زندگي و آثار دانته
دانته آليگيري از مهمترين چهرههاي ادبيات جهاني است و شاهكارش، «كمدي الهي» نيز يكي از درخشانترين ميراثهاي ادبيات كلاسيك به شمار ميرود. «كمدي الهي» اولينبار چند دهه پيش به فارسي ترجمه شد و امروز چندين ترجمه از آن در دست است. رد «كمدي الهي» در شعرها و نقاشيهاي پس از دانته ديده ميشود و بسياري از نويسندگان و شاعران و هنرمندان بر اساس داستانهاي اين منظومه آثار متعددي آفريدهاند. مهدي سحابي سالها پيش ترجمهاي از كتاب «دانته آليگيري» نوشته مارك موسي به دست داد و اين كتاب اولينبار در سال 1373 به چاپ رسيد. نشر مركز نيز بهتازگي چاپ تازهاي از اين كتاب را منتشر كرده است. در اين كتاب كمحجم، بهطور اجمالي به زندگي و آثار دانته پرداخته شده است. دانته در ماه مي 1265 ميلادي در فلورانس متولد شد. خانواده او را ميتوان از اشراف آن دوران دانست و خود دانته نيز بعدها به چهره سرشناسي در فلورانس بدل شد. در بخشي از كتاب كه به زندگي دانته مربوط است، درباره دوران كودكي او آمده: «تا آنجا كه از نوشتههاي دانته ميتوان دريافت، از زندگي خانوادگي خاطرات خوشي داشته است. با اطمينان ميتوان گفت كه از تربيت خوبي برخوردار بوده است، هرچند كه از جزئيات آن چندان چيزي شناخته نيست. بعيد نيست كه به مدرسههاي ابتدايي راهبان فرانسيسي و بعدها به مدرسه فلسفه ايشان رفته باشد. موقعيت اجتماعي ساده خانواده مانع از آن نشد كه دانته به تحصيلات خود ادامه دهد، يا زندگي يك جوان نجيبزاده را بگذراند. از نوشتههايش برميآيد كه هم با زندگي روستايي و هم با زندگي شهري آشنا بوده است. احتمال ميرود كه دانته، در دورهاي كه خواهان كسب مهارت در سبكهاي بياني بوده، فن بيان را نزد برونتو لاتيني، دانشمند و سياستمدار فلورانسي، آموخته باشد و آنچنانكه خود ميگويد، از او فراگرفته باشد كه آدمي چهگونه میتواند جاودان شود». «زندگي نو» يكي از نخستين آثار دانته، مجموعهاي از شعر و نثر است و از سيويك شعر همراه با نثر تشكيل ميشود. اين اثر يكي از نخستين نمونههاي مهم نثر ايتاليايي و احتمالا اولين اثر داستاني است كه در آن نثر نهفقط براي ارائه يك روايت دنبالهدار، بلكه همچنين براي توضيح شأن نزول تمام شعرهاي كتاب به كار گرفته شده است. نويسنده كتاب معتقد است كه آنچه در «زندگي نو» تازگي دارد، رابطه كاربردي نثر و شعر با هم است. او همچنين ميگويد كه در سالهاي اخير منتقدان «كمدي الهي» هرچه بيشتر به اين ضرورت رسيدهاند كه بايد ميان دانته شاعر، يعني آن چهره تاريخي كه شعر را به زبان خود سروده است، و دانته سالك، يعني شخصيتي كه آفريده شاعر است و در دنيايي به سر ميبرد كه شاعر خلق كرده است، تمايز قائل شد. درباره «زندگي نو» برقراري چنين تمايزي دشوار است؛ چراكه در اين كتاب، عاشق، يعني قهرمان اثر، خود شاعر است. مارك موسا در توضيحاتي ديگر مينويسد: «رويدادهاي زندگي نو را، برخلاف كمدي الهي، نبايد تخيلي ديد و قهرمان كتاب هم يك شخصيت خيالي نيست، بلكه شخصيت دانته واقعي در سن جوانتري است.» در «زندگي نو»، با قهرمان كتاب برخوردي بیرحمانه صورت گرفته و از اينرو گفته شده كه اين كتابي بيرحمانه است. در پايان «زندگي نو»، دانته عزم ميكند كه «اگر مشيت آني كه شكوفايي همهچيز از اوست بر اين باشد كه زندگيام چند سالي ديگر بپايد، اميد دارم درباره دلدارم چنان بنويسم كه تاكنون براي هيچ دلداري نوشته نشده است». «كمدي الهي» را ميتوان حاصل اين عزم دانته دانست. امروز دقيقا مشخص نيست كه دانته سرودن اين منظومه را از چه زماني شروع كرد اما برخي معتقدند كه اين كار خيلي زود، يعني از 1307 ميلادي آغاز شد. دانته خود درباره اين شاهكارش نوشته بود كه هدفش از نوشتن اين منظومه اين بوده كه «همه كساني را كه در اين جهان زندگي ميكنند از سيهروزي نجات دهد و به شادكامي رهنمون شود». منظومه داراي سه بخش «دوزخ»، «برزخ» و «بهشت» است و هر بخش شامل سيوسه چكامه است به استثناي «دوزخ» كه سيوچهار چكامه دارد و چكامه آغازينش پيشدرآمدي بر كل اثر است. در بخشي از كتاب درباره مضمون اصلي «كمدي الهي» آمده: «درام يا محور اصلي داستان منظومه سيروسلوك مردي بهسوي خداست، شرح اين است كه چگونه خداوند به ياري بئاتريچه شاعر را به رستگاري ميرساند. و نتيجهاي كه دانته مايل است خواننده به خاطر بسپارد اين است كه خداوند آنچه را كه با يك نفر كرده با هركسي ميتواند بكند، به شرطي كه هركسي اشتياق چنين سيروسلوكي را داشته باشد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.