سجاد بنابي، نايبرئيس هيئتمديره شركت ارتباطات زيرساخت، در گفتوگو با «شرق»
مجموعههاي تروريستي پشت حملات سايبري به ايران
شكوفه حبيبزاده : حمله سايبري اين روزها در سطح جهان تا حدودي تبديل به ابزاري براي جنگ شده است؛ ابزاري كه ديگر نميتوان آن را نو ناميد، اما شگردهايي كه براي اين جنگ مجازي به كار گرفته ميشود، روزبهروز جديدتر ميشوند. حمله اخير سايبري كه هفته گذشته، شبكه اينترنت كشور را نزديك به دو ساعت درگير كرده بود، هرچند در اخبار در دو موج عنوان شد، اما سجاد بنابي، نایبرئیس هیئتمدیره شركت ارتباطات زيرساخت، در گفتوگو با «شرق» موج دوم آن را رد كرد و گفت كه اين حمله در قالب يك موج بوده و تا حدود 8 صبح روز بیستویکم بهمن هم ادامه يافت. هرچند اين حمله به گفته سردار غلامرضا جلالی، رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور، از سوي آمريكا ساماندهي ميشد، اما بنابي معتقد است تنها ميتوان از ابزارهايي كه مورد استفاده قرار گرفته دريافت كه اين حملات با پشتوانه دولتي بوده است. او مطرح ميكند كه اغلب اين حملات در سالهاي اخير به سبب مدل حمله و نوع رفتارها و حجم سرمايهگذاري واضح است كه از سوي يك حكومت پشتيباني ميشوند و تأكيد ميكند: «حتي حجم سرمايهگذاري و هزينه بالايي كه در حمله اخير DDOS وجود داشت هم نشاندهنده این بود كه يك یا چند كشور پشت آن هستند». او عمده اين حملات را هم از سوي «رژيم صهيونيستي، آمريكا، عربستان و مجموعههاي تروريستي در اين سايز» معرفي كرده، اما از توضيحات بيشتر در مورد مجموعههاي تروريستي خودداري ميكند. او همچنين اتفاقات آبانماه و قطع كامل اينترنت و بهرهگيري از شبكه ملي اطلاعات را تجربه خوبي نميداند، اما ميگويد خارج از اختيار وزارت ارتباطات است و اميدوار است كه دوباره تكرار نشود. بنابي دراينباره به نوعي وعده ميدهد: «دغدغه مقام معظم رهبري هم حضور جريانساز در فضاي مجازي است. فضاي مجازي كه فقط بستر ارتباطي ايرانيها با ايرانيها نيست. بنابراين سياست نظام هم اين نيست كه اينترنت كشور را قطع كند».
اوايل هفته گذشته شاهد يك حمله سايبري و به گفته شما، بزرگترين حمله سايبري بوديم و بعدا هم اعلام شد كه با موج دوم اين حمله نیز روبهرو بودهايم. كمي بيشتر درباره اين حمله توضيح دهيد. حمله DDOS يا همان حمله منع سرويس توزيعشده، يك مقصد مشخص (يك سايت، اپليكيشن يا يك سرويس خاص) از يكسري آپیهاي گسترده، مورد حمله قرار ميگيرد. اين حملات هم از چند جنس هستند؛ يا ديتاي زيادي به آن مقصد ارسال ميكنند يا درخواستهاي زيادي از آن ميکنند كه ترافيك زيادي را در مقصد ايجاد ميكند. اتفاقي كه در اين حملات ميافتد آن است كه سرويس، سرور يا تجهيزات شبكه آن، نميتواند به اين حجم از تقاضا پاسخ دهد و از كار ميافتد. به تبع آن در شركت زيرساخت، در سرويسهايي كه به مردم ميدهيم، ابزارهاي دفاعي و مقابلهاي داريم. حمله DOS يا منع سرويس معمولي، چون از يك آیپی مبدأ صورت ميگيرد، بهراحتي ميتوان جلوي آن را گرفت و با بلوكهكردن آن ديگر دسترسي ندارد كه دوباره حمله كند، اما در DDOS كه حمله منع سرويس توزيعشده است، چون آیپیهاي مبدأ بسيار زياد هستند، نميتوان جلوي همه آنها را گرفت. با ابزارهاي دفاعي ما كه در سامانه سپر دژفا وجود دارد و يكسري روشها و تجربياتي كه در شركت زيرساخت براي مديريت شبكه داريم، ميتوانيم جلوي حملات DDOS را بگيريم. اين حمله اخير، يك تفاوت عمده با حملات قبلي داشت؛ مقاصد آن نيز بسيار توزيعشده بود. اينطور نبود كه به يك سايت مشخص يا سرويس مشخص حمله كنند، بلكه به كل شبكه ترافيك اينترنت ايران حمله ميكرد. اتفاقي كه در اين بين افتاد آن بود كه تجهيزات شبكهاي كه ما در گيتوي كشور داريم هم از كار ميافتادند. نتيجه آن بود كه كاربراني كه در داخل شبكه بودند، همديگر را ميديدند، اما ارتباطشان با بيرون كشور قطع ميشد؛ شبيه به قطعي اينترنت. با اين تفاوت كه در قطعي اينترنت اين اتفاق براي كل كشور رخ ميداد، اما اين حمله، محدود بود. تقريبا پس از حمله در 11:44 روز يكشنبه 20 بهمنماه، تقريبا يك ساعت زمان برد تا توانستيم در ساعت 12:40 با اين حمله شروع به مقابله كنيم. از ساعت 16:20 بعدازظهر هم اكثر سرويسهاي اينترنتي كاربران نرمال شده بود، اما حمله ادامه داشت و ما هم در حال مقابله بوديم، اما سرويسها برقرار شده بود. موج دوم حمله سايبري بسيار گستره رسانهاي داشت، اما شما آن را رد ميكنيد؟ موج دوم نبود، همان حمله تا ساعت 8:40 روز دوشنبه ادامه داشت. همزماني اين اتفاق با پرتاب ماهواره ظفر، اين گمانه را ايجاد كرده بود كه ارتباطي بين اين حمله و اين رخداد وجود دارد. اين گمانه درست است؟ نه همزماني اين دو اتفاق، ارتباطي به يكديگر ندارد. آيا حملاتي داشتهايم كه با پشتوانه دولت بوده باشد؟ بله. حملات مختلفي داشتيم كه برخي از جنس DDOS نيست و از نوع حملات هكري با هدف سرقت اطلاعات و همچنین ازكاراندازي سرويسهاي مختلف است. البته ممكن است برخي حملات با هدف ازكاراندازي نباشد و به دنبال دسترسي هستند كه آن دسترسي آسيبزاست. تقريبا از سال گذشته تاكنون، دو يا سه حمله داشتيم كه توانستيم همه آنها را شناسايي و دفع كنيم. ممكن است در اين بين اطلاعاتي از سيستم خارج شده باشد؟ اين شناساييها زماني بوده كه هكر در حال شناسايي آسيبپذيريهاي ما براي نفوذ بوده است، اما نتوانسته آسيبپذيري پيدا كند. ما قبلا شاهد چنين دسترسيهایی بوديم... بله حمله هكري به وزارت نفت را داشتيم كه براي دسترسي به اطلاعات و نفوذ نبوده، بلكه حمله ازكاراندازي سختافزاري بود كه موجب شد ديتابيسهاي وزارت نفت از كار بيفتد. اما حملهاي كه اتفاق افتاده باشد و ما بهعنوان شركت ارتباطات زيرساخت از آن مطلع باشيم و با هدف نفوذ باشد به ما گزارش نشده است. ممكن است يك كسبوكار ازسوي كسبوكاری ديگر مورد نفوذ قرار گيرد كه در حيطه اختيارات پليس فتا است. برخي حملات دولتي هم ممكن است صورت گيرد كه در اختيارات مركز راهبردي مديريت افتا است كه زيرمجموعه رياستجمهوري است. در كل چيزي كه جدي باشد و منجر به نفوذ در لايه زيرساخت ارتباطات كشور شده باشد، نداشتهايم. عمده اين حملات دولتي از ناحيه كدام كشورها بوده است؟ كشورهاي متخاصم. مشكل اصلي آن است كه مبدأ اصلي اين حملات چندان قابل اثبات نيست. مهمترين فيچر يك هكر آن است كه طوري خود را پنهان كند كه نتوانيد هويت آن را شناسايي كنيد. ما بهواسطه ردپاهايي كه در اين حملات به جا ميماند، ابزارهايي كه استفاده ميشود و اينكه مشابه اين ابزارها در حملاتي كه بعدها مشخص شده از سوي كدام كشورها بوده است، حدسهايي ميزنيم. اينكه بگوييم مدارك مستندي وجود دارد كه حمله از ناحيه كدام كشور بوده است، وجود ندارد. زمانهايي كه اين مستندات وجود داشته، اعلام شده و وزارت امور خارجه در مراجع بينالمللي از آن كشورها شكايت كرده است. اما اكثر اين حملات از مدل حمله و نوع رفتارهاي حجم سرمايهگذاري واضح است كه از سوي يك حكومت پشتيباني ميشوند. حتي حجم سرمايهگذاري و هزينه بالايي كه در حمله اخير DDOS وجود داشت هم نشاندهنده اين بود كه يك يا چند كشور پشت آن است. تشابهاتي كه در شيوه رفتاري اين حمله ديديد، نشان ميداد كه كدام كشور پشت حمله باشد؟ رژيم صهيونيستي، آمريكا، عربستان و مجموعههاي تروريستي در اين سايز. مجموعههاي تروريستي؟ توضيح بيشتري ندارم. شما در توضيحاتي كه پيشتر داديد تأكيد كرديد كه زيرساختها آسيب چنداني نديده. اين يعني شاهد آسيب بودهايم. در كدام بخشها؟ در لايه شبكه، آسيب يعني يك تجهيز شبكهاي از كار بيفتد يا ارتباطي غيرقابل استفاده شود. اين اتفاق هيچوقت رخ نداده است، اما وقتي كيفيت اينترنت كاهش مييابد، براي كسبوكارها و مردم آسيب است. آسيبي كه اشاره كردم از نوع دوم است. ايران با تحريم مواجه است كه امكان بهرهگيري از تجهيزات بهروز را به ما نميدهد. در چنين شرايطي چقدر سپر دژفا توانايي مقابله با اين حملات را دارد؟ در حوزه امنيت شبكه و تجهيزات امنيت شبكه، تحريمي بسيار جدي داريم. اين تحريم در حدي جدي است كه ميتوان ادعا كرد به اندازه تحريمهاي نظامي، موشكي، انرژي هستهاي و ماهوارهاي ايران است. ممكن است تجهيز امنيت شبكه آمريكايي در كشور پيدا كنيد، اما تجهيز امنيت شبكهاي را كه در لايه زيرساخت باشد، هيچوقت پيدا نميكنيد. تقريبا در همه حوزههاي امنيت شبكه، چه در حوزه تجهيزات دفاعي و چه در حوزه تجهيزات مقابلهاي (دفاع فعالانه) همه مبتني بر توليد داخل است. امروز سامانه دژفا مجموعهاي از يكسري پروژههاي ايراني است كه در حوزههاي مختلف امنيت شبكه كار ميكنند و شبكه كشور را در مقابل تهديدات بينالمللي و حتي داخلي، محافظت ميكنند. در واقع ممكن است حمله زامبي در داخل كشور شكل بگيرد و سيستم به ويروسي آلوده شده باشد و بدون آنكه كاربر مطلع باشد، به سرويسهاي ديگر حمله كند. دژفا از اين موارد هم محافظت ميكند. وقتي شبكههاي مجازي را رصد ميكنيد در زمان حمله، كاربران ميگفتند چه كاري است، سامانه دژفا هم همان كاري را ميكند كه شبكه ملي در آبانماه با مردم كرد؛ قطع ارتباط با اينترنت جهاني. واقعا چه فرقي وجود دارد؟ از جهت فني، تفاوت ماهوي بين اينكه به دلايلي از داخل دسترسي به شبكه بينالمللي اينترنت قطع شود يا از خارج، وجود ندارد. وقتي دري قفل ميشود، فرقي نميكند از داخل قطع شده باشد يا خارج. اما در اتفاقات چند روز گذشته يا حمله قبلي كه حدود يكماهونيم گذشته دو، سه ساعتي دسترسي به اينترنت جهاني را قطع كرده بود، تفاوت جدي كه وجود دارد اين است كه در هر دوي اين نمونهها، اختلال را طوري مديريت كنيم كه كمترين قطعي براي كاربر داخلي به وجود بيايد. اتفاقي كه در حال رخدادن بود اين بود كه IP يكسري كاربرها از بيرون كشور مورد حمله قرار ميگرفت، براي آنكه دسترسي كاربر به شبكه داخلي لااقل باقي بماند، مجبور بوديم يك پورت آن كاربر را به شبكه بينالملل محدود و جابهجا كنيم تا وقتي كه بتوانيم جلوي آن حمله را بگيريم كه اين اتفاق حدود يكساعتي بهطول انجاميد. بين ساعت 11:45 تا 12:40، نزديك به 15 درصد كاربران دسترسي به اينترنت نداشتند. اين قطع دسترسي 25 درصد اعلام شد. دسترسي تمام 25 درصد بهصورت كامل قطع نشده بود، بلكه يكسري دسترسيهاي آنها محدود شده بود، اما ارتباط حدود 15 درصد كاربران به شبكه بينالمللي اينترنت بهكل قطع شده بود، اما شبكه ملي را ميديدند. در حال حاضر حمله به مرکز حساسي مثل تأسيسات هستهاي نطنز بيشتر ممکن است يا اختلال کلي در فضاي اينترنت؟ مشخصا در دو حملهاي كه در يك سال اخير صورت گرفت، اهداف مشخصي وجود داشته است. مثلا ميخواستند يك پايگاه اطلاعاتي در كشور يا يك سرويس دولتي يا عمومي مردم را از كار بيندازند. حمله دولتي همين يك ماه پيش بود كه به شبكه دولت انجام شد و اعلام شد، اما يك سال پيش حملات مشخصي روي آژانسهاي مسافرتي انجام شده بود. با اين حال، حمله اخير از اين جنس نبود. تلاش ميشد دسترسي عموم مردم به اينترنت را متأثر كند. ميخواستند روي تجربه آبانماه كشور سوار شوند و نارضايتي عمومي ايجاد كنند. آيا ميتوان مدرك متقني براي حمله سايبري اخير ارائه داد؟ سايتهاي داخلي هستند كه وضعيت مشاهده شبكه از داخل كشور را نشان ميدهند. مثلا يكي از اين سايتها، بخش رادار شركت ابرآروان است. اين شركت خصوصي سايتي راه انداخته كه در آن، ديتاسنترها در اپراتورهاي مختلف چه داخلي و چه خارجي را مانيتور ميكند. در يكي از توييتهايم عكسي از نمودار رادار ابرآروان هم گذاشتم. مدركي از اين روشنتر؟ بهتازگی در برخي نقاط كشور با قطعي تلفن همراه اول و همينطور اينترنت آن روبهرو بوديم كه با پيگيري مشخص شد ارتباطي با اپراتورها ندارد و به زيرساخت بازميگردد. مشكل چه بود؟ موارد مختلفي در ماههاي اخير بوده که قطعيهاي مختلفي در لايههاي مختلف شبکه پيش آمده ولي از يک سال پيش تاکنون شرکت زيرساخت همه اختلالاتي که کاربران را تحت تأثير قرار داده است، اطلاعرساني کرده و اگر مورد ديگري بوده، در لايه اپراتور بوده است نه زيرساخت. از اين بعد كه يكسري دادهها بايد روي شبكه ملي اطلاعات برود مثل دادههاي سامانه شفافيت دارايي مسئولان، فيش حقوقي كاركنان دولت و ...، منطقي است، اما نگراني كنوني عموم مردم آن است كه دوباره بستر اينترنت را روي بستر شبكه ملي اطلاعات ببريد. اين اتفاق ميافتد؟ همين الان هم مردم روي شبكه ملي اطلاعات هستند. قطع اينترنت در آبانماه، ناشي از الزامات امنيتي بين مسئولان امنيتي كشور بوده و شوراي امنيت كشور تصميم گرفته درباره اين دغدغه اقدامي انجام دهد و دسترسي اينترنت اپراتورها را ببندد كه البته اقدامی موقتي بود. اينطور نيست كه در شرايط عمومي، اينترنت كشور را قطع كنيم. شبكه ملي اطلاعات، بهمعناي قطع اينترنت و اينترانت و محدودسازي نيست. شرايط امنيتيای كه رخ داد، شرايط امنيتي خاص است و مشابه آن هم در همه دنيا رخ داده است. اگر يادتان باشد، اعلام شد اتفاقی نادر در جهان و اولين نمونه كامل قطع اينترنت در سطح جهان بود... نه در فرانسه، در آمريكا و جاهاي ديگر هم رخ داده است. مثلا وقتي در فرانسه اينترنت يك استان را قطع ميكردند، از سرويسهاي داخلي خودشان هم نميتوانستند استفاده كنند. بله، از اين منظر نمونه خاص بوديم كه وقتي به دلايل امنيتي اينترنت كشور قطع شده بود، شبكه داخلي کشور برقرار بود. دغدغه مقام معظم رهبري هم حضور جريانساز در فضاي مجازي است. فضاي مجازي كه فقط بستر ارتباطي ايرانيها با ايرانيها نيست. بنابراين سياست نظام هم اين نيست كه اينترنت كشور را قطع كند. رجوع به بستر شبكه ملي اطلاعات به نظر شما تجربه موفقي بود؟ بالاخره نيازهاي کاربران به ارتباطات بينالمللي برآورده نميشد. به همان دلايلي كه همه ميگفتند، كاربران نميتوانستند جستوجويی ساده داشته باشند. افراد دانشگاهي نميتوانستند به مقالات خود دسترسي داشته باشند. مردم عادي نميتوانستند به شبكههاي اجتماعي دسترسي داشته باشند. اين دغدغه را ميفهمم كه عدهاي ميخواهند در تنور اين اتفاق بدمند براي آنكه اين آتش روشن بماند. تجربه خوبي براي مردم نبود و كسي در آن شكي ندارد و آن را انكار نميكنيم. هرچند دست ما نيست. اگر بخواهيد به بستر شبكه ملي اطلاعات نگاه كنيد، از آغاز به فعاليت آن تاكنون، چه امتيازي به آن ميدهيد؟ پاسخ به آن سخت است، زيرا امتياز كمي دادن، محل مناقشه است. شبكه ملي اطلاعات گفتمان انقلاب اسلامي در فضاي مجازي است. رويكرد آن نيز رويكردی مشخص است. سند آن نيز يكي از اولين اسنادي است كه شوراي عالي فضاي مجازي تصويب كرده است. طبق اسناد بالادستي، وزارت ارتباطات تا چند ماه پيش متولي زيرساخت شبكه ملي اطلاعات بوده است و بايد يكسري ابزارهاي فني را پيادهسازي ميكرد كه شبكه ملي در لايه زيرساخت شكل بگيرد. در اين حوزه ادعا ميكنيم اكثر كارها را از حدود سالهاي 90-91 انجام دادهايم. آن چيزي كه در آن پيشرفت کمتري داشتهايم، لايه خدمات و لايحه محتوا بوده است؛ خدمات بانكي، دولت الكترونيك، كسبوكارهاي آنلاين، سرويسهاي نقشه، ايميل و... . موضوع محتوا نيز مشخصا فيلم، عكس و بسترهاي شبكههاي اجتماعي است؛ مثل روبيكا، فيليمو، نماوا و... . در اين دو حوزه، از جهت سياستگذاري، سياستها ديرتر تدوين شده است و توسعه كمتري داشتهايم. در مصوبهاي كه دو، سه هفته پيش در شوراي عالي مجازي، كليات و چارچوب سند معماري و طرح كلان نوين شبكه ملي تصويب شد، به اين لايهها هم نگاهی داشتهايم. در واقع در آن بررسي كرديم سياستهايي كه بايد پيگيري شود تا كاربران تجربه كاربري خوبي داشته باشند، چيست و آنها را تدوين كرديم و در سالهاي آينده اجرائي ميشود. در لابهلاي صحبتها، شما به سرويسهاي ارزش افزوده هم اشاره كرديد. اين موردي بود كه وزير هم به دنبال آن بود و شكايتهايي درباره آن شكل گرفته بود. اين شكايتها در چه مرحلهاي است؟ در حال پيگيري هستيم. كميسيون تنظيم مقررات راديويي بايد در اين موضوع، مصوبهاي داشته باشد. حدود يك هفته پيش، وزير در جواب توييت يكي از كاربران گفتند دو هفته وقت بدهيد كه گزارش دهم. فكر ميكنم ديده باشيد بارها در فضاي مجازي گفتهاند چرا اينترنت در ايران از کشورهاي همسايه مثل جمهوري آذربايجان و ارمنستان ضعيفتر است، چه پاسخي داريد؟ واقعا اينطور نيست. توسعه شبكه موبايل در جمهوری آذربايجان و ارمنستان كه هيچ، حتي تركيه هم به اندازه ايران نيست. در ايران در صد درصد شهرهاي كشور، پوشش 4G داريم، اما در جمهوري آذربايجان در دو شهر و در ارمنستان هم فقط در دو شهر پوشش 4G وجود دارد. پس چرا خلاف آن حس ميشود؟ اينكه ادعا شود آنجا آزادي هست پس اينترنت بيشتر است، فقط يك حس است. آمارها چيز ديگري ميگويند. سرانه پهناي باند، ميانگين سرعت دسترسي فيكس و موبايل، سطح پوشش جادهاي و شهري، ميزان دسترسي روستايي بهمراتب بيشتر از اين كشورهاست. اين حس، مبناي آماري ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.