نگاه منفي رسانههاي خارجي به اخبار شيوع کرونا در ايران
ايران؛ سيبل اتهام کرونا
روحاله نخعي : ايران در گسترش کرونا با چين رقابت ميکند؛ اين چيزي است که از تيترها و گزارشهاي رسانهها درباره عملکرد ايران در قبال شيوع ويروس کرونا برميآيد. اخبار اقدامات ايران در مواجهه با کرونا روزبهروز در رسانههاي جهان بيشتر و بيشتر ديده ميشود، در نتيجه کشورهايي که يکييکي به فهرست کشورهاي مبتلا اضافه ميشوند، نه به دلیل تعامل با چين بلکه به خاطر مسافراني است که از ايران به اين کشورها رفتهاند. سختگيريهاي شديدي که دولت چين خود بر کشورش اعمال کرد تا جلوي گسترش اين ويروس را بگيرد، حالا دارد از سوي کشورهاي ديگر بر ايران اعمال ميشود، اما مشخص نيست بدون همکاري درست دولت يک کشور هشتاد و چند ميليوني، تا چه حد بتوان از بيرون به مهار اين ويروس پرداخت. کانادا، امارات متحده عربي، عراق و... از جمله کشورهايي هستند که مبتلايان اين بيماري را از ايران تحويل گرفتهاند و ترکيه، کويت، پاکستان و... از جمله کشورهايي که به بستن مرزهاي زميني و هوايي و دريايي اقدام کردهاند تا جلوي فاجعه را بگيرند. بعضي مقامات کشورهاي ديگر در توضيح اين تصميم نيز صراحت به خرج دادهاند. معروفترينشان وزير بهداشت ترکيه بود که از جايگاه يک متخصص حرفي را زد که بسياري از غيرمتخصصها در روزهاي گذشته در ايران به هم ميگفتند: «اگر قم را قرنطينه ميکردند نيازي به بستن مرز نبود». نکته جالب اين است که برخي از کشورهايي که عبورومرور با ايران را محدود کردهاند، مثل ترکيه، در مقابل چين واکنش مشابهي نداشتهاند. مروري در رسانههاي جهان اين نگاه منفي را مشخص ميکند؛ از رسانههايي که بهصراحت به اين موضوع پرداختهاند تا آنهايي که در پوشش کلي اخبار کرونا به نام ايران رسيدهاند. نيويورکتايمز در گزارشي با تيتر «دستورالعمل يک همهگيري ويروسي عظيم» ايران را به عنوان «تهديدي جهاني» توصيف ميکند. در اين گزارش آمده ايران که مدتهاست به عنوان چهارراهي در منطقه عمل کرده است، در حال گسترش کرونا به بسياري از کشورهاي همسايهاش است. در اين گزارش نيويورکتايمز اشاره ميکند که مسافران بسياري هر روزه از مرزهاي ايران ميگذرند و برخي از اين کشورهاي هممرز با ايران، کنترلهاي مرزي محدود، دولتهاي ضعيف و سيستمهاي خدمات درماني شکننده دارند: «حالا درحاليکه چین در تقلاي کنترل گسترش ويروس کروناست، ايران در حال سربرآوردن به عنوان دومين نقطه کانوني براي گسترش اين بيماري پس از چين است. نمونههايي در عراق، افغانستان، بحرين، کويت، عمان، لبنان و امارات متحده عربي و حتي يک نمونه در کانادا، همه به ايران مربوط شدهاند و موجهاي وحشت از کابل تا بيروت طنينانداز شدهاند». اين رسانه ادامه ميدهد خاورميانه از جنبههاي مختلف محل بسيار مناسبي براي گسترش بيماري است، در نتيجه مسافرتهاي متعدد کارگران مهاجر در منطقه و نيز سفرهاي زيارتي بين کشورها، جنگهاي داخلي و درگيريها در کشورهايي مثل سوريه، عراق، افغانستان و يمن ساختارهاي خدمات درماني اين منطقه را تخريب کرده است و دولتهاي اين منطقه نيز سابقه خوبي در شفافيت و ارائه خدمات درماني ندارند. نيويورکتايمز به فاصله زماني اندک بين اعلام اولين قربانيان اين بيماري با رسيدن اين تعداد به ۱۵ نفر و افزايش آمار مبتلايان مينويسد. اين رسانه ضمن اشاره به ماجراي اميرآباديفراهاني و حريرچي همچنين اشاره ميکند که يک مسئله نگرانکننده ديگر، ابتلاي دکتر محمدرضا قدير، رئيس دانشگاه علوم پزشکي قم، به عنوان فرمانده اصلي مديريت شيوع اين بيماري در قم است. همچنين اشاره ميشود که غدير در تلويزيون گفته است که مقامات وزارت بهداشت انتشار آمار از سوي مقامات شهري را ممنوع کردهاند. افزايش شديد قيمت ماسک و ديگر اقلام در ايران نيز توجه اين رسانه را به خود جلب کرده است. همچنين در اين گزارش آمده است که بسياري از ايرانيان هشدارهاي مقامات در دورماندن از بيمارستانها را ناديده گرفتهاند و با هجوم به اورژانسها به دنبال آزمايششدن هستند. طبق اين گزارش، پزشکي از تهران در مصاحبهاي با شبکه بيبيسي فارسي که خارج از ايران است، از مردم خواهش کرده است به توصيههاي مقامات رسمي بهداشت و درمان ايران گوش کنند و براي کسب اطلاعات و راهنمايي به سراغ شبکههاي اجتماعي و گوشيهايشان نروند. نيويورکمگزين در گزارشي به گسترش اين بيماري در نقاط مختلف جهان به جز چين مينويسد. طبق اين گزارش درحاليکه چين کمکم در حال کنترل وضعيت به نظر ميرسد، کشورهايي مثل ايتاليا، کره جنوبي و ايران از جمله نقاط مهمي هستند که شاهد رشد و گسترش شيوع اين بيمارياند. اين گزارش نيز اشاره ميکند: «شيوع در ايران ممکن است بدتر هم باشد و تمام خاورميانه را به خطر بيندازد. از سهشنبه گذشته دولت ايران ۶۱ نمونه تأييدشده ابتلا به کوويد ۱۹ و ۱۲ مرگ گزارش داده است که بالاترين ميزان مرگومير خارج از چين است. اما دلايلي وجود دارد که بتوان تصور کرد اندازه واقعي اين شيوع بسيار بيشتر است و دولت ايران نهتنها مديريت غلطي در واکنش به اين بيماري داشته، بلکه ممکن است همهگيري فزاينده را هم از ايرانيان و هم از دنيا مخفي کرده باشد». نيويورکمگزين اشاره ميکند که يکي از نمايندگان مجلس ايران نيز وزارت بهداشت را به همين موضوع متهم کرده است. بعد از ادعاي احمد اميرآباديفراهاني، نماينده قم درباره آمار بالاي کشتهها، ايرج حريرچي، معاون وزير بهداشت که عملا فرماندهي مديريت ماجراي کرونا در اين وزارتخانه را بر عهده دارد، حرفهاي او را تکذيب کرد. حريرچي خود ديروز مبتلاي به کرونا تشخيص داده شد. اين گزارش ادامه ميدهد: «همه همسايگان ايران مرزهاي خود را با اين کشور بستهاند اما به نظر ميرسد براي کنترل شيوع دير شده باشد. دوشنبه عراق، افغانستان، بحرين، عمان و کويت همگي نمونههايي از ابتلا به ويروس کرونا را گزارش دادهاند و طبق گزارشها همه اين نمونهها به سفر از ايران مربوطاند. هنوز هم مشخص نيست که کوويد۱۹ چگونه به ايران منتقل شده است». نيويورکمگزين به ماجراي هواپيماي اوکرايني ساقطشده توسط ايران و انکار آن به مدت سه روز بهعنوان يکي از دلايل فقدان اعتماد جهاني به گزارشهاي ايران دراينباره اشاره ميکند. اين رسانه همچنين به سفرهاي متعدد شيعيان در منطقه به ايران و مشخصا به قم بهعنوان يکي از مراکز مذهبي اين کشور اشاره ميکند: «کاملا ممکن است که افراد بيشماري در منطقه در معرض کرونا بودهاند. شيوع در ايران ممکن است بهسرعت به فاجعهاي در خاورميانه تبديل شود». گاردين در گزارشي با مرور ادعاي اميرآباديفراهاني و تکذيب دولت به تأکيد دولت بر شفافيت در اين زمينه مينويسد ايران در کنترل اين ويروس دچار مشکل شده است. گاردين اشاره ميکند که آمار قربانيان اين بيماري نسبت به مبتلايان در ايران بالاترين در دنياست: «تعداد مرگومير در مقايسه با تعداد موارد تأييدشده ابتلا به ویروس در ايران بالاتر از هر کشور ديگري شامل چين و کره جنوبي که در آنها شيوع بسيار گستردهتر بوده است». در اين گزارش آمده ايران اعلام نميکند که چند نفر در سراسر کشور در قرنطينه هستند. اين گزارش به نقل از پل هانتر، استاد علوم پزشکي و از متخصصان در اين زمينه مينويسد که مشخص نيست ايران منابع و تجهيزات لازم براي شناسايي بيماران و مديريت تعداد بالاي مبتلايان را داشته باشد. او همچنين با تبعات گسترش اين بيماري در ايران براي خاورميانه اشاره ميکند درگيريهاي نظامي که در خاورميانه جريان دارند، عامل منفي ديگري در اين زمينهاند: «در درگيريهاي نظامي، مرزهاي بين کشورها پرحفره ميشوند و مراکز شهري و درماني اغلب هدف گرفته و نابود ميشوند. چنانکه در مورد ابولا در جمهوري دموکراتيک کنگو و فلج اطفال در سوريه ديديم، جنگ گسترش بيماريهاي واگيردار را تسهيل ميکند و واکنشهاي خدمات درماني عمومي را محدود ميکند». انپيآر مينويسد، تدروس آدانوم قبريسوس، دبيرکل سازمان بهداشت جهاني در يک نشست خبري گفته است: «علائم فزاينده انتقال بيماري بيرون از چين نشان ميدهد که پنجره فرصتي که براي کنترل ويروس داريم در حال محدودترشدن است». او «تعداد نمونههايي که ارتباط اپيدميولوژيکالي از قبيل سابقه سفر با چين يا تماس با نمونههاي تأييدشده مبتلا نداشتهاند» را نگرانکننده توصيف کرده است. اين مقام بهداشت جهاني گسترش بيماري در ايران را بهطور خاص نگرانکننده خوانده است. بيزنس اينسايدر نيز با مرور گزارشهای آسوشيتدپرس، فرانسپرس و گاردين به بياعتمادي به آمار رسمي ايران و ادعاي نماينده قم دراينباره ميپردازد. سيانبيسي نيز به همين آمار اميرآبادي اشاره ميکند و نيز به نقل از تدروس مينويسد با وجود کندشدن روند گسترش بيماري در چين، رشد ناگهاني نمونههاي جديد در چين بسيار نگرانکننده است. ايبيسينيوز با اشاره به ابتلاي حريرچي به کرونا اين اتفاق را آخرين نشانه از چالشهاي فزاينده ايران در مواجهه با شيوعي ميداند که ممکن است از آمار رسمي فراتر باشد. المانيتور هم به همين ادعاي نماينده قم در تشکيک در آمار رسمي و البته به توضيحات حريرچي دراينباره اشاره ميکند. الجزيره در تيتر گزارش خود مينويسد که نماينده مجلس دولت را به مخفيکاري درباره آمار بيماران متهم کرده است و اشاره ميکند که اين تشکيک در بين شهروندان نيز ايجاد شده است. اين رسانه نيز به ماجراي هواپيماي اوکرايني بهعنوان عامل افزايش بياعتمادي در اين زمينه اشاره ميکند. سيانان مينويسد که ايران شاهد بزرگترين شيوع اين بيماري در خاورميانه است و به لحاظ تعداد کشتههاي اين بيماري تنها بعد از چين قرار ميگيرد. بلومبرگ با گزارش محدوديتهاي مسافرتي اعمالشده بر ايران، اين کشور را داراي بالاترين آمار قربانيان در نتيجه اين بيماري ميخواند و البته اشاره ميکند که بسياري از مسافراني که کرونا را از ايران با خود بردهاند، از ديگر شهر زيارتي ايران يعني مشهد بازميگشتهاند. نيويورکپست نيز به آمار بالاي ايران بهعنوان دومين ميزان مرگومير بعد از چين اشاره ميکند که باعث بستن مرزهاي همسايگان ايران با اين کشور شده است. مرور گزارشهاي رسانهها بهطورکلي چند خط را برجسته نشان ميدهد. مسئله اول، تشکيک در آمار رسمي در نتيجه ادعاي نماينده مجلس و نيز بياعتمادي حاصل از ماجراي هواپيماي اوکرايني است. مسئله دوم، نسبت بالاي قربانيان اين بيماري در ايران است که به لحاظ درصدي چين را نيز پشت سر گذاشته است. مسئله سوم ارتباطات متعدد و مرزهاي مشترک ايران با کشورهاي بسياري در منطقه است که لزوما امکانات درماني خوبي ندارند و در نتيجه ناکامي ايران در کنترل اين بيماري در مرزهاي خود، کشورهايي را در معرض خطر قرار ميدهد که ممکن است نتوانند از پس کنترل بيماري، حتي به شکل محدود نيز بربيايند. کشورهايي مثل عراق و افغانستان با ساختارهاي متزلزل دولتي احتمالا توانايي و امکان مديريت چنين مسئلهاي را نداشته باشند و اين ميتواند به اين معنا باشد که خاورميانه در آستانه يک فاجعه تاريخي قرار دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.