قطعه گمشده
تارا استادآقا: «من بدنم را گم کردهام»، اولین انیمیشن بلند «ژرمی کلاپین» است که با همکاری گیوم لورنن، نویسنده فیلمنامه «سرگذشت شگفتانگیز آمیلی پولن» نوشته شده و اقتباسی از رمان «Happy Hand» به قلم همین نویسنده است. فیلمِ «کلاپین» یک افسانه شهری مدرن درباره سرنوشت، مقاومت و بیگانگی است که لحظات عاشقانه بیشائبهای را رقم میزند. «من بدنم را گم کردهام»، در دو پیرنگ موازی روایت میشود. یکی از زبان دست جداشده نافل، جوان مراکشی مقیم فرانسه که سفری ادیسهوار برای رسیدن به صاحبش طی میکند و دیگری داستان سرنوشت تراژیک نافل که با دو ترومای اساسی در زندگیاش همراه است. موسیقی تأثیرگذار «دن لوی» که اغلبِ صحنههای فیلم را کامل میکند، جولانگاه ساخت اتمسفری اندوهناک و همزمان باشکوه است که خاصیتی تسکیندهنده و جادوئی دارد. فیلم در ابتدا با سکانسهایی متضاد آغاز میشود که درونمایه فیلمنامه را در پیرنگی خلاصه آشکار میکند. حادثهای که در کارگاه چوببُری برای نافل اتفاق میافتد و مگسی که مثل سایه مرگ در سرنوشتی منحوس، گرد نافل و خانوادهاش میگردد و با چشمانی خونین در حال بازی روی زمین خونآلود است و صحنه بعد که کات میشود به خاطرهای گرم و پرشور از نافل و پدرش که سعی دارد شیوه بهدامانداختن یک مگس را به نافل آموزش دهد. جمله کنایی پدر که قاعده بازی را به نافل یاد میدهد اما دشواری آن را نیز گوشزد میکند و اینکه همیشه نمیتوان در این بازی برنده بود، همچون یک پیشگویی و نصیحتی غبارآلود و دردآور جلوه میکند که باز هم نافل بیتوجه و حواسپرت را گرفتار میکند و باعث میشود در این مبارزه پایانی نیز بازنده باشد. بازندهای زیرک که سرانجام حقهای هوشمندانه و خلاقانه برای مبارزه با مگس (که نمادی از زندگی، سرنوشت و بحرانهایش) است، کشف میکند. حقهای که خطرکردن، شجاعت و برخلاف نظم راکد و ملالآور زندگی روزمره عملکردن است. گرچه نافل در پایان قطعهای از وجودش (دست) و تکهای از روحش (گابریل) را از دست میدهد، اما میتواند بر پایه شخصیت غیرقابل پیشبینی و مبتکرش راههای رهایی ریسکپذیرانهاش را طراحی کند و از چنگال سرنوشت محتوم زهرآگینش بگریزد. «من بدنم را گم کردهام» درباره زندگی انتخابنشده شخصی است که سعی دارد خودش را فارغ از هر واقعه اثرگذار بیرونیای کامل کند. آنچه او را در این مسیر یاری میدهد، عنصر پویای عشق است که نافل را از شخصیتی ایستا و منفعل به شخصیتی دینامیک و پویا تبدیل میکند. اگرچه گابریل در قامت فم فاتال فیلمهای نوآر مطرح میشود اما شخصیتی متحولکننده و الهامبخش است. شیوه ورود شخصیت گابریل به فیلم و آشناییاش با نافل که ازطریق صدای او انجام میشود، یک آشنایی زیبا و کلاسیک و همزمان مدرن است که با عنصر تصادف همراه است. یکی از نقاط قوت فیلم، پرهیز نویسنده و کارگردان از سانتیمانتالیسم رایج چنین پیرنگهایی است، بهگونهای که در طول فیلم مخاطب هرگز ترحمی اغراقشده نسبت به نافل و سرنوشت تراژیکش احساس نمیکند. در سکانسهای ابتدایی، شاهد کودکی گرم و شاد نافل هستیم که بهخوبی و تکین فضاسازی شده است. خاطرات محو و سیاه و سفیدی از نافل به تصویر کشیده میشود که همچون فضاهایی فانتزی و رؤیاوار، کشف جهان هستی را ازطریق دست نافل و ضبط صداهای محیط پیرامونش تداعی میکند. صحنههایی نوستالژیک و امن که بعد از بازگشت به صحنه پارکشدن موتورسیکلت مقابل پیتزافروشی و مواجهشدن با نافلی که قرار بود پیانیست و فضانورد شود، درحالیکه یک بیرونبَر غذاست، مخاطب را وارد یک فانتزی حقیقی میکند؛ فانتزیای که نوعی مکانیسم تدافعی است و وظیفهاش همواره پوشاندن شکاف یا حفرهای معین است، زمانی به دنیای شخصیت وارد میشود که شخصیت از مواجهشدن با واقعیت هولناک زندگیاش ناتوان است و با پناهبردن به آن درصدد بهدستآوردن رضایت درونی و امنیت است. اما در صحنه فوق در فرمی دیالکتیک، برشی حقیقی از یک زندگی موفق است که به فانتزی تبدیل میشود و ما را در ادامه با زندگی سرد و تیره نافل در واقعیت مواجه میکند. شیوهای منحصربهفرد و آشناییزداییشده از کارکرد فانتزی که کاپلین در بستر فیلمیک فرم روایی فیلمش نشانهگذاری میکند. «من بدنم را گم کردهام»، روایتی سوررئالیستی از جداشدن اجزای یک کل معنادار است که در قالب مفاهیم عمیق زندگی مثل خانواده، عشق و اعضای بدن روایت میشود. تکههایی جداشده از یک روح که برای همیشه از دست میرود و در قالب عشق آشکار میشود. در زندگی هر یک از ما، همواره قطعاتی جداشده وجود دارند که در بخش درونی و نامرئی روحمان پنهان میشوند تا زخمهایی کهنه و احساساتی ازدسترفته، تا ابد ریشههای سست روح را محکم و آرامآرام آن را تناور کنند. دست نافل که در ابتدا با عکسالعملهای رئالیستی همچون لمسکردن حلزونها، گرفتن میکروفون و صدفهای دریایی همراه است، بعد از جداشدن از کالبد اصلیاش، به نمادی استعاری تبدیل میشود که با برخورداری از احساسات شگرف انسانی که هنوز زنده است، ارتباطی ژرف با روح، وجدان و خویشتن خود دارد. «من بدنم را گم کردهام»، افسانهای مسحورکننده است که در ناخودآگاه مانند یک فانتزی اندوهناک و پراگماتیستی یا رؤیایی قابل دسترس عمل میکند که برای گریز از واقعیت رنجآور زندگی، میتوان به آن اتکا کرد و امیدوار بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.