|

شرایط خطرناک خاورمیانه و اهمیت روابط منطقه‌ای

صباح زنگنه-تحلیلگر روابط بین‌الملل

‌روابط منطقه‌ای ایران، موضوعی است که باید در داخل کشور بیش از گذشته درباره آن توافق نظر ایجاد شود و جریان‌های سیاسی، اشتراک منافع ملی را در آن تعریف کنند. ترامپ در آمریکا، در رژیم صهیونیستی فردی مانند نتانیاهو و تعدادی دیگر از رهبران جهان، علاقه‌مند به تهییج عربستان برای تقابل با ایران هستند. ماجرای یمن و تحولات رخ‌داده در آن موضوعی است که شاید عربستان را ناچار به تجدیدنظر در موضع منطقه‌ای خود کند. عربستان برای تغییر موازنه منطقه‌ای، برهم‌زدن ثبات سوریه را در نظر داشت. بی‌نتیجه‌ماندن داعش‌پروری در سوریه، حمله به یمن و تحریم قطر را در دستور کار سعودی قرار داد. تبدیل اهرم دلارهای نفتی به اهرم سیاسی و حتی نظامی از جمله سیاست‌های فعلی سعودی‌هاست که در رابطه با پاکستان، لبنان، افغانستان و برخی از کشورهای آفریقایی آن را دنبال می‌کنند. اتکا به بیرون مرزها برای تأمین امنیت، مشکل سعودی‌هاست. اگر ترامپ رقابت را به دموکرات‌ها واگذار کند و نتانیاهو امکان تشکیل کابینه را از دست بدهد، سعودی‌ها دچار مسائل جدی در منطقه خواهند شد. هم‌اکنون نیز یمن برای سعودی‌ها به یک روند فرسایشی تبدیل شده و آنان توان خارج‌شدن آبرومندانه از صحنه یمن را ندارند. ایران مایل به تجزیه یا سقوط عربستان نیست، هرچند آنها این آرزوی خام را درباره ایران داشته و دارند. تنها راه پیش‌روی عربستان، تجدیدنظر در سیاست‌های منطقه‌ای و درپیش‌گرفتن عقلانیت برای تعامل با کشورهای همسایه خود است. جغرافیای منطقه، یک حقیقت تاریخی پیش‌روی آنان است و ایران هم می‌داند این همسایگان در کنارش حضور دارند؛ بنابراین باید در داخل کشور، رفتاری مبتنی بر هم‌افزایی برای تثبیت بیشتر ایران در منطقه انجام شود و تشکیل این مجلس یا روی‌کار‌آمدن آن دولت، نباید این سیاست‌های کلی را دستخوش آسیب یا وقفه کند. باید روی طرف‌های مثبت منطقه، بیشتر متمرکز شد؛ برای نمونه روابط تهران و دوحه روابط نسبتا مثبت و دوستانه‌ای است. ایران تنها کشوری بود که آسمان خود را پس از تحریم‌های کشورهای عربی منطقه با قطر به روی این کشور باز کرد و به مناسبات اقتصادی با این کشور ادامه داد. قطر هم از جمله کشورهای عربی است که نسبت به همسایگان خود مواضع و رویکرد بهتری نسبت به ایران دارد. برخی کشورهای منطقه تمایلی برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا ندارند؛ اما برخی مانند قطر و عراق، به‌دنبال بهبود مناسبات تهران و واشنگتن هستند. برخی هم مایل به تبدیل‌شدن این تنش از حالتی به حالت دیگر هستند. ظرفیت این کشورها برای پیشبرد سیاست‌هایشان هم با یکدیگر متفاوت است. آمریکا با حمله‌ای که به سردار سلیمانی در بغداد انجام داد، قواعد بازی نظامی را بر هم زد و نیروهای مقاومت منطقه حق دارند مقابله‌به‌مثل کنند و آمریکا باید در انتظار پاسخ این اقدام باشد. ترور چهره نظامی یک کشور در کشوری دیگر، اقدامی خلاف همه قواعد بین‌المللی است و کشورهای دیگر نمی‌توانند این کار را انجام دهند. حمله به نیروی نظامی یک کشور در کشور ثالث، عرف جدیدی است. حوادث منطقه‌ای یک هفته گذشته، کم و بی‌اهمیت نیستند و هر لحظه احتمال زبانه‌کشیدن درگیری وجود دارد. همین مسئله موجب بروز نگرانی‌هایی برای کشورهای حاضر در منطقه شده است و این، فرصت ارتباطات گسترده‌تر منطقه‌ای را فراهم می‌کند. پیش‌شرط این اقدامات، هم‌گرایی داخلی است که باید توسط همه جریان‌ها برای حمایت از دستگاه دیپلماسی، نوعی هم‌گرایی ایجاد شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.