|

كسب‌وكارِ مرگ

شرق: نمایش‌نامه «همه پسران من» نوشته آرتور ميلر، نمایش‌نامه‌اي سه‌پرده‌اي است با ده شخصيت. پرده اول اين نمايش از حياط عقبي خانه «كلر» در حومه شهري آمريكايي در ماه اوتِ يكي از سال‌هاي قرن حاضر آغاز مي‌شود. «همه پسران من» از نمایش‌نامه‌هاي مطرح آرتور ميلر است كه بار نخست در سال 1947 به چاپ رسيد و در همان سال نيز روي صحنه رفت. اين نمايش روايت زندگي و مصائب دو شخصيت محوري «جو كلر» و «آن ديوِر» است: اين دو همكار به‌خاطر فروش قطعات معيوب هواپيما موجب مرگ انسان‌هاي بي‌شماري مي‌شوند و ازاين‌رو به دردسر مي‌افتند. ديوِر به مخمصه مي‌افتد اما كلر از اين مهلكه مي‌گريزد و باز به ثروت‌اندوزي روي مي‌آورد و در اين ميان رابطه عاشقانه فرزندان اين دو ماجراي ديگري را رقم مي‌زند. بعد از دستگيري جو كلر به‌عنوان رئیس کارخانه‌ای که قطعات معيوب هواپیماها را ساخته او و چند تن از همكارانش راهی دادگاه می‌شوند. در این بین پسر جو کلر در جنگ مفقود‌الاثر می‌شود. نمایش سه سال بعد از این اتفاقات را روايت مي‌كند كه رازهايي برملا شده است. اين نمایش‌نامه كه دو سال پيش از اثر معروف ميلر، «مرگ فروشنده» نوشته شده، روايتي است از سال‌هاي جنگ جهانی دوم: نیروی هوایی ارتش، برای هواپیماهای خود نيازمند سرسیلندر است، فشار ارتش به کارخانه‌ «کلر» موجب مي‌شود تا با دستگاه‌های فرسوده کارخانه سرسیلندرهای ترک‌خورده تولید شود. سرسیلندرها به ارتش فروخته می‌شود. هواپیماهای ارتش با سرسیلندرهای معيوب به پرواز درمی‌آیند و سقوط می‌کنند. آثار آرتور ميلر همواره با نگاهي به واقعيت و وضعيت اجتماعي و سياسي شكل گرفته است. اين نمایش‌نامه نيز بر اساس یک اتفاقِ تلخ واقعی نوشته شده است که در آن بيست‌ويك خلبان در جنگ جهانی دوم به دلیل نقص فنی کشته می‌شوند. كلر سعي دارد خود را توجيه كند كه جنگ است و قواعد خودش را دارد اما اين عذر و بهانه‌ها دست‌كم براي «كريس» پسرش پذيرفتني نيست: «كلر: من كاسبم، يه آدم كاسب؛ صدوبيست‌تا ترك‌دار يعني فاتحه‌ت خونده‌ست، ندوني چطوري كارش بندازي، كارت مرغوب درنمي‌آيد، دكونت تخته مي‌شه، قراردادهات رو پاره مي‌كنن، چهل سال تو يه كسبي خيس مي‌خوري، ظرف پنج دقيقه اوتت مي‌كنن، چي‌كار مي‌تونستم بكنم؟ مي‌گذاشتم بزنن به كاسه و كوزه چهل‌ساله‌ام؟ مي‌گذاشتم زندگيم رو نابود كنن؟ من نمي‌دونستم اون سرسیلندرها رو سوار مي‌كنن، فكر مي‌كردم پيش از اينكه كسي پرواز كنه، جلوشون رو مي‌گيرن... گفتم تا بيان بفهمن، خطِ توليد رو دوباره راه انداختم و اين‌طوري مي‌تونم بهشون نشون بدم كه به من احتياج دارن و قضيه رفع‌‌ورجوع مي‌شه. اما چند هفته گذشت و مرجوعي‌اي واسه‌م نيومد، اينه كه تصميم گرفتم بهشون بگم... بيست‌ودو مورد سقوط، ديگه خيلي دير شده بود. با دستبند اومدن تو كارخونه، چي‌كار مي‌تونستم بكنم؟ كريس... كريس، من اون كار رو واسه خاطر تو كردم، فرصتي پيش اومد و من از اون فرصته واسه تو استفاده كردم. من شصت‌ويك سالمه، ديگه مگه كِي فرصت مي‌كنم چيزي واسه تو دست‌وپا كنم؟ تو شصت‌ويك ‌سالگي ديگه فرصتي نصيب آدم نمي‌شه، درسته؟ فكر تو رو كردم، فكر كسب‌وكار تو رو كردم... خب، بايد چي‌كار بكنم؟ (كريس ساكت است). برم زندان؟ تو مي‌خوايي برم زندان؟ اگه مي‌خوايي برم، بگو! يعني جاي من اونجاست؟ دِ اگه هست، بگو! (مكث مختصر). چيه، چرا هيچي نمي‌توني بگي؟ من بهت مي‌گم چرا نمي‌توني بگي. چون خودت خوب مي‌دوني جاي من اونجا نيست... تو اون جنگ كي مفت و مجاني كار كرد؟ هروقت اونها مفت و مجاني كار كردن، من هم مي‌كنم. تا پولش رو نمي‌گرفتن، يه تفنگ يا كاميون از ديترويت بار مي‌كردن؟ مسئله تومن و رياله، ده شاهي و سي شاهيه. من برم، بايد نصف اين مملكت كوفتي هم بياد. اينه كه نمي‌توني بگي...» و كريس خوب مي‌داند كه خطاب به «آن» كه پدر او هم در اين ماجرا مقصر است، مي‌گويد: «چیه؟ اگر بندازمش پشت میله‌ها مُرده زنده می‌شه؟ پس واسه‌چی این کار رو بکنم؟ اونجا هرکی مثل سگ رفتار می‌کرد با تیر می‌زدیمش، ولی اونجا شرافت واقعی در کار بود، برای حفظ چیزی اون کار رو می‌کردیم. اما اینجا؟ اینجا سرزمین سگ‌های بزرگه، اینجا قرار بر دوست‌داشتن آدم‌ها نیست، بر خوردن آدم‌هاست! اصل بر اینه؛ اساس زندگی ما همین یه اصله. خب این‌دفعه هم باید چند نفری کشته می‌شدن، و شدن دیگه. دنیا اینجوریه، چطوری می‌تونم دق‌دلیش رو سر اون خالی کنم؟ معنی این‌ کار چی می‌شه؟ این رو بهش می‌گن باغ‌وحش، باغ‌وحش!» «همه پسرانِ من» ميلر به كارگرداني اليا كازان در سال 1948 به فيلم درآمد و اين ازجمله دلايلي است كه موجب شهرت نمایش‌نامه شد، ميلر نيز اين نمایش‌نامه را به او تقديم كرده است. اين نمایش‌نامه بار نخست در ميانه دهه هفتاد با ترجمه حسن ملكي در نشر تجربه منتشر شد و اخيرا در نشر بيدگل به چاپ رسيده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.