|

جمع دانش‌ها زیر چتر حقیقت زبان

کامل حسینی. معلم

فلسفه تحلیلی نشان داده است معمولا فهم نادرست افراد مثلا متفکران با یکدیگر، متهم با قاضی، معلم با دانش‌آموزان و... به مسئله زبان، نفهمیدن درست مفاهیم، واژه‌ها و گزاره‌ها بر می‌گردد. درس زبان و ادبیات با روشن‌کردن معنای گوناگون واژه‌ها و مقاصد مختلف گزاره‌ها کمکی شایان می‌کند. شاید در نگاه بیشتر دانش‌آموزان و حتی برخی معلمان (ناآگاهانه) وظیفه شرح معنای لغات و مفاهیم ناآشنا فقط محدود به مسئولیت معلم ادبیات است و معلمان سایر درس‌ها نیازی چندان به شرح واژه‌ها و معنای مختلف احتمالی گزاره‌ها ندارند. اما در واقع، دانش‌آموزان از اینجا با معضلی بزرگ روبه‌رو خواهند شد؛ به‌وِیژه مقاطع تحصیلی ششم ابتدایی و مقطع بعدی یعنی متوسطه دوره اول، زیرا لغات نامأنوس و تخصصی‌تر نسبت به درس سال پیشین بیشتر خواهد شد و زبان این دوره در حکم پیش‌زمینه‌ای برای یادگیری دانش‌های تخصصی مانند فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی و... است.

از طرفی دیگر، میان زبان کتاب‌ها با زبان مادری تفاوت‌هایی از لحاظ دستور زبان و مهم‌تر از آن تفاوت نوع و معنی واژه‌ها دیده می‌شود. البته غرض نگارنده در این بحث، سلبی‌بودن یا نبودن این تفاوت نیست، بلکه توجه به ایده اصلی «فلسفه تحلیلی» است که با تأسی از آن باید در فرایند آموزش دانش‌ها از درس ادبیات تا سایر دانش‌ها در فکر راه‌حلی برای کاستن از کج‌فهمی و ناسازگاری‌هایی باشیم که در برخی زمان‌ها به سبب آشنانبودن دانش‌آموزان با حقیقت پیچیده متافیزیک زبان؛ معنا، مفهوم متکثر واژه‌ها و شیوه به‌کارگیری‌شان رخ می‌دهند. بدیهی است توجه‌نکردن جدی به حل این معضل از سوی معلمان و دانش‌آموزان در فرایند تدریس و آموزش می‌تواند به‌طور پنهان آسیب‌هایی را وارد کند؛ از جمله اینکه فهم بهتر و به‌موقع مطالبی که بیشتر جنبه تحلیلی دارند، تحقق پیدا نمی‌کند و درنتیجه دانش‌آموزان مجبور خواهند شد بیشتر مطالب را بدون فهمش به یاد بسپارند. دومین مورد اینکه تدریس برای آموزگاران این درس یعنی ادبیات، چه‌بسا سنگین‌تر خواهد شد زیرا آنها یک‌تنه باید در کلاس درس درگیر به‌کارگیری درست واژگان همراه با درک بهتر گزاره‌ها از سوی دانش‌آموزان باشند. بنابراین به نظر نگارنده، برای بهترشدن میزان درک، فهم و سواد ادبیات گفتاری نوشتاری دانش‌آموزان هنگام برخورد با واژگان و اصطلاحات در سایر کتاب‌های غیر از درس ادبیات در صورت امکان، دبیران می‌توانند نخست از دانش‌آموزان بپرسند و در صورت آشنانبودن دانش‌آموزان با این واژگان مطرح‌شده معناهای مختلف و سویه‌های کلی واژهای مهم را متناسب با سطح فهم دانش‌آموزان شرح و تبیین کنند. بدیهی است چنین رویکردی بیانگر هماهنگی کلی میان فعالیت آموزشی دبیران و همچنین نشان پل‌زدن میان دانش‌های مختلف با حقیقت زبان تدریس آنهاست یعنی کمک به کشف معنای دقیق و مختلف واژگان و در نهایت درک منطقی گزاره‌ها از سوی دانش‌آموزان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.