مخازن علمی موزه تاریخ طبیعی محیط زیست ایران افتتاح شد
ملاقات با ۱۰۰ هزار نمونه گیاهی و جانوری
محمدمهدی گوهری: موزهها مكانهای گردآوری، نگهداری، مطالعه، بررسی و بهنمایشگذاشتن نعمتهای فرهنگی یا طبیعی به منظور آموزش، پژوهش و ارزشدادن به این مجموعهها و لذتبردن از آنها هستند. موزههای تاریخ طبیعی از جمله مکانهای فرهنگی، اجتماعی، آموزشی و تحقیقاتی هستند که به منظور آشنایی جامعه و ارتقاي آگاهیهای عمومی در مورد جانوران، گیاهان، فسیلها و همچنین زیستگاههای طبیعی آنها تأسیس شدهاند. موزههای تاریخی در واقع عامل انتقال و توسعه دانش و فرهنگ در زمینه آشنایی و حفظ محیط زیست هستند. موزهها از طریق نمایشگاهها و برنامههای آموزشی که با اهداف خاص برای آنها تدوین میشوند، به تفسیر و شرح جایگاه و اجزای طبیعت میپردازند. بخشهای علمی و بایگانی موزههای تاریخ طبیعی دارای مجموعههای متنوعی از گیاهان، جانوران، فسیلها، سنگها و کانیها هستند که میتوانند مواد و اطلاعات لازم را جهت تحقیق زیستشناسان و دانشجویان علوم طبیعی و محیط زیست فراهم كنند. به بیان دیگر موزه تاریخ طبیعی یک خزانه ملی به منظور مطالعه و شناخت تنوع زیستی کشور ایران و سایر کشورهاست. بخش مخازن علمی موزه تاریخ طبیعی ایران اخیرا افتتاح شده است که در ادامه به اهمیت و معرفی بخشهای مختلف آن میپردازیم. اهمیت و تاریخچه موزههای تاریخ طبیعی موزههای تاریخ طبیعی یک بایگانی علمی هستند که میتوانند به پژوهشگران و محققان در زمینه شناسایی موجودات کمک کنند. از موزههای تاریخ طبیعی با عنوان مراکز پژوهشی کلیدی و مهم در حوزه تاریخ طبیعی یاد میشود. در ایران تصور عمومی این است که موزههای تاریخ طبیعی صرفا محلی برای نمایش عناصر طبیعت هستند، اما در واقع بخشهای نمایشی و آموزشی تنها یکی از بخشهای سهگانه فعالیتهای موزههای تاریخ طبیعی را تشکیل میدهند. به طور کلی میتوان مأموریت سهگانه موزه تاریخ طبیعی را به شرح زیر دستهبندی کرد: ۱- گردآوری و نگهداری نمونههایی از موجودات زنده یا فسیلها ۲- تحقیقات روی این نمونهها 3- نمایش عمومی و فعالیتهای آموزشی مرتبط با طبیعت. در مورد تاریخچه تأسیس موزههای تاریخ طبیعی در جهان میتوان به دو موزه شاخص اشاره کرد. یکی از آنها موزه تاریخ طبیعی لندن است که حدود ۲۵۰ سال پیش تأسیس شده و موزه دارای حدود ۸۰ میلیون نمونه و شامل شش بخش زمینشناسی، گیاهشناسی، حشرهشناسی، کانیشناسی، دیرینهشناسی و جانورشناسی است. این موزه یکی از بزرگترین موزههای تاریخ طبیعی دنیاست که سالانه هزاران محقق برای مطالعه نمونههای تیپ (نمونه جانورانی که برای اولین بار شناسایی میشوند) به آنجا مراجعه میکنند. براي مورد دوم میتوان به موزه تاریخ طبیعی آمریکا که یکی از مشهورترین موزههای ایالات متحده آمریکا و جهان است، اشاره كرد. این موزه حدود صد سال پیش در ساختمانی به وسعت ۱۲۳ هزار مترمربع و زیربنای سالن نمایشگاهی ۳۵۰ هزار مترمربع افتتاح شد. این موزه بزرگ دارای بیش از ۳۲ میلیون نمونه جانوری، انسانی، گیاهی، سنگ و فسیل است و سالانه بیش از پنج میلیون بازدیدکننده دارد. در کشور ما موزههای تاریخ طبیعی قدمتی کمتر از ۵۰ سال دارند. تنوع زیستی جزء لاینفک محیط زیست است کیومرث کلانتری، معاون محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست، در مورد افتتاح و راهاندازی مخازن علمی موزه تاریخ طبیعی بیان کرد: سازمان حفاظت محیط زیست مناطقی را برای حفاظت از تنوع زیستی کشور تحت مدیریت قرار داده و امروز ۱۱.۲ درصد جغرافیای کشور معادل ۱۸.۵ میلیون هکتار تحت عنوان مناطق چهارگانه زير نظر مدیریت سازمان محیط زیست است. وی تأکید کرد: برای رسیدن به استاندارد ۱۴درصدی جهانی باید ۲.۵ درصد مناطق خود را ارتقا بخشیم. در دولت روحانی در دو جلسه شورای عالی محیط زیست مجموعا یکمیلیونو ۵۰ هکتار به سطح مناطق حفاظتشده اضافه شده است. معاون طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: در کشور ما که دارای تنوع زیستی بالایی است، حدود هزارو 300 گونه جانوری مهرهدار شناختهشده و حدود بیش از هشتهزارو 200 گونه گیاهی شناختهشده داریم بنابراین کشور هم از نظر اکوسیستم و ژنتیکی و هم از نظر گونههای جانوری و گیاهی دارای تنوع بالایی است. کلانتری افزود: با این کار ارزشمندی که در موزه تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی انجام شده، منابع ذخیرهگاهی و بانکهای ژن تجمیع شده و این فضا اکنون آماده بهرهبرداری برای مراکز علمی تحقیقاتی است و این کار ادامه خواهد داشت. نمایش ۱۰۰ هزار نمونه گیاهی و جانوری در موزه تاریخ طبیعی محیط زیست علی مدادی، مدیر موزه ملی تاریخ طبیعی درباره افتتاح مخزنهای موزه تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست افزود: ۱۰۰ هزار نمونه شامل بخشهای مختلف گیاهی، جانوری، سنگ و کانی اکنون قابل دسترسی برای محققان داخلی و خارجی است و سه هزار نمونه از آن در بانک ژن جمعآوری شدهاند. وی درباره کارکردهای پژوهشی موزههای تاریخ طبیعی گفت: جمعآوری مجموعهای کامل از گونهها، مطالعه سیستماتیک و طبقهبندی علمی، کاهش نمونهبرداری از طبیعت، نگهداری از نمونههای تایپ و دسترسی به نمونههای خارج از کشور در حال انجام است. تایپ یعنی آن گونه مشخص برای اولین بار با مشخصات خاص خودش معرفی شده باشد. مدادی ادامه داد: با توجه به اهمیت موضوع درصدد برآمدیم ۱۰۰ هزار نمونه موجود در بانک ژن تنوع زیستی را به صورت علمی طبقهبندی کنیم تا مورد استفاده قرار گیرد، بر این اساس ساخت مخازن ریلی از سال ۱۳۸۷ با اعتباری بیش از ۲۵۰ میلیون تومان آغاز شد که به دلیل برخی مشکلات حقوقی روند تحویل آن با وقفه مواجه شد. در ابتدای سال ۹۸ مخازن تحویل و فرایند آمادهسازی آن شروع و پس از آمادهسازی مخازن فرایند بازبینی، طبقهبندی و انتقال نمونهها بر اساس طبقهبندی علمی انجام شد. وی گفت: نمونههای جانوری موجود در بانک ژن شامل گونههای پستانداران، پرندگان و خزندگان است. در ایران ۲۲۳ گونه پستاندار موجود است که از این تعداد ۵۳ گونه در بانک قرار دارد، همچنین ۵۶۸ گونه پرنده در ایران شناسایی شده که از این تعداد ۱۳۰ گونه در بانک وجود دارد و ۲۶۷ گونه خزنده در ایران است که از این تعداد ۹۳ گونه در بانک ژن سازمان محیط زیست موجود است. وی درباره فعالیتهای در دست اقدام این موزه توضیح داد: دستورالعمل مطالعه نمونههای موجود در مخازن تهیه شده و هفته آینده ابلاغ میشود، ابلاغ اولویتهای مطالعاتی نمونههای موجود، تهیه و انتشار بانک اطلاعات نمونهها، ابلاغ دستورالعمل اهدای نمونه به موزه، ممنوعیت خروج نمونههای تایپ از کشور، حمایت از پایاننامههای دانشجویی و ساخت بخش نمایشگاهی موزه تاریخ طبیعی برخی از این فعالیتهاست که با آنها میتوانیم یکی از بهترین موزههای تنوع زیستی را داشته باشیم. در هرباریوم موزه تنوع زیستی ۴۰ هزار نمونه دارد و قدیمیترین آن مربوط به ۴۰ سال پیش است که میتواند در اختیار محققان قرار گیرد. همچنین در بانک زیستی ژن گونههای گیاهی و جانوری نگهداری میشود که این ژنها در دمای ۸۰ درجه تا زیر۱۰ سال نگهداری میشوند. بخش زمینشناسی این موزه مجموعه فسیلهایی از هشت میلیون سال پیش است که گنجینهای بینظیر هستند، همچنین در بخش کانیها نمونههای طلای کاذب و انواع کانیها جمعآوری شده است، در بخش دیگری از موزه ۲۷۴ نمونه پرنده و ۲۷۰ جمجمه و شاخ که به آن پانل گفته میشود وجود دارد که بیشتر آنها قوچ و کل ایرانی است، البته چند نمونه خارجی از روسیه و آفریقا نیز موجود است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.