يك تحليلگر بازار ارز در گفتوگو با «شرق» از مانعتراشي بانك مركزي در بازار پولي انتقاد كرد
خودتحريمي در بازار ارز
شرق: اثر بازگشت ايران به ليست سياه FATF بر بازار ارز، از همان زمان كه اين خبر رسانهاي شد، شوكي به بازار وارد كرد كه درباره مانايي آن، اتفاق نظر وجود ندارد. برخي كارشناسان بر اين عقيدهاند كه دلار دوباره جهشي تازه به خود ميبيند؛ اما ميثم رادپور، تحليلگر بازار ارز، بر اين باور است كه حباب دلار پيشتر تخليه شده و چنين جهشي را شاهد نخواهيم بود، بااینحال قطعا دوره ثبات بعد از جهش ارزی سال 97، كوتاهتر خواهد شد. اين تحليلگر همچنين بر سياستهاي بانك مركزي به واسطه اجراي قوانين مبارزه با پولشويي خرده ميگيرد و معتقد است در كنار فشارهاي تحريم، اين اقدام محدوديتهاي بيشتري را به بازار وارد ميكند و در نهايت اين اقدامات بانک مرکزی كه از جنس مانعتراشيدن در بازار پولي است، بازار ارز را تحریک ميكند.
با توجه به آنکه به نظر میرسد بازار ارز ملتهب از ورود ایران به لیست سیاه FATF است، اثرگذاری FATF را بر مانایی این وضعیت ملتهب چگونه ارزیابی میکنید؟ داستان FATF بهعقیده من مسئلهساز است. اینکه ایران موافقت نکرده برنامه عملیاتی FATF را تکمیل کند، به نظرم کمی مسئلهدار است. یک عده میگویند هیچ تأثیری نمیگذارد و من میگویم کاملا تأثیرگذار خواهد بود. اکنون بازار ارز به این خبر که البته خبر خوبی نبود، واکنش نشان داد. در عمل آنچه شاهدش هستیم، عموما ادعا میشود تحریمهای آمریکا از پیش هم دایر بوده و موجب شده بانکها محافظهکاری به خرج دهند، بههمیندلیل ورود ایران به لیست سیاه FATF بیش از این نمیتواند حلقه نقل و انتقالات بانکی را برای ما تنگتر کند، چون بخشی زیادی از نگرانیها بهخاطر تحریم آمریکا بوده و بانکها به سبب تحریمهای آمریکایی هرچه را در توانشان بوده، به کار گرفتهاند تا با طرفهای ایرانی کار نکنند. تا حد زیادی هم این اتفاق افتاده است. بعد از اعمال تحریمهای آمریکا و اینکه بانکها تصمیم گرفتند محافظهکارانه با هرکس که بهنحوی با ایران و تجار ایرانی سروکار دارد، رفتار کنند، شاهد بودیم خیلی از مسائل جدید بر سر راه نقل و انتقالات ارزی ایجاد شد و تجار ما هم تصمیم گرفتند مسیر خودشان را بروند و به لطایفالحیل شاهد هستیم که آنها اقدام به دورزدن تحریمها میکنند، بهویژه در امارات که بهعنوان هاب اساسی نقل و انتقالات دریایی کشور به شمار میرود. آیا بانکها میتوانند بیش از این حلقه تحریمها را برای ما تنگتر کنند؟ غیرممکن نیست، اما سخت است. اكنون کار به جایی رسیده که شناسايي اينكه يك شركت با ماهيت ايراني است يا غيرايراني، سخت شده است. به اين معنا كه اگر يك بانك در سطح جهان بخواهد براساس اصول تحريم آمريكا عليه ايران اقدام كند، بايد به مشتريان غيرايراني خود فشار بياورد كه بتواند به ارتباطات آنها با تجار ايراني برسد كه قطعا كار سادهاي نيست و البته آن بانك را با چالش مواجه ميكند. اين اقدام ممکن است سبب شود به مشتریان بانک فشار بيايد و برای سایر مشتریان بانک مسئله ایجاد شود. بالاخره شما وقتی میخواهید مو را از ماست بیرون بکشید، گاهی دچار خطا میشوید و ممکن است حسابهایی که ایرانی نیستند هم در مظان اتهام قرار بگیرند. بالاخره تلاش برای افزایش دقت، باعث افزایش خطا هم میشود. وقتی میخواهید 70 درصد حسابهای ایرانی را از غیرایرانی تمیز دهید، خطا کمتر است؛ اما وقتی بخواهید 95 درصد اطمینان ایجاد کنید، درصد خطا هم بالاتر میرود. به نظر میرسد تحریم بهلحاظ اجرائی به حد سختش رسیده و اگرچه تنگترشدن حلقه تحریمها از جانب بانکهایی که با طرف ایرانی کار میکنند، غیرممکن نیست، اما سخت است. فكر ميكنيد به سبب بازگشت ايران به ليست سياه، اين سختگيريها بيشتر هم شود؟ براي اینکه بگوییم چه اتفاقی میافتد، باید دید عکسالعمل بانکها چیست. بعید نیست بانکها بخواهند به محافظهکاریشان اضافه کنند و ریزهکاریهای بیشتری به خرج دهند. بستگی به این دارد که چه تعدادی آنجا کار میکنند. مثلا بگویند با شركتهاي تراستي كار نميكنند، زيرا مشكوك به همكاري با ايران هستند. این برای ما دردسر ایجاد خواهد کرد؛ اما این تصمیمها بهسادگی از طرف بانک گرفته نمیشود، چون اخذ این تصمیمها به معنی ازدسترفتن بخشی از درآمدی است که دارند. شما نمیتوانید به این راحتی مشتریان را قلعوقمع کنید. بههرحال این کار غیرممکن نیست، اما به اندازه کافی سخت است. باید دید در روزهای آینده بانکها چه واکنشی به این قضیه نشان میدهند و حسابهایی را که ذینفع ایرانی دارند، شناسایی میکنند یا نه که اگر اینطور شود منجر به افزایش هزینه معاملات و افزایش قیمت دلار در بازار خواهد بود؛ اما اگر این اتفاق نیفتد و بانکها نتوانند بیش از این سختگیری کنند، انتظار داریم ليست سياه FATF مسئلهای را برای نظام ارزی کشور ایجاد نکند. درحالحاضر که مشخص شده ایران نمیخواهد برنامه عملياتي FATF را تكميل كند، بازار بحق نگران شده، اما اینکه بازار چه احتمالی ميدهد که این وضعیت جدید باعث میشود نقل و انتقالات بیش از حد گران شود، تا حالا كه چنین واکنشی نشان داده است؛ اما بقیه اتفاقات باید در عرصه عمل دیده شود که به تصمیمهای بانکها برمیگردد. به اين توجه داشته باشيد كه اكنون بانك مركزي در جايگاه بازارگردان، دستش براي عرضه دلار به بازار، خالي است و بازار ارز هم تنها وابسته به FATF نيست كه بگوييم اگر روابط بانكي را كنترل كنيم، اوضاع به تعادل ميرسد... به هر دلیلی ممکن است بازار تحریک شود اما اگر مسئله FATF را فعلا مسکوت بگذاریم، به خاطر اینکه ارز به اندازه کافی خود را اصلاح كرده، فكر نميكنم خيلي روند صعودي به خود ببيند. در تاریخچه ارزیمان هم همیشه یک دوره جهش و بعد ثبات نسبی داشتهایم. حدود يك سال از جهش ارزي قبلي ميگذرد و به نظرم با توجه به اینکه دلار بیش از 350 درصد نسبت به اواخر سال 96 رشد داشته، هرچند نقدينگي رشد پيدا كرده اما قدرت خرید بهشدت کاهش پیدا کرده و در حد نصف نقدينگي (حدود 700 تا 800 هزار میلیارد تومان) قدرت خريد دارد. وقتی قدرت خرید اینقدر کم شده، تقاضا برای همه کالاها هم کم ميشود. بالاخره اكنون شرایطمان نسبت به گذشته تغییر کرده است. میتوانیم به دلایلی انتظار داشته باشیم که این دوره ثبات نسبت به متوسط دوره ثبات در گذشته، کوتاهتر شود. برای مثال، کسری بودجه، افزایش نقدینگی مورد انتظار ناشی از آن، کاهش فروش نفت، محیط سرمایهگذاری که نسبت به همه دورهها ریسکیتر شده است، میتواند منجر به این شود که صاحبان کسبوکار و سرمایه نسبت به اینکه سرمایهشان را در داخل نگهدارند، مردد شوند و باعث شوند خروج سرمایه تحریک شود. اين حرف شما به اين معناست كه بايد در انتظار نوسانات جدي در بازار ارز باشيم؟ نشانههايي داریم که به نظر میرسد این دوره ثبات بعد از جهش ارزی سال 97 و درآمدهای ناشی از آن، کوتاهتر شود. پيشتر قیمت دلار 350 درصد افزایش را به خود ديد و به نظر من نبايد انتظار چنین جهشی را داشته باشیم. اما مسئلهاي که نگرانی ایجاد میکند، رفتار بانک مرکزی است. درحالیکه در خارج از کشور، تبادلات مسئلهدار داریم و بهسختی پولمان را جابهجا میکنیم، بانک مرکزی هم در داخل مسئله ایجاد میکند. متوجه هستم که بانک مرکزی در جهت اجرای قانون پولشویی خواستار ایجاد شفافیت است اما عملا محدودیت ایجاد میکند؛ مثلا محدودیت تراکنشهای بانکی و سقف تراکنشها از طريق پوز، اینترنتی و حضوری. وقتی چنین وضعیتی هست، مقام ناظر در بازار پولي بايد بداند كه با چنین محدودیتهایی در شرایطی که نفسمان در بازار ارز گرفته، اگر بازار داخلی هم این طور رفتار کند، نگراني به بازار تزريق ميشود. بانک مرکزی با این کار، نقلوانتقالات پولی و ریالی را کنترل میکند اما این کار هیچ اثر جانبیای ندارد؟ باعث نمیشود صاحبان کسبوکار برای نقلوانتقالات روزمرهشان با مشکل مواجه شوند؟ آیا ریسک را از نظر فعالان بازار پول، سپردهگذاران و صاحبان کسبوکار ایجاد نمیکند؟ بانک مرکزی کاری میکند که به نظرم ریسک را تقويت ميكند و به اندازه کافی نگرانکننده است. اگر میخواهیم قوانین ضدپولشویی را اجرا کنیم، باید برنامهاي داشته باشيم و بهتدريج آن را اجرائي كنيم. اينكه در کوتاهمدت تصور کنیم نظام بانکی را میتوانیم از هر آلودگیای پاک کنیم، آنهم در شرایطی که فشارهای خارجی بر بازار ارزمان جدی شده، عاقلانه نیست؛ درحالیکه رئيس كل بانك مركزي ادعا میکند با این کار توانسته بازار ارز را کنترل کند. به نظرم این کار باعث شده عموما بازار ارز ملتهبتر شود. برخي فعالان بازار ارز میگویند باید منتظر عبور قیمت ارز از 20 هزار تومان باشیم. نظر شما در اين زمينه چيست؟ من مخالفم. به نظرم در ميانمدت در بازار دلار جابهجايي عمدهاي نخواهیم داشت. درهرحال تحركات بازار در بخش مقام ناظر هم مهم است. باید به آقای همتی گوشزد کرد در بازار پول کشور بیرویه مانع ایجاد نکند. بخشی از نگرانیها از این بابت ایجاد شده است. بعد از جهش نرخ ارز، باید رکود را تجربه کنیم، نه افزایش قیمت مجدد را. در واقع حبابی که به بازار ارز فشار آورده بود، تخلیه شده است. چطور انتظار داریم یک تحریک دیگر اتفاق بیفتد؟ بهعنوان فرضیه میتوانم مطرح کنم که اقدامات بانک مرکزی از جنس مانعتراشيدن در بازار پولي، برخلاف ادعاها، بازار ارز را تحریک کرده است. هرچند هدف برخی از این کارها شفافکردن نظام پولی کشور است اما اقدامات شتابزده بانك مركزي در حوزه مبارزه با پولشویی، باعث ایجاد نگرانی میشود که ممکن است بازار سرمایه را تحریک کند. شما اكنون نمیتوانید دلار بخرید، واقعا فکر میکنند جلوی بازار را گرفتهاند؟ بازار ارز بازار غیرمتشکل است. اكنون بازار در شرايطي است كه نه ميتوانید دلار بخريد و نه حواله كنيد. این کار خوب است؟ اینکه اجازه نميدهید صرافیها بفروشند، باعث خروج سرمایه نمیشود؟ بههرترتیب ممکن است دو نفر با هم معامله کنند و بانك مركزي بههيچوجه خبردار نشود. باید حواسمان به اقدامات بانک مرکزی باشد. اینکه میگویند سفتهبازی زیاد شده معلول اتفاقات کشور است نه علتش. اگر با این کارها بخواهید جلوی سفتهبازی را بگیرید، از جای دیگری بیرون میزند. بانک مرکزی مبادلات صرافیها در حوزه نقدی و حواله را مسئلهدار کرده است. با این مسئله سفتهبازی حل شده؟ این بازار که متمرکز نیست، از کجا معلوم است که جلوی سفتهبازی را گرفتهاید؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.