چابکسازي ادارات و جبران کمبود معلم در مدارس
يک تير و چند نشان طرح «رتبهبندي معلمان»
در ماههاي اخير بحث رتبهبندي معلمان از زواياي گوناگون اعم از اجرا يا عدم اجرا، چگونگي اجرا، مشمولان اين فرايند ميزان تأثيرگذاري آن بر بهبود فرايند ياددهي و يادگيري و منزلت معلمان محل بحث و اظهار نظرهايی متعدد بود. پس از تصويب اوليه کميسيون اجتماعي دولت در 26 آبانماه 98 در نهايت نويد عملياتيشدن آن با مصوبه سوم آذر 98 هيئت دولت بارقه اميدي در دل معلمان بهويژه بازنشستگاني که در سالهاي اخير به اميد بهرهمندي از مرحله دوم رتبهبندي، استمرار خدمت درخواست کرده بودند، شکل گرفت. بر اساس دستورالعمل اجرائي رتبهبندي «4 ديماه 98 وزارت آموزش و پرورش» قرار شد در فرايندي 45روزه با تشکيل کميتههايي در سطح مناطق، استانها و حوزههاي ستادي کار ارزيابي اوليه صلاحيتهاي سهگانه معلمان (عمومي، تخصصي و حرفهاي) پس از ثبتنام مشمولان در سامانه LTMS آغاز و در نهايت در رتبههاي یک تا پنج بر اساس ارزيابيهاي صورتگرفته رتبهبندي شده و با حقوق بهمن يا اسفندماه 98 معوقات از مهر نيز واريز شود. موافقان و مخالفان چه ميگويند؟ در اين ميان، ماجراي رتبهبندي کارکنان اداري وزارت آموزشوپرورش و گذاشتن آنها در دوراهي بازگشت به مدرسه و استفاده از مزاياي رتبهبندي معلمان يا ماندن در ادارات و چشمبستن بر مزاياي رتبهبندي معلمان، از مشکلاتي است که از سوي کارکنان اداري آموزشوپرورش مطرح ميشود. برخي کارشناسان و نمايندگان معتقدند اين روند ميتواند باعث رفتن نيروهاي باتجربه از ادارات شود و برخي ديگر معتقدند اين طرح بايد فقط شامل حال معلمان شود و البته بازگشت اداريهايي که سالها از درس و مدرسه دور بودهاند، ممکن است آسيبي به وضعيت آموزشي مدارس وارد کند. در اين بين، اختلاف اساسي بر سر حذف يا محاسبه 40 هزار نيرو در رسته آموزشي رشته شغلي آموزگار، دبير و هنرآموز، شاغل در پست مصوب اداري است که وزير آموزش و پرورش بهتازگي مجدد بر اين نکته تأکيد کرده است که با ابلاغ آييننامهاي، شاغلان اداري را مخير ميکنيم تا مهر 99 يا به اداري مالي تغيير رسته داده و در پست مصوب اداري استمرار خدمت دهند يا براي هميشه به مدارس بازگردند و از مزاياي رتبهبندي بهرهمند شوند. رتبهبندي، راهي براي جبران کمبود معلم ظاهرا مسئله اصلي چابکسازي حوزه اداري و گسيلداشتن برخي نيروها به مدارس است که بتوان با يک تير دو نشان زد؛ هم از نيروهاي اداري کاست و هم بخشي از کمبود نيروهاي آموزشي مدارس را پوشش داد که هر عددي شود خود غنيمت است. در حالي که پيش از اين حميدرضا حاجيبابايي، رئيس فراکسيون فرهنگيان مجلس، با اعلام جزئيات جلسه اين فراکسيون با حضور وزير آموزش و پرورش به منظور بررسي مشکلات رتبهبندي معلمان، گفته بود در اين جلسه مقرر شد کارمندان اداري که معلم هستند بدون نياز به بازگشت به مدرسه مشمول رتبهبندي شوند اما محسن حاجيميرزايي، وزير آموزش و پرورش، درباره رتبهبندي کارمندان اداري گفت: معلماني که مأمور به دانشگاه فرهنگيان و بخشهاي ديگر هستند، شمول رتبهبندي را به آنها توسعه داديم. همکاران آموزشي که در مشاغل اداري حضور دارند، اگر ميخواهند از مزاياي رتبهبندي بهرهمند شوند، بايد در مشاغل آموزشي فعاليت کنند و تا مهر سال آينده به مدرسه برگردند اما اگر ميخواهند در پست اداري بمانند، ديگر نميتوانند از مزاياي رتبهبندي استفاده کنند و بايد از مزاياي کارکنان اداري استفادهکنند. اساس کسب امتياز براي رتبهبندي رتبهبندي بر اساس اعلام مسئولان وزارت آموزش و پرورش فرايندي است که به ارتقاي کيفيت در آموزش و پرورش منجر ميشود و هدف مستقيم آن افزايش حقوق نيست اما به افزايش حقوق هم منجر ميشود. صلاحيتهاي عمومي شامل شخصيت افراد، تخصصي شامل دانش و توانمنديهاي آموزشي و پرورشي و حرفهاي شامل مجموعهاي از شايستگيها، توانمنديها و مهارتهايي است که معلم حين کار به دست آورده و خود را ارتقا ميدهد و کاملا مرتبط با شغل معلمي است. پس از ارزيابي معلمان در نظام سنجش صلاحيت، براي آنها گواهينامه صادر ميشود و البته هر چند سال يک بار بهروز خواهد شد. اين گواهينامه معلمان را در امتيازهاي رتبهبندي طبقهبندي ميکند و در ادامه مزايايي همچون کسب پستهاي مديريتي، شرکت در آزمونهايي مانند خارج از کشور يا حضور در گروههاي آموزشي را براي آنها به همراه دارد. قرارگرفتن در رتبههاي يک تا پنج شرايطي دارد؛ ازجمله اينکه براي کسب رتبه يک داشتن حداقل دو سال سابقه کار، ۱۲۰ ساعت دوره آموزشي ضمن خدمت، کسب حداقل ۷۵ درصد امتيازات حاصل از محاسبه ميانگين ارزيابي در دو سال گذشته و ۶۰ درصد شاخص صلاحيتهاي معلمي نياز است. کسب رتبه دو حداقل شش سال سابقه کار، چهار سال توقف در رتبه يک، ۱۸۰ ساعت دوره آموزشي ضمن خدمت، ۸۰ درصد امتياز حاصل از محاسبه ميانگين ارزيابي عملکرد و ۶۵ درصد امتياز شاخص صلاحيتهاي عمومي. کسب رتبه سه، ۱۲ سال سابقه کار، سه سال توقف در رتبه ۲، گذراندن ۱۵۰ ساعت دوره آموزشي و ۷۰ درصد امتياز شاخص صلاحيتهاي معلمي، کسب رتبه چهار، ۱۸ سال سابقه کار، چهار سال توقف در رتبه سه، ۱۲۰ ساعت دوره آموزشي ضمن خدمت و ۷۵ درصد امتياز شاخص صلاحيتهاي معلمي و کسب رتبه پنج، حداقل ۲۴ سال سابقه، چهار سال توقف در رتبه ۴، صد ساعت دوره آموزشي و ۸۵ درصد امتياز شاخص صلاحيتهاي عمومي و حرفهاي مورد نياز است. براي سنجش صلاحيتهاي معلمان هيئتهاي مميزه مرکزي، هيئتهاي مميزه استاني و کارگروه شهرستاني و مناطق پيشبيني شده است که ترکيب اعضاي آنها در قالب آييننامهاي توسط وزارت آموزش و پرورش اعلام خواهد شد و ارزيابي به اين نحو است که ابتدا فرد در سطح شهرستان و منطقه خود مورد ارزيابي اوليه قرار ميگيرد و در ادامه پس از تأييد در سطح استان براي بررسي به سطح کشوري ارجاع داده خواهد شد. رتبهبندي معلمان از کجا شروع شد؟ سند تحول بنيادين آموزش و پرورش که تدوين آن مدتها زمان برده بود، آذر سال ۱۳۹۰ به تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي رسيد و توسط رئيسجمهوري وقت ابلاغ شد. در مقدمه اين سند آمده است: در تهيه سند ملي تحول بنيادين آموزش و پرورش کوشش شده با الهامگيري از اسناد بالادستي و بهرهگيري از ارزشهاي بنيادين آنها و توجه به اهداف راهبردي نظام جمهوري اسلامي ايران، چشمانداز و اهداف تعليم و تربيت در افق ۱۴۰۴ هجري شمسي تبيين شود. اين سند مشتمل بر هفت فصل و ۱۳۱ راهکار ذيل چشمانداز سال ۱۴۰۴ تنظيم شده و در زمان تنظيم مدل سه گام براي اجراي آن تصور شد؛ گام نخست تدوين سند و نقشه راه، گام دوم زمينهسازي براي اجراي سند و گام سوم اجراي احکام سند است. فصل ششم از اين سند به ارتقاي منزلت اجتماعي و جايگاه حرفهاي منابع انساني با تأکيد بر نقش الگويي و جايگاه معلم ميپردازد و به طور مشخص هدف ۱۰ و راهکار عملياتي ۱۰/۲ مقرر کرده: استقرار نظام سنجش صلاحيتهاي عمومي، تخصصي و حرفهاي، تعيين ملاکهاي ارزيابي و ارتقاي مرتبه (نظام رتبهبندي) علمي و تربيتي معلمان و تقويت انگيزه ارتقاي شغلي در آنان براساس نظام معيار اسلامي است. بنابراين آموزش و پرورش از همان سال به تدوين طرح رتبهبندي معلمان همت گذاشت و لايحهاي اوايل تابستان سال ۹۲ توسط دولت به مجلس ارائه شد که بر اساس آن معلمان با درنظرگرفتن معيارهايي در چهار گروه طبقهبندي ميشدند و دستمزد آنها بر همين اساس تعيين ميشد. اين طرح پس از بررسي به دليل برخي اشکالات توسط مجلس به دولت بازگردانده شد و نمايندگان مشخصشدن منابع مالي براي اجراي آن را خواستار شدند. وزير آموزش و پرورش نيز ضمن اعلام جزئيات طرح رتبهبندي معلمان از افزايش ميانگين حقوقي ۴۲۰هزارتوماني معلمان و ۱۰ درصد افزايش حقوقي بيشتر معلمان ابتدايي در اين طرح خبر داده و گفته است: با شيوهنامهاي که ارسال خواهد شد، نحوه تخصيص معلمان به رتبههاي مختلف تعيين ميشود که اين شيوهنامه آماده شده است و با ابلاغ آن به استانها عمليات اجرائي آن آغاز خواهد شد. حاجيميرزايي با اشاره به کساني که مشمول اين طرح ميشوند، اظهار کرد: اين طرح شامل آموزگاران، دبيران، هنرآموزان، مربيان پرورشي، مراقبان سلامت، مشاوران، معاونان و مديران واحدهاي آموزشي است که حدود ۷۲۰ هزار نفر در سراسر کشور از امتياز اين طرح بهرهمند خواهند شد و افراد با اختصاص به رتبههاي مختلف اين انگيزه را پيدا ميکنند تا دانش تخصصي و صلاحيتهاي حرفهاي خود را افزايش دهند تا به رتبههاي بالاتر ارتقا پيدا کنند و از امتيازات بهتري برخوردار شوند. وزير آموزش و پرورش با بيان اينکه اين طرح شامل افرادي ميشود که حداقل دو سال سابقه معلمي داشته باشند، گفت: رتبه اول بعد از دو سال، رتبه دوم پس از شش سال، رتبه سوم بعد از ۱۲ سال، رتبه چهارم بعد از ۱۸ سال و رتبه پنجم پس از ۲۴ سال خدمت خواهد بود. حاجيميرزايي خاطرنشان کرد: براي کساني که همچنان پس از ۲۴ سال به همکاري خود ادامه خواهند داد، امتياز ويژهاي در نظر گرفته خواهد شد که معادل با ميانگين افزايش رتبهبندي هر سال بين سه تا پنج درصد به حقوق آنها اضافه خواهد شد. وزير آموزشوپرورش با اشاره به اعتبار پيشبينيشده در بودجه ۹۸، اظهار کرد: در قانون بودجه سال ۱۳۹۸ دو هزار ميليارد تومان براي رتبهبندي معلمان پيشبيني شده که از سوي سازمان برنامهوبودجه ابلاغ اعتبار شده است و زماني که رتبهها اختصاص پيدا کنند، عمليات اجرائي آغاز خواهد شد و اعتبار آن را دريافت خواهيم کرد. مرحله اول طرح رتبهبندي معلمان در نيمه ابتدايي سال ۹۴ با بار مالي ۱۳۰۰ ميليارد تومان اجرا شد و در آن حقوق فرهنگيان بهطور ميانگين تا ۴۰۰ هزار تومان افزايش يافت. با تصويب هيئت دولت در جلسه روز سوم آذرماه و تخصيص دو هزار ميليارد تومان اجراي رتبهبندي معلمان وارد مرحله جديدي خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.