صداي کولبران شنيده نميشود مگر...
کامل دلپسند. جامعهشناس مرز و توسعه منطقهاي
مسئله اجتماعي کولبران در جامعه ايراني بيش از چندين سال است که به طور نامنظم و متناوب شنيده ميشود. وجه مشترک هر بار رسانهايشدن موضوع به اين گستردگي در مناطق مرزي غرب کشور تنها مرگ کولبران است؛ اين مرگ چه از طريق سرمازدگي، چه بهواسطه ريزش بهمن يا از طريق استفاده از حق تير مستقيم يا غيرمستقيم نيروهاي مرزباني باشد، سؤال اصلي اين است که چرا بايد مسئلهاي به اين گستردگي با پيامدهاي ناخواسته اجتماعي زيادي که در نمايش ناکارآمدي مسائل مناطق مرزي غرب کشور دارد و توليدکننده بخشي از واگرايي شهروندان مناطق مرزي است، هنوز حل نشده يا حداقل اقدامات انجامشده در همه بخشهاي سياستگذاري، قانونگذاري، رويکردها و راهبردهاي حل آن در اختيار جامعه قرار داده نشده و ظاهرا بعد از فراموشي رسانهاي موضوع جزء اولويتهاي عملياتي نظام تصميمگيري نخواهد ماند؟ چنين به نظر ميرسد که همچون بسياري از مسائل اجتماعي ايران متولي اصلي حل اين موضوع چندنهادي است. همچنان که قبلا اشاره کردهام، مسئله کولبري نبايد صفت معيشتي و شغلي مناطق مرزي باشد بنابراين حذف اين صفت ناميمون مناطق مرزي با وجود ثروت زياد محلي مبتني بر ظرفيت منطقهاي ميتواند از چندين وجه اقداماتي و سياستي مورد توجه قرار گيرد، مهمتر از هر نگرشي از نظر نگارنده، حذف نگاه مرکزنشينانه به موضوع و نگاه از طريق فهم نخبگان محلي است با اين استدلال که مسائل محلي از نگاه متخصصان و مطلعان کليدي محلي، فهمي بر اساس دانش محلي مبتني بر تجربه تاريخ توسعه محلي است. نکته بعدي اينکه حل مسئله کولبري نيازمند نگاه سيستماتيک تقسيمبنديشده از حيث زمان اجرا، از حيث ماهيت اقدامات و از حيث رويکرد و مجري اقدامات به تفکيک مراکز فضايي است. بر اين اساس ميتواند به لحاظ زماني از اقدام عاجل تا کوتاهمدت و بلندمدت را شامل شود، از حيث اقدامي، توسعه زيرساختها، طرحهاي سرمايهگذاري و طرحهاي حمايت باشد و از حيث رويکرد با نگاه حل مسئله بلندمدت خواهد بود يا با نگاه ساماندهي که عمدتا هم ناکارا بوده؛ در حالي که بيشتر تمرکز آن روي کاهش مرارت بوده است. آنچه در مسئله کولبري بيشتر نمايان است، اين است که از حيث مجري به لحاظ تعدد متوليان نهادي تصميمگيري اينکه دولت باشد يا بخش خصوصي يا سمنها، اختلاف نظر به لحاظ امنيتيديدن مناطق مرزي وجود دارد و نکته آخر اينکه از همه مهمتر، ضرورت دارد با توجه به تعدد مراکز فضايي کولبران، نگاه حل مسئلهاي مبتني بر ظرفيتمحوري متفاوتي ميطلبد، کولبري در منطقه مرزي پيرانشهر و سردشت با کولبري در مريوان، بانه، پاوه و جوانرود به جهت رسميبودن معابر رسمي و غيررسمي و نيز قشرهاي درگير از کودکان، زنان، تحصيلکردگان و کهنسالان کاملا متفاوت است. بنابراين لازم است که هر گونه سياستگذاري به تفکيک مراکز فضايي صورت گيرد. از نظر نگارنده به نظر ميرسد نگاه مقطعي به پديده کولبري تنها با رسانهايشدن مرگ کولبران، پيامدي اجتماعي جز زندهشدن واگرايي، زندهشدن ناکارآمدي در حل مسئله و زندهشدن بيتفاوتي دولتمردان و نهادهاي متولي ندارد. حذف کولبري متولي مسئوليتپذيري را ميخواهد که امکان اجماع در شيوه حل مسئله را در فرايند زماني مشخص با رويکرد حذف نگاه شغلي در اين مناطق داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.