روسيه و جريانهاي اعتراضي در سال ۲۰۱۹
احمد وخشيته: خشونت و قهر يکي از مهمترين رويدادهاي تلخ در سال ۲۰۱۹ بود که بر مردم بسياري از جوامع تازيانه زد. اما در اين ميان، همواره ميان قدرتهاي فرامنطقهاي و سازمانهاي بينالمللي در تبيين و تحليل وقايع اين اختلاف وجود دارد که کدام طرف ناخداي زور است و کدامين سو در جستوجوي صلح و آزادي؛ تفاوت ديدگاهي که گاهي خود نيز سبب آتشافروزي بحرانها شده است.ناآرامي، تظاهرات و اعتراضهاي سراسري در سالي که گذشت، از غرب تا شرق کره خاکي را دربر گرفته بود؛ آمريکاي لاتين شاهد اعتراضهايی گسترده در شيلي، ونزوئلا و بوليوي بود؛ فرانسه نقطه آشوب در قاره سبز بود و شرق آسيا نيز از خشونت در امان نبود و اندونزي و هنگکنگ آن را به صدر خبرها آورده بودند. از سوي ديگر، گويي اعتراضات سراسري نمک زندگي در خاورميانه شده و لبنان، عراق و حتي ايران را دربر گرفته است؛ البته در اين ميان مقامات کرملين نيز به دنبال انتخابات گوبرناتورها (رؤساي مناطق) و در برخي حوزهها، نمايندگان دوما از اعتراضها در امان نبودند و روسيه نيز به خيل کشورهايي پيوست که در اين سال تظاهراتهاي ضد دولتي را تجربه کردند. نگاه كرملين سرگئي کاراگانوف، رئيس شوراي سياست خارجي و دفاعي روسيه، معتقد است در دو سال گذشته و با انتخاب دونالد ترامپ به عنوان رئيسجمهور ايالات متحده، جهان در يک دوره فرسايش تدريجي قرار گرفته است و به دنبال سياست روسيههراسي و چينهراسي از سوي واشنگتن، اين تضادها وارد فرجام خود شده و نظم نوين جهاني را تحت تأثير قرار داده است. همچنين برخي تحليلگران روس مانند ديميتري سوسلو بر اين اعتقاد هستند ميان سالهاي پس از فروپاشي شوروي تا ۲۰۰۸، غرب نظم جهاني منطبق با خواستههاي خويش را آرايش کرد و در رأس آن ايالات متحده در نظام تکقطبي به دنبال تثبيت منافع ملي خويش بود. اما به نظر ميرسد با پيدايش بحران اقتصادي در اروپا و پس از آن بهار عربي، نظم جهاني وارد يک دوره گذار شد و به دنبال آن نظام بينالملل آبستن بحرانها و تحولاتی جديد شد؛ دومينويي از بحرانها که يکي پس از ديگري نهفقط سياست و حکومت دولتها را نشانه ميگيرد، بلکه به شکلگيري آرايشي جديد در نظام بينالملل منتج ميشود که نظم گذشته را با تغيير روبهرو ميکند. به دنبال نزديکشدن بحرانها به خارج نزديک روسيه، سياست خارجي کرملين يکباره بسيار عملگرا وارد صحنه بينالملل شد، فقط پس از چند سال اکنون مسکو تلاش دارد محور مذاکرات در موضوعات منطقهاي، فرامنطقهاي و جهاني باشد؛ موضوعي که براي ايالات متحده خوش نيامده است و تلاش دارد با ابرتغييراتي در کشورهايي که اهميت استراتژيک براي روسيه دارند و از دوران شورويايي نيز گرايش به مسکو داشتند، آرايش قدرت را به سوي خود هدايت کند؛ دوقطبيای که يک رويارويي پنهان را در بسياري از موارد ميتوان در آن جستوجو کرد. در اين ميان، اروپاي غربي نيز اگرچه تلاش دارد از اين اصطکاک بکاهد، اما ناگزير از جنبه سياسي به کاخ سفيد نگاه دارد و در حوزه انرژي بسياري از کشورهاي اين منطقه نگاهشان به کرملين است. روسيه و آشوبهاي ونزوئلا زمستان سال گذشته بود که خوان گوايدو خود را رئيسجمهور موقت ونزوئلا خواند و کشمکشهاي او با نيکلاس مادورو سرآغاز آشوبي گسترده در اين کشور آمريکاي لاتين بود؛ کشمکشي که يک سوي آن واشنگتن قرار داشت که از معترضان به دولت حمايت ميکرد و سوي ديگر مسکو که از دولت قانوني. روسيه که ميکوشد در چالشهاي بينالمللي چهرهاي عملگرا براي دستيابي به صلح از خود نشان دهد، همواره بر رويکرد مذاکره تأكيد دارد، از همينرو سرگئي لاوروف در سفري که تابستان سال گذشته به آمريکاي لاتين داشت، بر مذاکره مستقيم بين دولت و جناحهاي مخالف بدون پيششرط تأكيد کرد و تهديدات و تحريمهاي آمريکا را مانع تحقق حل مسئله دانست. اگر چه مسکو نيز پس از آن به گسترش همکاريهاي نظامي و اقتصادي خود با کاراکاس پرداخت. روسيه و بحرانهاي خاورميانه در ميان آشوبهاي بيروت و اعتراضهاي گسترده مردمي، مسکو اعتراضات لبنان را موضوعی داخلي دانست و همچون ديگر بحرانها بر دخالتنکردن کشورها و آغاز گفتوگوهاي ملي تأكيد کرد. در اين ميان، سفير لبنان در روسيه در گفتوگويي اعلام کرد آمريکا براي فشار بر ايران، لبنان را هدف قرار داده و پشت پرده اين اعتراضات سراسري را کاخ سفيد دانست. روسيه بحران در لبنان را نيز یک موضوع داخلي اين کشور خواند و ابراز اميدواري کرد دولت لبنان با تحقق اجماع ملي بتواند از اين بحران عبور کند؛ رويکردي که در رابطه با اعتراضات و ناآراميها در عراق نيز از سوي مسکو مشاهده شد. اعتراضها در روسيه شايد بتوان گفت بزرگترين شانس روسيه پوتين آن است که اين کشور در اين دوره از اپوزيسيون به معناي واقعي و با کارکردهاي عملگرايانه آن بيبهره است؛ اين موضوعي بود که در انتخابات رياستجمهوري ۲۰۱۸ اين کشور نيز بهخوبي مشهود بود و پوتين در پاسخ به کسنيا سابچاک، نامزد مخالف خويش، بر اين موضوع مانور داد و گفت اگر اپوزيسيون برنامهاي دارد، حتما ارائه کند تا همه از آن مطلع شوند. سابچاک در آن انتخابات که از حمايت آلکسي ناوالني نيز برخوردار بود، فقط کمتر از سه درصد آرا را به خود اختصاص داد. امسال نيز به دنبال انتخابات دوما و رؤساي مناطق آلکسي ناوالني از آنجا که نتوانسته بود در انتخابات به عنوان کانديدا معرفي شود، در فضاي مجازي بسياري از مخاطبان خويش را که عموما جوانان بين ۱۸ تا ۲۵ سال هستند، به خيابانها کشيد، اما اين اعتراضها نيز از آنجا که از اقبال عمومي برخوردار نبود و فقط بر موج هيجان سوار بود، خيلي زود از خيابانهاي مسکو رخت بر بست. فرجام به نظر ميرسد روسيه در اعتراضات و آشوبهاي داخلي کشورها بيش از هر چيز به دنبال آن است که جايگاهي به مثابه سازمان ملل داشته باشد و خود را قدرت دست بالاي فرامنطقهاي معرفي و بر حفظ نظم موجود منطقهاي و جهاني تأكيد کند؛ به همين دليل است که همواره در اعتراضهاي پيشآمده بر مفاهيمي همچون دعوت به آرامش، احترام به حقوق شهروندان، دخالتنکردن ديگر دولتها در امور داخلي کشورها تأكيد دارد و از سوي ديگر، اعلام مي کند کرملين آماده ميانجیگري و آغاز پروسه صلح با حضور نمايندگان همه طرفين است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.