|

او صدای صبر است و امید

حمید فرید: برای کاری می‌خواستم به دوستی پیامی بدهم؛ عکسش را که دیدم، رنگ رخ باختم. اولین کاری که کردم با او تماس گرفتم... غم غریبی میان جانم را چنگ زد. روانم مجروح شد. همه وجودم به زبان می‌آید ولی جرئت زمزمه‌کردن حرف و آوایی را ندارم. به زبانم نمی‌آید و نمی‌گردد از او چیزی بنویسم که حتی کمترین رنگ و نشانی از اندوه داشته باشد. به‌جرئت، هر چه از استاد «شجریان» و هنرش بگویم، باز هم قليلي از محسناتش را بازگو نكرده‌ام. جایگاه امروز شجریان فراتر از یک خواننده، موسیقی‌دان یا چیزی از این قبیل است. او امروزه با فرهنگ ما چنان آمیخته كه گويي خود، هويت فرهنگي ماست. به خود مي‌گويم چه خاصیتی دارد كه از بدیهی‌ترین واقعيات زندگی و حیات بر کره‌ زمین چيزی بنويسی. همه این را می‌دانند؛ هم عالم و هم عامی. شجریان حقیقتی است که در عرصه موسیقی و هنر این دیار بر بستر واقعيت ظهور کرده است. اندكي بيش نمانده تا به چهارسالگی پیام اولین روز نوروز سال 95 استاد نزدیک شویم. شجریان پیام تصویری شادباش نوروزی‌اش را با سری تراشیده و بیان همراهی دوست ناخوانده 15ساله‌ای منتشر کرد. آن روز همه افکارم آشفته بود. او جان و حقيقت طربي آسماني است. شجریان جان‌هاي خيل عظيمي از دلدادگان را به اوج، فراز كرده است و هنوز نيز ادامه دارد. خوب كه دقت کنیم، در مي‌يابيم این استمرار و حضور در گذشته و حال و آينده را؛ این توفیق، توفيق کمی نیست. (گر بيفزايد مي توفيق را قوت مي بشكند ابريق را) از او حتی نام نمی‌توان بردن. نامش چنان بلند و پیوسته است در آفرینندگی و زایندگی که از همه‌ نام‌ها می‌گذرد و به معنای یگانه‌ حسن می‌پیوندد بلکه پیوسته است. رنج تن در برابر این عظمت بیکرانگی چیست؟ رنج تن به ثانیه‌ای می‌آساید. کمتر کسانی در اين دالان عاشق‌کش، اين گذرگاه تنگ، اين كوچه معشوق، مجال و بخت اين را دارند که چنين اثرات شگرفي از خود به يادگار بگذارند. اين نه خيال است و نه شطح: این جاری‌بودن در گذشته و حال و آينده يعنی فراتررفتن از حجاب زمان و مکان. یعنی شکافتن پرده‌ ظاهر و ظهور و اظهار. يعنی عبور از همه قیدهای بشری که شانه به شانه‌ محال می‌زند و آرزوی همه اهل هنر است. او اين کار را نه به خود كه بر سبيل موهبتي آسماني فراهم کرده است كه اگر دست عنايت مطلق نباشد، هيچ اثري جاودان نبوده و نيست كه به‌يقين هم به یاری بخت و هم به مدد همت و عزم خود. استاد «محمدرضا شجریان» نقد عمر را در راه رسیدن به غایت هنر خویش نهاده، ای بس و بسیار‌ که خواسته باشد. او صدای صبر است و امید. این است، استِ زمانی نیست. استی از جنس بود و هست و خواهد بود نیست. این است، استِ وجودی است. این همان صدای «ربنا افرغ علینا صبرا»ست. صدای او صدای صبر است؛ همان صدای ثبات‌قدم. نمی‌دانم. از او و با او تا کجا می‌توان نوشتن. بسیارنوشتن از او کم است و زیاد است. او با بسیار و کم نمی‌زید. در مقام زیستن جاودانه‌ او، سخن بر قامت معنا تنگ می‌آید. همین بس که گلبانگ سربلندی انسان از این حنجره گوش شنوندگان شنوا را پر می‌‌کند و جاودان می‌ماند. هنوز و همیشه با این راهزن، صد کاروان توان زد. هنوز و همیشه از این کمان، بر چشمان دشمنان تیر می‌توان زد. اما در این مقام نه تیری می‌ماند و نه کمانی. او، یک تن نیست. او یک اسم نیست. او، ماست. او همه‌ ماست. او نغمه‌ پیوستگی این رود است. این آوای اعجاز حیات است. از او اسم نباید بردن چون نمی‌توان اسمش را در این حروف تنگ به بند کشید. او نايی است نهاده بر لب‌های جاودانگی و ابديت. اين راز جاودانگی است که آدمی قرن‌ها حيران و سرآسيمه در پی‌اش دويده و اندک‌شماری بخت اين را داشته‌اند که سر از اين روزن بیرون کنند و آن افق روشن را تماشا کنند. سلطان آواز ایران و زنده نگه‌دارنده کلام معنوی شاعران (حافظ، سعدی، مولانا و...) جاودان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.