در آستانه روز صفر
مریم رحمانیان
در راستای گفته آرتور میلر که: «بهترین نوشته هر نویسندهای بدون استثنا، همانی است که در شرف شرمندهکردن اوست»، تصمیم گرفتهام اعترافی کنم. این روزها بیهیچ مضایقه و خودداری، مدتها دستمان را زیر آب نگه میداریم و بارها طی روز شیر آب را باز میکنیم تا سر ویروسها را زیر آب کنیم. دیگر خبری از هشدارهای کمبود آب یا عذاب وجدان شریکبودن در بحران خشکسالی نیست. این نداشتن حس عذاب از مصرف زیاد آب، من را به یاد همه مسافرتهایم میاندازد. همه ساعتهای طولانی که بیهیچ ملاحظه و پروایی، در حمام هتلها و میهمانخانهها زیر دوش میایستادم، از لغزیدن قطرات آب بر صورتم کیف میکردم. از بخار آب و بوی شیرین نرمکننده لذت میبردم و گاهی هم برای خودم تبلیغ شامپو انجام میدادم. هیچ عین خیالم نبود این شینیونهایی که با کف روی سرم میسازم، چه حجم آبی وارد سیستم فاضلاب شهری میکند. شهر من که نبود، مملکت غریبهای بود. پنج دقیقه بیشتر در حمامماندن من هم جایی را کویر نمیکرد. با این استدلالهای آبکی، شامپوی بعدی را برمیداشتم و در حالی که اشک شوق در چشمانم حلقه زده بود، از داوران آکادمی اسکار بابت انتخابم به عنوان بهترین فیلمنامهنویس تشکر میکردم. همهچیز به این روال پیش میرفت تا اینکه به کیپتاون رفتم. از آنجایی که تصمیم گرفتهام کوزه آبروی خودم را محکم بر زمین بکوبم، باید بگویم هیچ خیال نمیکردم شهری که آنطور به دریا متصل است، چنین خشکسالی ترسناکی را بتواند تجربه کند. نه که ربط خاصی داشته باشد اما انگار آدم انتظار چنین بحرانی را از شهری که روبهرویش قطب جنوب و یخچالهای عظیم ایستاده، ندارد. به هر حال، انتظار من چندان اهمیتی نداشت. همهجا پر بود از زمزمه شمارش معکوس تا «روز صفر»؛ روزی که هیچ قطره آبی در شیرها نمانده باشد. باز طبق معمول، آنطور که باید، نترسیدم. با دیدن هزاران عکس و تابلو در سراسر شهر که میزان آب شرب باقیمانده را نشان میداد، شانه بالا میانداختم و خودم را درگیر نمیکردم. اولین ضربه وقتی به دیدن توریستیترین جای شهر رفتم، وارد شد. با تلهکابین بزرگی به بالای کوه میز رفتیم؛ کوهی بدون قلههای تیز، با پوشش گیاهی متنوع و منحصربهفردش و آبشار معروفی از ابرهای سفید که پیوسته از کوه ریزش میکردند. هنوز هیچ نشده، شهر خودش را در قلبم جا داده بود. برادر کوچکم به سمت دستشویی دوید و دور شد. وقتی برگشت، دستهایش را مثل خوابگردها دور از بدنش نگه داشته بود. قطعی آب، بهترین جای شهر را هم بینصیب نگذاشته بود. شبیه شوخی لوس و باورنکردنی بود. مگر میشد شرایط تا این حد بحرانی باشد؟ در راه رسیدن به هتل، باز هم پوسترهای بزرگ هشدار بیآبی را دیدم که شهر را پر کرده بود. اما این بار بدون اینکه شانههایم بالا بروند، نگاهشان کردم. به سطح آب سد نگاه کردم؛ به تصویر زمین ترکبرداشته و خشک. به تصویر آدمهایی با بطریهای پلاستیکی و خالی، ایستاده در صف. به همه این عکسهایی که دور و غیرواقعی به نظر میآمدند اما حالا دیگر تهدیدشان برایم توخالی نبود، دور نبود. به اندازه دستهای کثیف برادرم نزدیک بود. عکسها حتی من را به یاد زمان کوتاهی انداخت که در چابهار زندگی کرده بودم؛ به شهر بینهایت جذابی که کنار آبهای بیکران عمان، از بیآبی رنج میبرد. به دوستان مهدکودکم فکر کردم و به ریشهای که در آن شهر داشتم. حالا ماجرا آنقدرها هم برایم شوخی نبود. به اتاق که رفتیم، روی میز تلفن پر بود از بروشورهای آموزشی و هشداردهنده. روی شیرهای آب و آینه دستشویی، درخواستهای مؤدبانهای برای مصرف کم نصب بود. شیر آب وان را از جا کنده بودند و توضیحی مختصر مبنی بر عدم مجوز استفاده از وان در همه شهر، گذاشته بودند. حتی استخر هتل - و آنطور که شنیدم، بقیه استخرهای شهر- هم خالی از آب بود. هیچوقت نشده بود دلم بخواهد به زندگی در جای دیگری جز تهران فکر کنم. اما کیپتاون با همه خشکیاش یکجا در قلبم جا گرفته بود. شاید برای همین بود که بدون تبلیغ برای برندهای مختلف شامپو و حتی بدون تشکری کوتاه از آکادمی، دوش سریعی گرفتم و از حمام بیرون آمدم. بیتفاوتی از ما هیولا میسازد. به قول فالاچی، انگار هر چه انسانتر باشیم، زخمها عمیقتر خواهند بود؛ هر چه بیشتر دوست بداریم، بیشتر غصه خواهیم داشت. شاید برای همین است که بهترین راه دفاع در مقابل درد انسانبودن، بیتفاوتی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.