ضرورت طراحي و سازماندهي محتواي برنامه درسي دوره پيشدبستاني
پروين احمدي . کارشناس آموزشي
مطابق با سند برنامه درسي ملي، سن شروع دوره پيشدبستان، پنج سال تمام بوده و برنامه اين دوره رسمي، عمومي و اجباري است و توسط سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي ارائه خواهد شد و با توجه به ويژگيهاي کودکان منعطف و سيّال است. البته ميزان حضور نوآموزان در مراكز پيشدبستاني انعطافپذير بوده و بنا بر شرايط و نياز آنها و به تشخيص مركز مربوطه تعيين خواهد شد (سند برنامه درسي ملي، 1391). در سند ملي آموزش و پرورش (1390)، با عنوان هدف کلان سوم، گسترش و تأمين همهجانبه عدالت تربيتي در نظام تربيت رسمي و عمومي از اهداف نهاد آموزش و پرورش شناخته شده است. در اين راستا، هدف عملياتي آن، بسط عدالت در دسترسي به فرصتهاي تربيتي برخوردار از کيفيت، براي آحاد جمعيت لازمالتعليم كشور بيان شده و راهکارهايي براي آن برشمرده شده است که در ذيل به چهار راهکار مربوط به بحث حاضر اشاره ميشود: 1- جلب مشارکت فعال نهادهاي فرهنگي در توسعه فرهنگ عمومي جهت مطالبه و گسترش فرصتهاي تربيتي برخوردار از کيفيت 2- بوميسازي و اجراي برنامه «آموزش براي همه» 3- تعميم آموزشهاي موسوم به پيشدبستاني به ويژه در مناطق محروم و نيازمند 4- توانمندسازي مربيان ساکن در مناطق محروم، روستاها، حاشيه شهرها، عشاير کوچرو و همچنين مناطق دوزبانه و با نيازهاي ويژه، از توسعه فرصتهاي دسترسي به آموزشهاي باکيفيت معيار. يافتههاي تحقيقات ملي و بينالمللي حاکي از آن است که عملکرد تحصيلي کودکاني که زبان مادري آنها متفاوت از زبان آموزش است، ضعيفتر بوده و بر ضرورت اجراي دوره پيشدبستان براي اين کودکان و تأثير آموزش پيشدبستان بر رشد زبان اين کودکان تأکيد داشتهاند. توجه به برنامههاي درسي و محتواي آموزشي در دوره پيشدبستان با تأکيد بر مهارتهاي اجتماعي و ارتباطي و زباني از جمله اولويتهاي آموزش و پرورش در راستاي برقراري عدالت آموزشي است. محتواي برنامه درسي از عناصر مهم نظام آموزشي است که به طور مستقيم بر دانش، نگرش و رفتار و به طور کلي شخصيت يادگيرنده تأثيرگذار است. عنصر محتوا در برنامه درسي، شامل دانش (مفاهيم و نظريهها)، نگرش (ارزشها، گرايشها و باورها) و مهارتها (فعاليتها)يي است که آموزش داده شده يا آموخته ميشود. محتواي باکيفيت و غني در برنامه درسي پيشدبستان نه تنها کودکان را براي يادگيري درسي آماده ميکند، بلکه در رشد مهارتهاي عاطفي، اجتماعي و ارتباطي آنان نيز مؤثر است. بر اساس مصوبه 770 جلسه شوراي عالي آموزش و پرورش مورخ 25/4/1387 محتواي متداول در دوره پيشدبستان شامل: انس با قرآن، قصه، شعر و سرود، بازي، نقاشي، کاردستي، نمايش خلاق، بحث و گفتوگو، مشاهده، آزمايش، گردش علمي، تماشاي فيلم و نحوه استفاده از فناوريهاي جديد است. اين فعاليتها در فرايند توليد محتواي آموزشي، با نگاه تلفيقي به حوزههاي يادگيري ديني، اجتماعي، هنري، رياضي، تربيتبدني، علوم، طراحي ميشوند و با هدايت مربي، به روش فعال به اجرا در ميآيند. به استناد ماده 5 اساسنامه دوره پيشدبستان، محتوا و مواد آموزشي اين دوره در چارچوب راهنماي برنامه درسي به صورت غيرمتمرکز تهيه ميشود. به اين منظور، کارگروههاي ويژه در هر استان متولي توليد محتواي دوره پيشدبستان بوده و توليدات خود را متناسب با شرايط بومي، محلي و فرهنگي منطقه خود تدوين کرده و پس از بررسي و تأييد کارشناسان دفتر تأليف کتابهاي درسي سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزش و پرورش به اجرا در ميآورند. همانگونه که ملاحظه ميشود، محتواي غالب در دوره پيشدبستان در قالب فعاليت (مهارت) و به صورت درهمتنيده و تلفيقي طراحي و تدوين ميشود. ايده تلفيق برنامه درسي (curriculum integration) شناختهشدهترين و رايجترين رويکرد طراحي برنامه درسي در پيشدبستان است. تلفيق برنامه درسي، درهمآميختن و ارتباطدادن محتواي برنامه درسي (اعم از دانشها، نگرشها و مهارتها در موضوعات درسي مختلف) به منظور تحقق انسجام تجربيات يادگيرندگان است. تحقيقات متعدد به تأثير مثبت و سازنده رويکرد تلفيقي (درهمتنيده، يکپارچه) در دورههاي مختلف تحصيلي به ويژه، دوره پيشدبستان بر پيشرفت تحصيلي و بيش از آن بر رشد مهارتهاي عاطفي و اجتماعي کودکان اذعان داشتهاند. در اين رويکرد، پيش و بيش از آنکه به ماهيت موضوع درسي و دانش اندوختهشده و معرفت سازمانيافته در دروس مختلف متمرکز شود، بر علائق و نيازها و شرايط و مقتضيات يادگيرنده تمرکز دارد. به اصطلاح، محتوا بر اساس، «نظم روانشناختي» و نه «نظم منطقي» تنظيم ميشود. در واقع، تفاوتهاي فردي و منحصربودن هر يادگيرنده در سبک يادگيري مورد توجه قرار ميگيرد و اين امر خود موجب جذاب و برانگيزندهشدن آموختهها و تجربيات يادگيري خواهد بود. اين رويکرد به ويژه براي برنامه درسي مناطق دوزبانه که ويژگي خاصي دارند، بسيار مفيد است. آموزشهاي قبل از خدمت و ضمن خدمت مربيان دوره پيشدبستان اجتنابناپذير است و در اين راستا، همکاري مسئولان و کارکنان مرکز پيشدبستاني و توجيه آنان، همچنين، همکاري و توجيه والدين کودکان و ارتباط مستمر آنان با مربي و هماهنگي خانه و مرکز پيشدبستاني بسيار حائز اهميت است. نقض غرض خواهد بود، چنانچه تلاشها و فعاليتهاي مربي در پيشدبستان به وسيله گفتار و کردار والدين مورد سؤال و ترديد قرار گيرد و دوگانگي در آموزههاي خانه و مرکز پيشدبستاني به وجود آيد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.