تأييد ديدار سناتور دموكرات با وزير خارجه ايران با واکنش تند دولت ترامپ همراه شد
ديدار در مونيخ، جنجال در واشنگتن
روحاله نخعي : خبر غيررسمي که از ديدار محرمانه وزير خارجه ايران با يک سناتور آمريکايي در مونيخ آلمان منتشر شده بود، سهشنبهشب و چهارشنبهصبح بهطور رسمی از سوی مقامات دو طرف تأييد شد. کريس مورفي، سناتور دموكرات ايالت کانتيکت آمريکا، سهشنبهشب در حساب توييتر خود ضمن ارائه گزارش سفرش به مونيخ همزمان با برگزاري نشست امنيتي مونيخ، تأييد کرد در ميان ديدارهايش در حاشيه اين نشست، با محمدجواد ظريف که از ديگر میهمانان اين نشست بوده نيز ديدار و گفتوگو داشته است. سخنگوي وزارت خارجه ايران و شخص وزير نيز ديدار با اين سناتور را تأييد کردند.
اين خبر را اولينبار «فدراليست» منتشر کرده بود. در گزارش اين رسانه آمريکايي، اين خبر از منبعي نقل شده بود که اطلاعات را از اعضاي هيئت فرانسوي دريافت کرده بود. يک مقام وزارت خارجه آمريکا در زمان انتشار اوليه خبر به اين رسانه گفته بود اين نهاد، اطلاعي از چنين ديداري ندارد. گزارش فدراليست همچنين مدعي بود مورفي در اين ديدار تنها نبوده و اعضاي ديگري از کنگره را نيز همراه داشته است. انتشار اين خبر، موجي از واکنشهاي منفي و حملات را ميان حاميان دولت ترامپ، جمهوريخواهان و مخالفان ايران به همراه داشته است؛ تا جايي که برخي ازجمله رئيسجمهور آمريکا، مورفي را به نقض قانون متهم کردهاند. جو رسانهاي ايجادشده البته احتمالا باعث جهشي جدي در شهرت اين سناتور آمريکايي در صحنه سياسي آمريکا و شناختهشدن بيشتر او در ميان افکار عمومي نيز بشود.
نکته شایان توجه درباره اين ديدار، اين است که ايالات متحده در ماههاي اخير، در چند قدم، ابتدا محدوده حرکت ظريف در سفرهايش را محدود کرد و در آخرين مرحله نيز حاضر به صدور ويزا براي حضور او در جلسه شوراي امنيت سازمان ملل نشد تا عملا پاي وزير خارجه ايران را از آمريکا بريده باشد. حال در چنين شرايطي، ديدار يک سناتور دموكرات با او در سفري به مونيخ را ميتوان برخلاف خواست مقامات دولت آمريکا در اين زمينه و بهنوعي ناکامي اين تلاش ديد. اين ديدار در ميانه اوجگيري تنشهاي بين دو کشور، اهميت جايگاه شخص ظريف بهعنوان ديپلماتي شناختهشده در واشنگتن و حفظ و برقراري تعامل با او را در صحنه سياسي ايالات متحده به تصوير ميکشد.
گزارش مورفي: حرفنزدن با دشمنان کار خطرناکي است
سناتور مورفي يكي از اعضاي کنگره است که در شبکههاي اجتماعي، بهويژه توييتر، نقدهاي بسياري به سياست خارجي دولت ترامپ و بهطور خاص سياستش در قبال ايران وارد ميکند؛ تا حدي که شايد نام او در رسانههاي ايران به اندازه رهبران حزب دموكرات يا حتي بيش از آنها مطرح شده باشد. او که گزارش مفصل سفر خود را در وبسايت مديوم منتشر کرده بود، ضمن همرساني آن در توييتر نوشت: «با وزير خارجه ايران در مونيخ ديدار کردم. حرفنزدن با دشمنان کار خطرناکي است؛ بهخصوص در ميانه چرخهاي از افزايش تنش». مورفي همچنين در خلاصهاي از گفتوگويش با ظريف، درباره کنترل نيروهاي نيابتي ايران در عراق، شهروندان آمريکايي بازداشتشده در ايران و مسئله يمن صحبت کرده است. مورفي در آنچه توضيح دليل تصميم خود به اين ديدار به نظر ميرسيد، ادامه داد: «کنگره شاخهاي است که [در ساختار حکومتي] جايگاه برابري با قوه مجريه دارد؛ ما هم سياست خارجي تعيين ميکنيم». این سناتور دموكرات همچنين گفت: «بسياري از ما در طول سالها و در دوران اوباما و ترامپ، با ظريف ديدار کردهايم. با اينکه هيچکس در کنگره نميتواند با ظريف مذاکره کند يا پيامهاي رسمي دولت ايالات
متحده را منتقل کند، مکالمهداشتن ارزش خودش را دارد». مورفي نقدي تلويحي نيز به ترامپ وارد کرد: «کاش رئيسجمهور ترامپ هم متوجه اين ارزش بود؛ چون سياست فعلي ما در بالابردن کور و غيرراهبردي تنشها، تنها ايران را قدرتمندتر و خطرناکتر ميکند و آمريکا را ضعيفتر و ناامنتر».
ديدار در هتل محل اقامت ظريف
مورفي در گزارشي که منتشر کرده است، به توضيح بيشتر انگيزههايش از اين ديدار پرداخت. او نوشت محل اين ديدار در هتل محل اقامت ظريف تعيين شده بود. سناتور دموكرات توضيح داد در اين نشست دنبال اين بوده که دريابد آيا واکنش ايران به ترور سردار سليماني به پايان رسيده يا نه. وي همچنين اشاره کرد که در مسئله يمن، دنبال «کمک» ظريف بوده است و به او گفته حوثيها نبايد فرصت صلح را از دست بدهند. مورفي افزود با وزير خارجه ايران درباره ماليات دودرصدي که حوثيها براي کمکهاي انساندوستانه اعمال کردهاند، صحبت کرده است. به روايت مورفي، وزير خارجه ايران از اين موضوع اظهار بياطلاعي کرده و سپس ضمن تأکيد بر اينکه ايران حوثيها را کنترل نميکند، وعده داده در بازگشت به ايران پيگير حل اين مشکل شود.
مورفي در اين گزارش بهصراحت گفت پيشتر هم ديدارهايي با ظريف داشته است. او گفت نميتواند به نمايندگي از تمام دولت آمريکا به ديپلماسي مشغول شود؛ «تظاهر هم نميکنم که در موقعيتي هستم که بتوانم چنين کنم، اما اگر ترامپ با ايران صحبت نميکند، يکي بايد اين کار را بکند». وي افزود: «فقدان مکالمه، کشورها را در وضعيت گمانهزني درباره نيات دشمنانشان قرار ميدهد و حدس اشتباه ميتواند به اشتباهاتي فاجعهبار منجر شود».
سخنگوي وزارت خارجه ايران: اين ديدارها بخشي از ديپلماسي عمومي است
سخنگوي وزارت خارجه ايران در توييتر بدون اشاره مستقيم به نام سناتور مورفي، ديدار ظريف با اعضاي کنگره را تأييد کرد. سيدعباس موسوي سهشنبهشب در توييتر نوشت: «دکتر ظريف همواره گفتهاند که با برخي اعضاي کنگره آمريکا که از او درخواست ملاقات ميکنند، ديدار و ديدگاههاي ج.ا. [جمهوري اسلامي] ايران و واقعيات منطقه را تشريح ميکند. اين اقدامات بخشي از ديپلماسي عمومي است که شامل ديدار با نخبگان، مراکز فکري و مصاحبه و ديدار توجيهي با اصحاب رسانهها نيز ميشود».
ظريف: اتفاق جديدي نيست، ۲۰ سال است با سناتورها ديدار ميکنم
شخص وزير خارجه ايران ديروز و بعد از جلسه هيئت دولت، در جمع خبرنگاران اين خبر را تأييد کرد. ظريف توضيح داد: «برخي از کساني که درخواست ملاقات ميکنند، تعدادي از آنها خبرنگار، برخي اصحاب گروههاي فکري و بعضيهايشان نمايندگان مجلس هستند. با اينها حسب فرصت و صلاحديد در راستاي ديپلماسي عمومي و ارائه ديدگاههايمان ملاقات ميکنيم». وي افزود: «سناتورهاي آمريکايي شايد از ۲۰ سال قبل و بيشتر به ديدار من ميآمدند و با آنها ديدار ميکردم؛ زماني که نماينده دائم ايران در سازمان ملل متحد و وزير امور خارجه بودم». رئيس دستگاه ديپلماسي ايران تصريح کرد ديدار با سناتورها هيچ اتفاق جديدي نيست. ظريف همچنين درباره واکنش مقامات آمريکايي به اين خبر گفت: «اين مسئله نشاندهنده اين واقعيت است که چقدر ترامپ و پمپئو از اينکه يک سناتور آمريکايي بيايد و واقعيتها را از زبان وزير امور خارجه ايران بشنود، هراساناند. آنها تلاش کردند با تحريم وزير امور خارجه ايران اجازه ندهند صداي مردم ايران به مردم آمريکا برسد؛ اما غافل از اين واقعيت هستند که وزير امور خارجه ايران به عنوان يک فرد نيست بلکه نماينده مردم بزرگي است که اين مردم بزرگ صدايشان را
هر جور که شده است، به دنيا رسانده و انشاءالله با مقاومت و تلاششان اين صدا را در آينده به دنيا مجددا خواهند رساند».
آخرين نمونه پيشين اين ديدارها که رسانهاي و خبرساز شد، مربوط به ديدار ظريف با سناتور دايان فاينستين، ديگر عضو دموكرات سنا از ايالت کاليفرنياست که اواسط بهار امسال رخ داد. آن زمان نيز ابتدا خبرنگاران گوشي فاينستين را در حالي که صفحه دفترچه تلفنش مربوط به ظريف در آن باز بود، ديدند و سپس دفتر اين سناتور تأييد کرد در سفري که ظريف به آمريکا داشته، ديداري به صرف شام با او داشته است. دفتر فاينستين همچنين اعلام کرد قبل از اين ديدار به وزارت خارجه اطلاع داده شده است. فاينستين کمي بعد در اوايل تابستان و در زمان اعلام تحريم ظريف با انتشار بيانيهاي با اشاره به شناخت ۱۵سالهاش از ظريف به عنوان ديپلماتي توانا، اين اقدام دولت را يک اشتباه خواند.
ترامپ: نميتوانم باور کنم
اشاره ظريف به واکنشهاي رئيسجمهور آمريکا و وزير خارجه اين کشور است. دونالد ترامپ با انتقاد از ديدار سناتور مورفي با وزير امور خارجه ايران گفت اين ديدار ميتواند نقض قانون باشد. به گزارش ايسنا به نوشته روزنامه واشنگتنپست، رئيسجمهور آمريکا در پاسخ به سؤال خبرنگاران در اين باره گفت: «من نميتوانم اين مسئله را باور کنم. شنيدم که سناتور مورفي با ايرانيها ديدار کرده است. آيا اين حقيقت دارد؟ آيا چيزي هست که من بايد آن را بدانم زيرا به نظر ميرسد اين اقدام نقض قانون لوگان باشد». قانون لوگان که ترامپ و بسياري از حاميان دولتش و ديگر منتقدان اقدام سناتور مورفي، او را به نقض آن متهم ميکنند، قانون فدرالي مصوب سال ۱۷۹۹ است که مذاکره بدون مجوز شهروندان آمريکايي با دولتهاي خارجي را که درگير اختلافي با ايالات متحده هستند، جرم قلمداد ميکند. در تاريخ آمريکا اما تنها دو بار در قرن نوزدهم، کسي به نقض اين قانون متهم شده و هيچکدام از اين دو نفر نيز در نهايت مجرم شناخته نشدهاند.
در عين حال خبرنگار حوزه امنيت ملي سيانان گزارش ميدهد دفتر سناتور مورفي پيشتر درباره ديدار احتمالي با ظريف به وزارت خارجه اطلاع داده بوده است. طبق اين گزارش وزارت خارجه در پاسخ گفته است سفارت ايالات متحده نميتواند کمکي به برگزاري چنين نشستي کند.
پمپئو: دموكراتها در حال كمك به ايران و همدستي با آنها هستند
مايک پمپئو وزير خارجه آمريکا نيز از اين ديدار انتقاد کرد. به گزارش ايلنا به نقل از فري بيکن، پمپئو به خبرنگاراني که وي را در سفر به آفريقا همراهي ميکردند، گفت: «دموكراتها در حال كمك به ايران و همدستي با آنها هستند.» وي افزود: «اگر اين ديدار انجام شده باشد، نميدانم آنها چه گفتهاند. اميدوارم که آنها (دموکراتها) در پي تقويت سياست خارجي آمريکا بوده باشند، نه سياست خارجي خودشان». پمپئو همچنين درباره وزير خارجه ايران گفت: «اين فرد تحت تحريمهاي آمريکا قرار دارد. او وزير خارجه کشوري است که يک هواپيما را ساقط کرد و هنوز جعبههاي سياه را تحويل نداده است. او وزير خارجه کشوري است که ۲۷ دسامبر (ششم ديماه) يک آمريکايي را کشت. او وزير خارجه کشوري است که بزرگترين حامي مالي تروريسم و بزرگترين حامي مالي يهودستيزي است».
حفظ خطوط ارتباطي در اوج تنش
اما جنبه اهميت ديگر اين ديدار در سايه انتخاباتي معنا پيدا ميکند که پاييز ۹۹ در آمريکا برگزار خواهد شد. بسياري از نگاهها در زمينه رابطه ايران و آمريکا به احتمال شکست ترامپ و استقرار يک دموكرات در کاخ سفيد است. گمانهزنيها درباره تصميمات احتمالي رئيسجمهور بعدي آمريکا در چنين شرايطي سوژه تحليلها و گفتوگوهاي بسياري از فعالان و ناظران حوزه ديپلماسي است. کانديداهاي دموكرات تابهحال در شعارهاي انتخاباتي خود از تصميم براي برقراري دوباره تماسهاي ديپلماتيک با ايران همانند دوران اوباما و حتي بازگشت بلافاصله به برجام سخن گفتهاند. ديدار محرمانه اين سناتور دموكرات با ظريف در کشوري ثالث، با وجود تحريم او و برخورد نظامي اخير دو کشور، ميتواند نشانهاي از رويکرد احتمالي اين حزب به نوع تعامل با ايران، لااقل در دوران صدارت ديپلماتي مثل ظريف باشد. اين ديدار رسانهايشده در سايه ديدارهاي مقاماتي مثل فاينستين و نيز ديدارهايي که گاه جان کري پس از دوران اوباما داشته است، احتمالا به اين معناست که در حزب دموكرات، هنوز رويکرد اوباما/کري در نحوه تعامل با ايران، رويکرد مطلوب به حساب ميآيد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.