداقل از دیدگاه عمومی) اطلاع‌رسانی کرد. در قدم بعدی که بحران صورت جدی‌تری به خود گرفت، بحث‌های تازه‌تری از سوی محافل اجرائی و غیراجرائی مطرح شد؛ پدیده‌ای که در وضعیت اجتماعی آن پای نظرات اعتقادی را هم به میان کشید و به نحوی موضوع را با آن مرتبط می‌کرد. اما از آن مهم‌تر ویروس کرونا می‌رفت که در این مرحله اسیر تئوری‌های توطئه توسط ایادی خارجی برای فشار بیشتر به ایران اسلامی در اذهان عمومی جا انداخته شود، به همین دلیل قضایا به شکلی جلو رفت که نوعی مبارزه سیاسی علیه دشمنان خارجی را تداعی می‌کرد. بار دیگر با شیوع گسترده‌تر آن در کشورهای دیگر که توسط چند مسافر ایرانی عنوان شد، ایران در قضیه کرونا در لیست کشورهای عامل گسترش آن معرفی شد و به‌این‌ترتیب چندین کشور همسایه و غیرهمسایه راه‌های آمدوشد به ایران را بستند. این معضل نیز در کنار سایر موارد زمینه‌ای شد تا ایران تحت فشارهای تبلیغاتی و سیاسی بیشتری قرار گیرد. درحالی‌که اگر رویکرد غالب نسبت به این بحران موقتی در یک چارچوب همکاری بین‌المللی قرار می‌گرفت یا بگیرد، فرصتی برای تعیین مسیری درست در جهت ائتلاف و همکاری را فراهم کرده تا در ریشه‌کنی آن اقدامی مشترک و سازنده با سایر کشورها فراهم شود. برعکس اگر نگرش سنتی مبتنی‌بر اعتقادات برای مواجهه با آن باشد و عدم اجرای شیوه‌های مرسوم علمی نباشد، به نوعی در تحدید بیشتر کشور با دیگر کشورها گام برداشته خواهد شد. این بحران مربوط به همه کشورهای درگیر است و اگر این اشتراک و مساعدت در اجرای مدیریت بحران میان کشورها صورت نگیرد، حلقه دیگری بر مشکلات افزوده خواهد شد. اگر در این زمینه راه‌حل مورد ادعای حامیان سنتی به نتیجه نرسد، در آن شرایط ضربه‌ای به اعتبار طرفداران راه سنتی وارد خواهد شد. در چنین شرایطی چه می‌توان کرد؟ آیا باید همکاری بین‌المللی را در چارچوب‌های گوناگون برپا کرد و به نوعی در خانواده جهانی فعالیت کرد یا مسیر انزواگرایی و متفاوت از دیگران را نشان داد؟ مسیری که با نظر برخی از باورمداران سنتی باید شیوه‌ای غیرمعمول را برگرفت که تاکنون چیزی جز شیوع بیشتر و نگرانی عمومی را در پی نداشته است. این اقتصاد و تجارت نیست که با قول و وعده مردم را سرگرم کرد. این حکایت از جان بیماران مبتلا و نگرانی اجتماعی‌شده است. نگرانی عموم مردم و کسانی که باید با آن دست‌وپنجه نرم کنند. شاید این اپیدمی موجب آن شود که برخی رویکردهای توطئه‌بینانه تغییر و اصلاح شده و جهان را کمی واقع‌بینانه‌تر نگاه کرد؛ همان‌گونه که دیگر مشکلات موجود را باید با درایت و تدبیر حل کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.