گفتوگو با پیرمحمد ملازهی در مورد رابطه ایران و طالبان
تهران، ناگزیر از توسعه روابط با کابل
حدود یک ماه پس از ادعای طالبان درباره ساقطکردن یک هواپیمای آمریکایی در غزنی افغانستان، محمد حیا، سرپرست پلیس ولایت ارزگان، اعلام کرد که ایران راکتهای ضدهواپیما را در اختیار گروه طالبان قرار داده است. پیرو این اتهامات این سؤال مطرح میشود که آیا میان ایران و طالبان همکاری برای تقابل با آمریکا در افغانستان وجود دارد؟ واقعیت آن است که در این خصوص گمانهزنیها و اخبار متعددی وجود دارد، اما هنوز هیچکدام از این اخبار، شنیدهها و گمانهزنیها با اسناد و اخبار تأییدشده همراه نبوده است. بنابراین نمیتوان گفت که میزان تماس، همراهی و همکاری جمهوری اسلامی ایران با طالبان در مسائل متعدد افغانستان مانند تقابل با آمریکا در چه سطحی است، چون هیچ اطلاعات موثقی در این خصوص وجود ندارد. از طرف دیگر هم تاکنون هیچ مقام و مسئول ایرانیای در این رابطه اظهارنظری نداشته است، اما در آنسوی داستان فرماندهان ناتو و برخی مقامهای امنیتی افغانستان معتقدند که اکنون ارتباطات جدی نظامی و امنیتی میان جمهوری اسلامی ایران با طالبان در خاک افغانستان شکل گرفته است. البته این دست اتهامات را درخصوص چینیها و روسها نیز مطرح میکنند. هرچند که در رابطه با تماس ایران و طالبان تنها به اخباری راجع به کشف برخی سلاحهای ساخت ایران که در دست طالبان قرار داشته است، اکتفا میکنند. اما تاکنون تهران رسما هیچگونه اظهارنظری مبنیبر تأیید این دست تماسها و حمایتها از طالبان در افغانستان نداشته است. آیا گزارههای ایدئولوژیک و تفاوتهای اعتقادی در نیروهای طالبان و جمهوری اسلامی ایران بهعنوان عاملی جدی در عدم ایجاد یک همراهی و همسویی عمل نمیکنند؟ در راستای نکته مهم شما طالبان در مقام اول نماینده قوم پشتون عمل میکند، چراکه پایگاه اجتماعی طالبان قوم پشتون است. متأسفانه ایران آن شناخت عمیق و لازم را از قوم پشتون ندارد، چراکه واقعیت آن است که در ایران همواره نگاه و توجه بیشتر به اقوام و مردم شمال افغانستان بوده و توجه کمتری به قوم پشتون شده است. البته در این میان از لحاظ تاریخی آن ذهنیت منفی که از زمان سلسله صفویه در ایران در قبال قوم پشتون به واسطه تحرکات این قوم در برهمزدن قدرت این سلسله شکل گرفته است، باعث شد که ایران کمتر به سمت تعامل با پشتون گرایش پیدا کند، درحالیکه قوم پشتون جمعیتی بالغ بر ۴۵ میلیون نفر در خاک افغانستان و پاکستان را به خود اختصاص داده است، بنابراین نمیتوان جایگاه و پایگاه و نیز تأثیرات این قوم را در افغانستان و پاکستان و بهخصوص در مسائل سیاسی و امنیتی نادیده گرفت. شاید به همین واسطه است که اکنون ضرورت بازبینی و بازنگری در تعریف روابط جمهوری اسلامی ایران با قوم پشتون در اندیشکدهها و پژوهشکدههای سیاسی و امنیتی مطرح شده است، چون همین قوم پشتون بود که تاکنون دو ابرقدرت بزرگ جهانی را در افغانستان شکست داد؛ انگلستان را در قرن ۱۹ میلادی و اتحاد جماهیر شوروی را در قرن بیستم. ... بنابراین این احتمال وجود دارد که اکنون مقامات جمهوری اسلامی ایران نیز به این باور و جمعبندی رسیده باشند که اکنون برای حفظ منافع ملی باید روابط و همکاریها با طالبان را گسترش داد. آیا افغانستان نیز مانند سوریه، یمن، فلسطین، عراق و لبنان به محل تقابل ایران با برخی کشورهای منطقهای و فرامنطقهای بدل شده است؟ قطعا این تقابل و رقابتها در خاک افغانستان نیز وجود دارد، اما یقینا شرایط و اقتضائات آن با کشورهای خاورمیانه تفاوت میکند. بههرحال اکنون به نوعی رقابت میان ایران و پاکستان از یکسو در خاک افغانستان شکل گرفته است و در سوی دیگر نیز رقابت تهران با ریاض و ابوظبی در این کشور وجود دارد. اینها علاوه بر آن است که رقابت تهران و واشنگتن به شکل جدیتری بعد از ترور سردار سلیمانی در خاک افغانستان نیز پی گرفته شده. اما نکته حائز اهمیت آن است که نیروهای طالبان به واسطه نزدیکی ایدئولوژیک خود به عربستان سعودی و نیز دریافت کمکهای مالی و حمایتهای تسلیحاتی از جانب ریاض، روابط گستردهتری با سعودیها دارند. اما همین رقابت ایران با عربستان سبب شده است که تهران هم تلاشهایی برای گسترش روابط ایران با طالبان را در دستور کار قرار دهد تا مانع از آن شود که طالبان ضد منافع و اهداف ایران عمل کند. بنابراین اکنون جمهوری اسلامی ایران باید سعی کند در یک نگاه دقیق و هوشمندانه تمام شرایط و اقتضائات سیاسی، امنیتی و اجتماعی افغانستان را بررسی کند تا بفهمد حفظ منافع و اهدافش در نزدیکی به کدام بازیگر و دوری از کدام بازیگر قرار دارد. ... نمیتوان نقش و جایگاه ایران را با عربستان سعودی، امارات متحده عربی، ترکیه یا آمریکا در خاک افغانستان مقایسه کرد. ایران به واسطه تأثیر مستقیم از ناامنیهای افغانستان باید تلاش جدیتری در افغانستان را در دستور کار قرار دهد. بنابراین این الزامات باید مورد توجه جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد و از اختلافات ایدئولوژیک و نگاه منفی به قوم پشتون عبور کند. منبع: دیپلماسی ایرانی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.